İnsan Kaynaklarının Ötanazisi: Sessiz İstifa
Doç. Dr. Mehmet KAPLAN
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi
Sessiz istifa, çalışanların işyerinde yalnızca asgari düzeyde sorumluluk üstlenerek işte ilerleme fikrinden uzaklaşmalarını ve huzursuzluğunu yansıtan pasif bir direniş biçimi olarak ifade edilmektedir (Güler, 2023: 249). Bu olgu, artan iş yükü ve sürekli yükselen beklentiler nedeniyle tükenmişlik yaşayan veya takdir edilmediklerini düşünen çalışanların, iş görevlerini minimum düzeye indirgemesiyle ortaya çıkmakta ve gelişmektedir (Johnson, 2023: 2). Sessiz istifa kavramının, ilk olarak 2009 yılında Ekonomist Mark Boldger tarafından “Texas A&M Ekonomi Sempozyumu’nda” ifade edilmiştir (Çimen ve Yılmaz, 2023: 28). Ancak kavramın popülerleşmesi, 2022 yılında Zaid Khan adlı bir TikTok kullanıcısının “iş senin hayatın değil” mesajını içeren videosu ile gerçekleşmiştir. Hızlı yaşam ve koşuşturma kültürüne karşı bir eleştiri niteliğindeki bu video, iş-yaşam dengesi üzerine yeniden düşünmeyi teşvik etmiş ve kavramın TikTok’ta yayılmasına öncülük etmiştir (Güler, 2023: 249). Ağustos 2022 itibarıyla pek çok TikTok kullanıcısı, sessiz istifa üzerine tartışmalar başlatmıştır (Hamilton vd., 2023: 3).
Sessiz istifa, çalışanların temel görevlerini yerine getirirken, ekstra çaba gerektiren eylemlerden kaçınmasını anlatmaktadır. Bu kapsamda çalışanlar erken işe gelme, zorunlu olmayan toplantılara katılma, iş tanımının ötesinde sorumluluk alma veya fazla mesai yapma gibi davranışları ihmal etmektedir. Bu eğilimin temelinde ruh sağlığını koruma, tükenmişliği önleme ve iş-yaşam dengesini sağlama arzusu yatmaktadır (Güler, 2023: 249).
Sessiz istifaya yönelik Kaplan (2022) tarafından geliştirilen basamaksal bir model olan “sessiz istifa piramidi” çalışanların işletmede yaşadıkları durumu açıkça ortaya koyan bir süreç olarak anlam bulmaktadır. Şekilde de ifade edildiği gibi sürecin basamakları bu şekilde özetlenebilir.
Güven Eksikliği Basamağı: Bu basamak en geniş olan alt tabanı oluşturur. Burada çalışan kişi ile yönetim ve kurum bağlamında olan temel inancı sarsılmıştır.
Tutarlılık Eksikliği Basamağı: Bu basamakta ise sözler ile eylemler veya verilen kararlar arasındaki çelişkiler görülmekte ve sessizlik yeni bir boyut kazanmaktadır.
Değersiz Hissetme Basamağı: Çalışan bu aşamada işletme ve işi için harcadığı emeğin ve uzmanlığın takdir edilmediğini fark etmekte ve bu farkındalık onu geri durmaya itmeye başlamaktadır.
Aidiyet Eksikliği Basamağı: Çalışan artık kendini kurumun bir parçası olarak görmemekte ve kurumu ile bir bağ kuramamaktadır.
İletişim Eksikliği Basamağı: Piramidin tepesindeki dar noktadır; bilgi akışının ve sağlıklı diyalogun kopmasını ifade etmektedir.
Sessiz istifanın işletmede çalışanlar için uzun süreli bir çözüm olmadığı ve sessizlik yerine işletme yöneticileri ile açık iletişime geçilmesi gerekliliği ifade edilmektedir. Böylelikle daha etkin sonuçlar alınabilmektedir. Bunun da ötesinde böyle bir durumda işletmeninde açık bir eylem içinde olması çalışanları düşünmesi gerekliliği önemli olacaktır (Atalay ve Dağıstan, 2023: 1070).
Kaynakça ve Öncelikli Okuma Listesi
Atalay, M. ve Dağıstan, U. (2024). Quiet quitting: a new wine in an old bottle?. Personnel Review, 53(4), 1059-1074.
Çimen, A. İ. ve Yılmaz, T. (2023). Sessiz istifa ne kadar sessiz. Sakarya Üniversitesi İşletme Enstitüsü Dergisi, 5(1), 27-33.
Güler, M. (2023). Çalışma kültüründe yeni bir kavram: Sessiz istifa. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 32(1), 247-261.
Hamilton, O. S., Jolles, D., ve Lordan, G. (2023). Does the tendency for ‘quiet quitting’ differ across generations? Evidence from the UK. IZA Discussion Papers, 16240, 1–22.
Johnson, J. R. (2023). What’s new about quiet quitting (and what’s not). The Transdisciplinary Journal of Management, 1(1), 1-14.
Kaplan, J. (2022). Pyramid of quiet quitting. Linkedin. https://www.linkedin.com/posts/jason-kaplan67b52610_leadership-personaldevelopment-management-activity-6971789378721345536-b8jn/