Bağımlılığın Çalışma Hayatına Etkileri ve Mobbing’le Olan Bağı
Şerafettin YILDIZ
Yazar, Sosyal Güvenlik Denetmeni.
Küresel ölçekte artan rekabet, iş yükü ve yüksek performans beklentileri modern çalışma hayatını daha stresli ve daha kırılgan hâle getirmiştir. Bu dinamik yapı, bağımlılık olgusunu hem bireysel hem kurumsal açıdan kritik bir sorun haline getirmiştir. Bağımlılık yalnızca madde kullanımına indirgenemeyecek kadar geniş bir kavramdır; dijital bağımlılık, kumar, alışveriş, uyaran bağımlılıkları, reçeteli ilaçların kötüye kullanımı ve enerji içeceklerine bağımlılık gibi çeşitli davranışsal bağımlılık türleri çalışma yaşamı üzerinde belirgin etkiler yaratmaktadır.
Bağımlılık, bireyin çalışma hayatına katılımını doğrudan etkileyen önemli bir bariyer oluşturmaktadır. Uykusuzluk, tahammülsüzlük, dikkat dağınıklığı, duygudurum dalgalanmaları ve motivasyon eksikliği gibi semptomlar, bireyin işe başlama sürecini zorlaştırmaktadır. Pek çok birey bağımlılığın etkileri nedeniyle:
- İşe başvurmaktan çekinmekte,
- İşe alım süreçlerinde elenmekte,
- Çalışma hayatına uyum sağlamakta zorlanmakta,
- İşe devamlılık problemleri yaşamaktadır.
Bu durum işgücü piyasasında hem işveren hem çalışan tarafında verimlilik kaybına yol açmakta; nitelikli işgücünün sürdürülebilirliğini zorlaştırmaktadır.
Bağımlılık yaşayan çalışanlarda sık görülen performans sorunları şunlardır:
- Dikkat ve odaklanmada güçlük
- İş süreçlerinde yavaşlama
- Hata oranlarında artış
- Problem çözme kabiliyetinde azalma
- Stres altında işlev kaybı
- Zayıf iletişim ve ekip uyumu
Bu sorunlar yalnızca bireysel performansı değil, ekip çalışmasını, iş kalitesini ve iş süreçlerinin tamamını olumsuz yönde etkilemektedir.
Bağımlılığın İş Kazalarına Etkisi;
Bağımlılık özellikle dikkat ve refleks gerektiren sektörlerde ciddi bir iş sağlığı ve güvenliği problemi oluşturmaktadır. Alkol, uyuşturucu madde veya ilaç etkisinde çalışma, reaksiyon sürelerini uzatarak ve karar verme mekanizmasını bozarak iş kazası riskini artırmaktadır. Dijital bağımlılık ve uykusuzluk da benzer riskler yaratmaktadır.
İş kazalarının önemli bir kısmında bağımlılık türlerinin doğrudan veya dolaylı etkileri olduğu bilinmektedir. Bu nedenle bağımlılığın iş güvenliği açısından sistematik olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.
Bağımlılık Nedeniyle İşten Ayrılma ve Kurumsal Kayıplar:
Bağımlılık, işten ayrılma oranlarını artıran temel faktörlerden biridir. Kurumsal düzeyde bağımlılık nedeniyle ortaya çıkan kayıpları şu şekilde sıralayabiliriz,
- Devamsızlık oranlarında artış
- Üretim kayıpları
- Yeni personel bulma ve eğitim maliyetleri
- İş süreçlerinde aksama
- Kurumsal imajın zedelenmesi
Çalışan açısından ise bağımlılık; ekonomik istikrarsızlık, sosyal dışlanma, aile içi problemler ve psikolojik sorunlar gibi çok boyutlu sonuçlar doğurmaktadır.
Bağımlılığı Önlemek için Benimsenecek Kurumsal Politikalar Nelerdir?
Bağımlılıkla mücadele yalnızca bireyin değil, işyerlerinin de sorumluluğundadır. Kurumların uygulayabileceği etkili yöntemler şunlardır:
- Bağımlılıkla ilgili kurumsal farkındalık eğitimleri
- Psikolojik danışmanlık ve destek mekanizmaları
- Erken tespit için performans ve davranış analizleri
- İnsan kaynaklarında bağımlılık politikaları geliştirmek
- İş sağlığı–güvenliği kapsamında bağlayıcı yönergeler oluşturmak
- Destekleyici, kapsayıcı ve yargılayıcı olmayan bir kurum kültürü inşa etmek
Bu uygulamalar hem çalışan hem kurum hem de toplum açısından olumlu sonuçlar yaratmaktadır.
Peki mobbing ile bağımlılık arasında nasıl bir bağ var?
Aslında cevap, insan ruhunun yalnız bırakıldığı o en kırılgan yerde saklı. Baskı, dışlama, küçümseme ve sistematik psikolojik şiddet altında yaşayan birey, kendisine bir sığınak arıyor. Bazen bu sığınak bir madde, bazen ekran başında geçirilen saatler, bazen de hiçbir işlevi kalmamış alışkanlıklar oluyor. Kişi, içindeki boşluğu doldurmak için ne bulursa ona sarılıyor.
Kısacası mobbing, bağımlılıkların en sessiz tetikleyicilerinden biri hâline geliyor.
Bir iş yerinde sürekli aşağılanan, yok sayılan, sosyal olarak izole edilen biri düşünün. Önce motivasyonunu kaybeder, ardından kaygıları artar, sonra uyku bozuklukları başlar. Bu döngü bir süre sonra “dayanma araçları” aramaya dönüşür. İşte o an, bağımlılığa uzanan adımlar atılır. Çünkü ruhun incindiği yerde mantık devreden çıkar; insan, kendini uyuşturan her şeye ihtiyaç duyabilir.
Sonuç olarak;
Bağımlılık, günümüz çalışma hayatının en önemli ve görünmez sorunlarından biridir. İşgücüne katılımın azalması, performans kaybı, iş kazaları, devamsızlık ve işten ayrılmalar bağımlılığın doğrudan sonuçları arasında yer almaktadır. Hem bireysel hem kurumsal hem de toplumsal düzeyde bağımlılıkla mücadele mekanizmalarının güçlendirilmesi zorunludur. Çalışma hayatında sağlıklı, güvenli ve verimli bir yapı oluşturmanın yolu, bağımlılığın erken tespiti, etkili müdahaleler ve destekleyici kurum kültürünün inşasından geçmektedir.
Şerafettin YILDIZ
Yazar, Sosyal Güvenlik Denetmeni.