Liderlikte Entelektüel Tevazu

Liderlikte Entelektüel Tevazu

Güçlü Lider Her Şeyi Bilen Değil, Öğrenmeye Devam Edendir

M. Efsun Yüksel Tunç

Eğitmen ve Yönetim Danışmanı

Uzun yıllar boyunca liderlik, her sorunun cevabını bilen insanların sahip olduğu bir özellik gibi anlatıldı. Kararlı olmak… Hızlı karar vermek… Güven vermek… Emin konuşmak…

Pek çok kurumda hâlâ iyi liderliğin göstergeleri olarak bunlar kabul ediliyor. Oysa iş dünyasının son yıllarda yaşadığı dönüşüm, liderlik anlayışımızı da değiştirmeye başladı. Artık hiçbir yönetici bütün cevaplara sahip değil. Yapay zekâ iş yapış biçimlerini yeniden şekillendiriyor. Küresel ekonomideki dalgalanmalar şirketlerin planlarını sürekli değiştiriyor. Müşteri beklentileri birkaç yıl içinde bambaşka bir noktaya taşınabiliyor.

Böyle bir dünyada liderden beklenen, her şeyi bilmesi değil; öğrenmeye devam edebilmesidir. İşte tam bu noktada son yıllarda yönetim literatüründe giderek daha fazla konuşulan bir kavram karşımıza çıkıyor:

Entelektüel Tevazu (Intellectual Humility)

Bu kavram ilk bakışta alçak gönüllülükle aynı şey gibi görünse de aslında çok daha derin bir anlam taşıyor. Entelektüel tevazu; kişinin kendi bilgisinin sınırlarını fark etmesi, yanılabileceğini kabul etmesi ve farklı görüşlerden öğrenmeye açık olmasıdır.

Başka bir ifadeyle; “Her şeyi biliyorum.” demek yerine, “Bildiklerim kadar bilmediklerim de var.” diyebilmektir. Bugünün liderleri için belki de en kritik beceri tam olarak budur. Çünkü belirsizliğin arttığı dönemlerde en büyük risk bilgisizlik değildir. Bildiğini zannetmektir.

Nobel Ekonomi Ödüllü psikolog Daniel Kahneman, insan zihninin en güçlü yanılgılarından birinin aşırı güven olduğunu söyler. İnsanlar çoğu zaman bilgilerinin doğruluğunu olduğundan fazla, belirsizliği ise olduğundan düşük görme eğilimindedir. Bu durum özellikle liderlik pozisyonlarında daha belirgin hâle gelir. Çünkü insanlar liderlerden kesin cevap bekledikçe, liderler de kesin konuşma baskısı hisseder. Oysa kesin konuşmak her zaman doğru olmak anlamına gelmez. Tam tersine, belirsizliği kabul edebilmek çoğu zaman daha güçlü bir liderlik davranışıdır.

Harvard Business School profesörlerinden Amy Edmondson’ın psikolojik güven üzerine yaptığı çalışmalar da bunu destekliyor. Edmondson’a göre yüksek performanslı ekiplerin ortak özelliği, liderlerinin hata yapabileceklerini kabul etmeleri ve ekip üyelerinin farklı görüşlerini rahatça dile getirebildikleri güvenli bir ortam oluşturmalarıdır. Çünkü insanlar ancak fikirlerinin yargılanmayacağını düşündüklerinde konuşmaya cesaret ederler. Lider her sorunun cevabını bildiğini düşündüğünde ise ekipler zamanla soru sormayı bırakır. Bu da organizasyonun öğrenme hızını yavaşlatır.

Benzer bir yaklaşımı Jim Collins de Good to Great adlı çalışmasında ortaya koyar. Collins’in “Seviye 5 Liderler” olarak tanımladığı yöneticiler, yüksek kişisel tevazuyu güçlü profesyonel iradeyle birleştiren liderlerdir. Onlar başarıyı yalnızca kendilerine mal etmez. Başarıda ekibin, sistemin ve koşulların da payı olduğunu kabul eder. Başarısızlıkta ise sorumluluğu başkalarına yüklemek yerine önce kendi rollerini sorgularlar. Bu yaklaşım lideri zayıflatmaz. Aksine güvenilirliğini artırır. Çünkü çalışanlar kusursuz lider aramaz. Gerçekçi ve tutarlı lider arar.

Adam Grant ise Think Again kitabında çok çarpıcı bir öneride bulunur. Başarılı insanların ortak özelliğinin zekâları değil, düşüncelerini değiştirebilme cesaretleri olduğunu söyler. Grant’e göre en başarılı profesyoneller savcı gibi haklı çıkmaya çalışmaz. Bilim insanı gibi öğrenmeye çalışır. Bu bakış açısı, entelektüel tevazunun yalnızca bir kişilik özelliği değil, aynı zamanda stratejik bir liderlik becerisi olduğunu gösteriyor. Çünkü değişimin hızlandığı bir dünyada, fikrini değiştirebilmek zayıflık değil; uyum sağlayabilme kapasitesidir.

Bugün kurumların en büyük ihtiyacı da tam olarak budur. Her şeyi bilen yöneticiler değil, doğru soruları soran, farklı bakış açılarını dinleyen, yanıldığında bunu kabul edebilen ve öğrenmeyi hiçbir zaman bırakmayan liderler.

David Spiegelhalter’in belirsizlik üzerine yaptığı çalışmalar da aynı noktaya işaret ediyor. Belirsizlik içinde yaşadığımız bir dünyada liderliğin amacı bütün cevaplara sahip olmak değildir. Belirsizlik içinde en doğru soruları sorabilmek ve ekibi birlikte düşünmeye davet edebilmektir. Belki de geleceğin liderlik anlayışı tam da burada şekillenecek. Bilgiyi tek başına taşıyan liderlerden bilgiyi birlikte üreten liderlere doğru.

Çünkü günümüz organizasyonlarında rekabet avantajı yalnızca teknolojiyle ya da sermayeyle oluşmuyor. Öğrenme hızıyla oluşuyor. Öğrenme hızı ise ancak entelektüel tevazunun olduğu kurumlarda gelişiyor. Liderin “Bilmiyorum.” diyebilmesi, aslında ekibine şu mesajı verir:

“Birlikte bulabiliriz.”

Bugün liderlik üzerine söylenebilecek en güçlü cümlelerden biri şudur:

Gerçek lider, her şeyi bilen kişi değildir. Öğrenmeyi hiçbir zaman bırakmayan kişidir.

M. Efsun Yüksel Tunç