Carry Trade Odasındaki Fili Konuşmak
Anıl ERDOĞAN
Freud’dan alıntıyla “Sürçme” denilen psikolojik tepki, hoş bir hikaye ile açıklanır: Psikanalist, Viyana’da hastasını tedavi edeceği kliniğe yetişmek için aceleyle bir trene biner ancak bindiği tren ters yöne gitmektedir ve bu yüzden tedaviye geç kalır. Bu hata bilinçli bir dikkatsizlik kabul edilmez. Bilinçdışının o seansta yüzleşmekten veya konuşmaktan kaçındığı bir durum (travmatik bir anı, zor bir konu) vardır. Bilinçdışı, o seanstan ve hastadan kaçınmak amacıyla kişinin “farkında olmadan” yanlış trene binmesine neden olmuştur.
Bizim güzel edebiyatımız buna “Ayakları geri geri işe gitmek” diyor, istemediğimiz işleri yapmak ama geçinme zorunluluğunda olmak. İngilizler ise klasik Batılı tavırlarıyla buna “Hadi odadaki fili adresleyelim(açıklığa kavuşturalım) artık” diyorlar.
Hikayeleştirilen kavramlar genelde daha çok akılda kalır, ondan İzmir Bornovalı hemşerim Homeros’un 3000 yıllık Odysseus’u halen en güzel eve dönüş çilesidir. Odadaki file gelince, tüm dünyada pandemiden beri sıkışan tedarik zincirleri artık küresel batıdan küresel doğuya kaydı ve biz Türkiye olarak bu ekonomik servet transferinde imalat proseslerimizi verimli hale getireceğimize halen “şu kur bir yükselse, faiz düşse “ gibi “Freudyen sürçmeler” ile bahaneler üretip kendimizi avutuyor, geçici çözümler bulmaya çalışıyoruz.
Carry trade birincisi ülkemiz, çok daha iyilerini hak ediyor, evet iş bulamıyoruz, evet ülkeye yeterli iş getiremiyoruz, $ bazlı olarak işçilikte diğer Avrupalı rakiplerimizden (Polonya, Romanya, Macaristan) çok pahalıyız, dışarı proje çıkaramıyoruz, çıksa da müşteriyi satın alma yapmaya ikna edemiyoruz, halen örneğin eldeki 100.000₺’nin aylık mevduatlarla yılsonunda ulaştığı 140.000₺’lik faiz getirisi, nefes almaya çalışan sermaye sahiplerine köşedeki para olarak “sweet spot” şeklinde daha tatlı geliyor. Ancak bu sırada paradan daha önemli tek kaynağımız olan insan ve insanın anlam arayışını; insanların çalışarak gelişmeye, işe ve üretmeye olan inancını yitiriyoruz.
Bu nedenle artık odadaki fili adresleyip bu carry trade odasından onu çıkarmak ve evine göndermek gerek, ekonomimiz bilimsel ve verimli parametreler ile ölçülmeli, uzun zamandır ters yönde giden bu trenden inme cesaretini artık göstermeliyiz.
İyi çalışmalar dilerim.
Saygılarımla,
Anıl ERDOĞAN
Endüstri Mühendisi (Lisans)
Uluslararası İlişkiler (AB-Akdeniz) (Yüksek Lisans)