Yeşil Liman Uyum Haritası
Emine KORKMAZ
İthalat-İhracat Müdürü
Limanlar, küresel ticaretin kalbidir. Her gün milyonlarca ton yük elleçlenir, vinçler durmaksızın çalışır ve operasyonlar hiç kesintisiz devam eder. Uzun yıllar boyunca, bu devasa mekanizma için öncelik hep verimlilikti; çevresel etkiler ise çoğu zaman “sonra bakarız” listesinde kaldı. Ama dünya artık sessiz değil. Karbon emisyonları, enerji tüketimi ve sürdürülebilirlik baskıları limanların rolünü yeniden şekillendiriyor. Limanlar artık sadece yük taşımıyor; çevresel sorumluluk da taşıyor. İşte yeşil liman kavramı tam bu noktada devreye giriyor: ölç, yönet, geliştir ve belgele.
Bir Limanı Yeşil Yapan Nedir?
Yeşil liman; sürdürülebilirlik ilkelerine göre faaliyet gösteren çevre dostu bir liman modelidir. Avrupa Yeşil Mutabakatı ve Fit for 55 programı ile uyumlu şekilde ilerler. Örneğin, Avrupa’nın en büyük limanlarından Rotterdam Limanı, yılda yüz milyonlarca ton yük elleçliyor. Bu büyüklük beraberinde ciddi enerji tüketimi ve çevresel etki getiriyor. Liman sahasında ve Kuzey Denizi’ndeki offshore rüzgar santrallerinden gelen elektrik önemli bir paya sahiptir. Liman, rüzgar ve güneşten elde ettiği elektriği, doğrudan karbon salmayan hidrojen üretimi için kullanıyor. Bu sayede sanayi ve ulaşım için “yeşil yakıt” üretilmiş oluyor. Rotterdam limanı, büyük olmanın çevresel sorumlulukla birlikte yürüyebileceğini gösteren bir örnek. Güney Kore’de bulunan Busan Limanı; liman trafiğinin oluşturduğu basınç ve titreşimleri piezoelektrik sistemlerle elektrik enerjisine dönüştüren Dünyadaki ilk limanlardan biridir. Limanın günlük işleyişini doğrudan bir enerji kaynağına dönüştürüyor.
Liman operasyonları sadece hız ve kapasiteye göre planlanmıyor; enerji verimliliği, emisyon ölçümü ve çevresel performans göstergeleri operasyonların merkezinde yer alıyor. Sürekli izleme ve iyileştirme, limanın faaliyetlerini sürdürülebilir kılmasını sağlıyor.
Yeşil limanlar, döngüsel ekonomi prensiplerini uygulayarak atıkları yeniden değerlendirir ve karbon emisyonlarını azaltır; böylece hem ekonomik verimliliği artırır hem de Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları Madde 6: Temiz Su ve Sanitasyon hedefi doğrultusunda denizler ve su altındaki canlıların sağlığını korur. Çünkü temiz su, sürdürülebilir ticaretin en önemli ortağıdır.
Peki Ya Biz?
Yeşil liman olmak, Türkiye limanlarının geleceğe uyum sağlaması açısından temel bir gerekliliktir. Günümüzde küresel ölçekte çevresel etkilerin izlenmesi ve raporlanması giderek kaçınılmaz hale gelmiş; bu sürecin dışında kalanlar için ilave maliyetler ve rekabet dezavantajları ortaya çıkmaya başlamıştır.
Türkiye limanları uluslararası bu süreçte belirli bir yol katetmiş durumdadır. Örneğin, Asyaport şuan Türkiye’deki diğer limanlara göre daha ilerleme kaydetmiş ve shore power kullanımı daha yaygın. Fakat Türkiye’deki çoğu limanda shore power eksik durumda. Shore power, temiz enerji sistemleri veya atık geri dönüşüm tesisleri ciddi yatırım gerektiriyor. Bir yandan AB ye uyum talep edilirken, yeşil liman için hibe desteği şu an için bulunmuyor. Limanlar, bu tür projeleri büyük ölçüde kendi kaynaklarıyla hayata geçirmek zorunda kalıyor. Avrupa’da ise durum farklıdır; AB limanların yeşil dönüşümü için çeşitli hibe ve destek mekanizmaları sunmaktadır.
Türkiye’nin küresel rekabet gücünü artırması, sertifikasyon süreçlerinin ötesine geçerek somut uygulamalar ve ölçülebilir performans iyileştirmeleriyle mümkün olacaktır. Çünkü ; Dünya artık sessiz değil ve kural basittir : Ya ölçersiniz, ya ödersiniz.
Emine KORKMAZ
İthalat-İhracat Müdürü