Döviz Füze Gibi Yükselir Mi?
Reşat BAĞCIOĞLU
Dövize Göz Atalım
Ülkemizin ödemeler dengesi, TCMB rezervleri, ihracatın ithalatı karşılama oranları, yurt dışından ithal edilen tüm ithalat kalemleri için gerçek anlamda ihtiyaç duyduğumuz varlık; dövizdir. Dövizin az oluşu veya olmaması ülkemiz açısından ciddi sıkıntılar doğuracağı gibi gerek sermaye hareketleri, gerek ülkemize gelen, gerekse ülkemizden giden yatırımcılar, ülkemizin yatırım projeleri için dövizin varlığı şarttır.
Döviz Üzerine Dedikodular
Döviz üzerine kimler neler söylemiyor ki. En son dedikodu haberi Hatça Teyze’den. Ben bir şey söylemeyeyim, sizi Hatça Teyze ile baş başa bırakayım ve kendi gözlerinizle okuyun.
Döviz piyasamızda böylesi dedikodu haberleri bazen uçuşur, desteksiz atış yapılır, işin finansal tarafına bakmadan rakamlar havada uçuşur.
- Bir ay sonra döviz kopacak, piyasalar allak bullak olacak,
- Üç ay sonra dövizde fırtına kopacak
- En geç yılın ortasında döviz gördüğü, göreceği en yüksek seviyeye gelecek,
- Bu yılın ilk yarısından sonra döviz füze gibi fırlayacak
Dövizin Hız Testine Birlikte Bakalım
Dolar yılbaşı civarında TRL.43.- idi. Şubat ayının ilk haftasına kadar dolar REL.43.- bandında gitti, geldi, bir ara TRL.44.- oldu gibi ama tekrar yoluna TRL.43.- ile devam etti ve Şubat’ın ilk haftasından donda nihayet dolar fiyatı TRL.44.- oldu. Burada parite etkisi oldu mu diye sorsam, kafanızı parite ile karıştırmayayım şimdi.
Orta Vadeli Program ve Dolar Fiyatı
2026 yılı sonuna kadar doların fiyatı TRL.46.60 hadi 40 kuruş da benden olsun dolar fiyatına TRL.47.- diyelim.
Gördüğüm kadar, çok afaki bir anormallik olmaz ise, doların fiyatı yıl sonunda TRL.47.-‘dir.
Dövizin Değeri ve Türk Lirası Karşısındaki Performansı
Kuşkusuz ki ülkemize dövizin gelmesi ve döviz varlıklarının artması için şu kriterlerin oluşması zorunludur;
Şöyle ki;
- Öncelikli ve birincil şart; ülkede her açıdan istikrar olmalıdır. Siyasi otororitelerin söylemleri birleştirici, istikrar sağlayıcı, toparlayıcı, ekonomik ve iktisadi kurallara uygun,
- İhracat kalemlerimizin daha fazla, ithalat kalemlerimizin daha az olması,
- Enflasyonun makul seviyede,
- Dalgalı deniz misali piyasaların nereye gittiği, hangi dalganın ne kadar büyük veya tahribat yaratabileceğinin bilinir,
- TCMB döviz rezervlerinin her açıdan güven veren bir düzeyde,
- Döviz hareketlerinin gerek yabancı yatırımcıları cezbedip ülkemizde yatırım yapmaya istek duymalarını gerektirecek durumda,
- Ülkemiz finans piyasasının kendi olağan dinamikleri ile hareket edebilecek durumda,
olmaları gerekmektedir.
Ancak;
Piyasa dinamiklerinin olağan akışının önünü keserek dövizin boğazını sıkıp, aylarca nefes aldırmayıp, dövizin TRL değerinin adeta yerinde saydırılması, yerinden kıpırdamaması için sürekli müdahalede bulunulduğu taktirde, ülkemizde zaten belli bir fiyat artışının yarattığı enflasyon tahribatına bir de dövizin gırtlağını sıkıp, nefes aldırmazsanız döviz;
- ya yerinde sayar,
- ya geriye gelir.
Şöyle ki;
Dövize Baskı Piyasada İstikrarsızlık Yaratır, İstatistiki Veriler Gerçekçi Ölçülmez
Gerek çarşı – pazar ve hepimizin hissettiği, gerekse resmi enflasyon yeknesak olmalı ve birbirleri ile ciddi anlamda fark olmamalı. Enflasyon oranında yükseliş göstermeyen yabancı paralar karşısında;
- İstatistiki veriler hatalı sonuçlanır,
- İhracat azalır,
- İthalat artar,
- Dolar bazında hesaplanan veriler ise daime yüksek çıkar ve bu da ciddi anlamda yanıltıcıdır,
- Ücretini dolar bazında alan üyelik, hizmet geliri aşan kişiler, dövizden vaz geçip, Türk Lirası almaya yöneldikleri
görülmektedir.
Dövizin Boğazını Sıkar, Nefesini Keserseniz
Dövizin hareket etmesinin önüne geçmek için, dövizin boğazını sıkar, dövize nefes aldırmaz iseniz, bir süre sonra döviz hareketsiz kalır, elden ayaktan gider.
Nefes alamayan ölüm döşeğindeki dövizin ihracatçıya faydası olmaz. Aylardır komaya girmiş gibi hareketsiz bir şekilde kalan dövizin, ülkemize döviz girdisi sağlayan ihracatçıya asla faydası olmayıp, fayda sağlayacağı kesim ise ülkemizden sürekli döviz çıkışı sağlayan ithalatçılar olacaktır.
Çok hareketli, türbülansa yakalanmış uçak gibi hareket eden dövizin olsa olsa spekülatörlere faydası olur ki ülkemiz bu hareketlerden zarar görür. Sürekli iniş ve çıkış gösteren döviz ile ihracatçı iş yapamaz, yurt dışına fiyat veremez, ülkemizde de fiyat istikrarı sağlanamaz.
Ama merak etmeyin, enflasyon düşürülecek… Cek, cak… Yıllardır bu sözü işitiyorum ama hiçbir şey olmuyor enflasyonun düşürülmesi adına.
Reşat BAĞCIOĞLU
ICC Uluslararası Ticaret Odaları
Türkiye Milli Komitesi
Türkiye Bankacılık Komite Başkanlığı Üyesi