İhracat Sayılan Satış ve Teslimler
Remzi AKÇİN
UGM Yönetim Kurulu Başkanı
Küreselleşen dünya ekonomisinde ülkeler, ihracatı artırmak ve döviz kazandırıcı faaliyetleri teşvik etmek amacıyla çeşitli vergi ve teşvik mekanizmaları geliştirmektedir. Türkiye’de de ihracatın desteklenmesine yönelik uygulamalardan biri “ihracat sayılan satış ve teslimler”dir. Bu uygulama, mal veya hizmetlerin fiilen yurt dışına gönderilmese dahi ekonomik etkileri bakımından ihracata benzer nitelik taşıyan işlemlerin belirli teşvik ve vergi avantajlarından yararlanmasını sağlar. Böylece üretim, yatırım, istihdam ve dış ticaret hacminin artırılması hedeflenmektedir.
İhracat sayılan satış ve teslimler, iç piyasada yapılan satışın ihracat sayıldığı, ihracat yapılmamasına rağmen, ülke içinde yapılan satış ve teslimlerin ihracata ilişkin olanaklardan yararlandığı sistemdir. Bu sistemde Türkiye gümrük bölgesi dışına doğrudan bir ihracat söz konusu değildir. İhracat sayılan satış ve teslim uygulamasıyla bazı durumlarda, ihraç edilen eşyanın üretiminde kullanılan girdilerin iç piyasadan temin edilmesine imkan sağlanarak, ihracat dolaylı olarak desteklenmektedir.
Hukuki Dayanak
İhracat sayılan satış ve teslimlerin hukuki yapısı, konunun doğası gereği farklı düzenlemelerin harmanlanmasından oluşmaktadır.
Temel düzenlemeler, yapılan teslimlerin ihracat sayılması nedeniyle ihracat rejimi kararı ile buna dayanılarak çıkarın tebliğlerle birlikte, bu teslimlerin KDV istisnası kapsamında olması nedeniyle Katma Değer Vergisi Kanunu ve tebliğleridir.
Diğer taraftan, ihracat sayılan satış ve teslimlerin türlerinin düzenlendiği mevzuat dolaylı olarak hukuki altyapının diğer tarafını oluşturmaktadır. Bunların başında, dahilde işleme rejimi mevzuatı ve yatırım teşvik mevzuatı gelir.
Sağlanan Vergisel Avantajlar
İhracat sayılan satış ve teslimlerin en önemli özelliği çeşitli vergi avantajları sağlamasıdır. Bu avantajlar şunlardır:
– Katma Değer Vergisi (KDV) istisnası,
– KDV tecil-terkin uygulaması,
– Damga Vergisi istisnası,
– Harç istisnası,
– İhracat ve döviz kazandırıcı faaliyetlere yönelik teşviklerden yararlanma imkânı.
Bu teşvikler sayesinde işletmelerin maliyetleri azaltılmakta ve uluslararası rekabet güçleri artırılmaktadır.
Hangi Satış ve Teslimler İhracat Sayılır
Dahilde İşleme İzin Belgesi (DİİB) Kapsamındaki Teslimler
İmalatçı firmaların, dahilde işleme izin belgesi sahibi firmalara üreterek yapacakları kütük ve blum satış ve teslimleri.
İhracat sayılan satış ve teslimlere tanınan imkanlardan D3 kodlu dahilde işleme belgesi sahibi firmalar yararlanabilir.
İhracat sayılan satış ve teslimler çerçevesinde gümrük muafiyetli ithalattan yararlanmak isteyen imalatçı firmaların, dahilde işleme izin belgesi almaları zorunludur.
İhracat sayılan satış ve teslimler ile ilgili düzenlenen dahilde işleme izin belgelerinin süreleri sektör bazında belirlenir, bu süre 12 ayı geçemez. Ancak, proje süresi 12 ayı aşan durumlarda, belge süresi bu kısıtlamaya tabi olmadan proje süresi kadar tespit edilebilir.
Belge süresinin başlangıcı, dahilde işleme izin belgesinin tarihidir. Belge süresinin sonu ise, belge süresi bitiminin rastladığı ayın son günüdür.
D3 dahilde işleme belgesi için, ilk ithalatın yapıldığı tarihe kadar 3 ayı aşmamak üzere ek süre verilebilir.
Dahilde işleme izin belgesi kapsamında yapılacak ithalatlarda sektörüne göre değişen oranlarda gümrük vergisi muafiyeti tanınır.
İhracat sayılan satış ve teslimler ile ilgili düzenlenen dahilde işleme izin belgeleri kapsamında yapılan ithalat, indirimli teminat uygulamasından yararlanır.
İhracat sayılan satış ve teslimlere konu mamullerin üretiminde kullanılan ve ithali geçici veya kati anti-damping vergisi veya sübvansiyona karşı telafi edici vergiye tabi eşyanın ithalatında, geçici veya kati anti-damping vergisi veya telafi edici vergi tahsil edilir.
Dahilde işleme izin belgelerine ilişkin taahhütlerin kapatılması için belge sahibi firmaların, belge süresi sonundan itibaren en geç 3 ay içerisinde başvuruda bulunması gerekir.
Süresi içerisinde kapatma müracaatında bulunmayan firmalara ihracat taahhüdünü kapatma müracaatında bulunması yönünde bildirim yapılır. Buna bildirime rağmen kapatma müracaatında bulunmayan firmalar adına düzenlenen dahilde işleme izin belgeleri, müeyyide uygulanarak resen kapatılır.
Yatırım Teşvik Belgesi Kapsamındaki Teslimler
– Yatırım teşvik belgesi kapsamında yer alan yatırım mallarını üreterek yatırım teşvik belgesi sahibi yatırımcılara teslim eden imalatçı firmaların yapacakları satış ve teslimler ile yatırım teşvik belgesi sahibi firmaya teslim edilmek kaydıyla finansal kiralama şirketlerine yapılacak satışlar,
– İmalatçı firmaların, yatırım malları üreterek yapacakları satış ve teslimler,
– İmalatçı firmaların, yatırımlarda devlet yardımları mevzuatı çerçevesinde CKD ithal edebilecek firmalara ithal edebilecekleri bu aksam ve parçaları üreterek yapacakları satış ve teslimler.
Savunma Sanayi Projelerine Yönelik Teslimler
– Savunma sanayi projelerini üstlenmiş imalatçı firmaların üreterek yapacakları satış ve teslimler,
– Savunma sanayi açısından önem arz ettiği belirtilen savunma araç ve gereçlerini üreten imalatçı firmaların, ülkenin savunması ile ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına üreterek yapacakları satış ve teslimler.
Uluslararası İhaleler ve Yurt Dışı Müteahhitlik Hizmetleri Kapsamındaki Teslimler
– Kamu kurum ve kuruluşlarınca uluslararası ihaleye çıkarılan yatırım malı ve sınai mamullerinin ihalesini kazanan imalatçı firmaların üreterek yapacakları satış ve teslimler,
– Kamu yatırımlarından uluslararası ihaleye çıkarılanların ihalesini kazanan veya yabancı para ile finanse edilenlerin yapımını üstlenen firmaların;
— Yerli firma olması halinde, uluslararası ihalelerde tamamı üzerinden, yabancı para ile finanse edilenlerde ise yabancı paraya isabet eden oranda imalatçı firmalar tarafından üretilerek bu firmalara yapılan satış ve teslimler,
— Yabancı firma olması halinde, yabancı firmanın bu işte kullanacağı malları üreten imalatçı firmaların yapacakları satış ve teslimler,
— Yerli ve yabancı firmaların ortaklığı şeklinde olması halinde, yerli firmaya kendi faaliyeti oranında, yabancı firmaya ise imalatçı firmaların üreterek yapacakları satış ve teslimler,
— Belirtilenlerin çerçevesinde proje sahibi kamu kurumları ile bu projeleri üstlenen firmalara yapılacak teknik müşavirlik, mühendislik vb. hizmet ve satışlar,
– Uluslararası ikili veya çok taraflı anlaşma hükümlerine göre yurt içinde bulunan yabancı kuruluşların yurt dışından getirme imkanına sahip bulundukları sınai mamulleri teslim eden imalatçı firmalar ile uluslararası kuruluşların, yabancı ülke temsilcilik ve kuruluşlarına ait tesislerin yapımını ve onarımını üstlenen müteahhit firmalarının faaliyet ve teslimler,
– Uluslararası ikili veya çok taraflı anlaşma hükümleri çerçevesindeki tesislerin yapımını ve onarımını üstlenen müteahhit firmaların faaliyet ve teslimler.
Diğer Teslimler
– İmalatçı firmalar tarafından yapılan üretim sonucunda yapılan satış ve teslimler,
– İmalatçı firmalar tarafından üretilerek gümrüksüz satış mağazalarına yapılacak satış ve teslimler,
– Ambalaj malzemesi imalatçısı firmaların, teslim tarihinden itibaren 6 ay içerisinde ihracatçının ihraç ürünü ile birlikte ambalaj olarak ihraç edilmek şartıyla, üreterek yapacakları satış ve teslimler,
– İmalatçı firmaların, yabancı uyruklulara, turistlere veya yurt dışında çalışan Türk vatandaşlarına yapacakları ve yıllık 100.000 ABD dolarını aşan satış ve teslimler.
“İhracat Sayılan Satış” , “İhraç Kayıtlı Satış”
Uygulamada genellikle “ihracat sayılan satış ve teslim” ile “ihraç kayıtlı satış” karıştırılmaktadır.
İhraç kayıtlı satışlarda mal, imalatçı tarafından ihracatçıya teslim edilmekte ve belirli süre içerisinde fiilen yurt dışına ihraç edilmektedir. Bu sistemde ihracatın gerçekleşmesi zorunludur.
İhracat sayılan satışlarda ise malın mutlaka yurt dışına çıkması şart değildir. İşlemin niteliği, amacı ve mevzuatta belirtilen şartları taşıması yeterlidir. Bu nedenle ihracat sayılan teslimler daha geniş bir uygulama alanına sahiptir.
Sonuç
İhracat sayılan satış ve teslimler, Türkiye’nin ihracat politikaları içerisinde önemli bir teşvik mekanizmasıdır. Bu uygulama sayesinde ihracata yönelik üretim yapan firmalar, yatırımcılar, savunma sanayi kuruluşları ve yurt dışı projelerde faaliyet gösteren işletmeler çeşitli vergi avantajlarından yararlanabilmektedir. Üretimin, yatırımların ve döviz kazandırıcı faaliyetlerin desteklenmesine katkı sağlayan bu sistem, ülke ekonomisinin büyümesine ve uluslararası rekabet gücünün artırılmasına önemli ölçüde katkı sunmaktadır. Ancak uygulamanın sağlıklı yürütülebilmesi için mevzuat hükümlerinin dikkatle takip edilmesi ve işlemlerin doğru şekilde belgelendirilmesi gerekmektedir.
Remzi AKÇİN
UGM Yönetim Kurulu Başkanı