Araç Kiralama Hizmet Alım İşinde Araç Modellerinin 2024 Yılı Olarak İstenmesi?
Mehmet ATASEVER
Simdata Danışmanlık Y.K. Başkanı
İtirazen Şikayet Konusu; Başvuru sahibinin dilekçesinde özetle; İhale dokümanına itiraz niteliğinde olan iddianın farkına varıldığı tarihin ihale dokümanının EKAP’tan indirildiği tarih olan 17.06.2026 tarihi olduğu, ancak idareye yapılan şikâyet başvuruların süre yönünden reddedilmesinin mevzuata aykırı olduğu, bu konuda Ankara 8. İdare Mahkemesinin emsal kararı bulunduğu, İhale Şartnamesi’nde araçların özellikleri tanımlanırken aşırı teknik detaylara yer verilerek şartnamenin belirli bir firmanın mevcut araçlarına göre düzenlendiği ve tüm araçların 2024 model olarak istenmesi suretiyle ihaleye katılımın ve rekabetin engellendiği, Araçların 2024 model olarak talep edilmesinin Cumhurbaşkanlığının 2024/7 sayılı Tasarruf Tedbirleri Genelgesi’nde belirtilen maliyetleri düşürme hedeflerine aykırı olduğu ve söz konusu mevzuata aykırılık nedeniyle ihalenin iptal edilmesi gerektiği iddialarına yer verilmiştir.
Konu İle İlgili Emsal Kamu İhale Kurulu Kararına Göre;
Yapılan inceleme ve tespitler neticesinde; 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde “İdareler, bu Kanun’a göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.” hükmü,
Anılan Kanun’un “Şartnameler” başlıklı 12’nci maddesinde “İhale konusu mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin her türlü özelliğini belirten idari ve teknik şartnamelerin idarelerce hazırlanması esastır. Ancak, mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin özelliği nedeniyle idarelerce hazırlanmasının mümkün olmadığının ihale yetkilisi tarafından onaylanması kaydıyla, teknik şartnameler bu Kanun hükümlerine göre hazırlattırılabilir. İhale konusu mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin teknik kriterlerine ihale dokümanının bir parçası olan teknik şartnamelerde yer verilir. Belirlenecek teknik kriterler, verimliliği ve fonksiyonelliği sağlamaya yönelik olacak, rekabeti engelleyici hususlar içermeyecek ve bütün istekliler için fırsat eşitliği sağlayacaktır. Teknik şartnamelerde, varsa ulusal ve/veya uluslararası teknik standartlara uygunluğu sağlamaya yönelik düzenlemeler de yapılır. Bu şartnamelerde teknik özelliklere ve tanımlamalara yer verilir. Belli bir marka, model, patent, menşei, kaynak veya ürün belirtilemez ve belirli bir marka veya modele yönelik özellik ve tanımlamalara yer verilmeyecektir. Ancak, ulusal ve/veya uluslararası teknik standartların bulunmaması veya teknik özelliklerin belirlenmesinin mümkün olmaması hallerinde “veya dengi” ifadesine yer verilmek şartıyla marka veya model belirtilebilir.” hükmü,
Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Teknik şartname” başlıklı 16’ncı maddesinde “(1) İşin teknik ayrıntılarını ve şartlarını gösteren bir teknik şartname hazırlanarak ihale dokümanına dâhil edilir. Teknik şartnamelerde belirlenecek teknik kriterlerin, verimliliği ve fonksiyonelliği sağlamaya yönelik olması, rekabeti engelleyici hususlar içermemesi ve bütün istekliler için fırsat eşitliği sağlaması zorunludur. Bu şartnamelerde yerli isteklilerin katılımını engelleyici düzenlemelere yer verilemez. …” hükmü,
17 Mayıs 2024 tarihli ve 32549 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tasarruf Tedbirleriyle İlgili 2024/7 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi’nin “Kapsam” başlıklı bölümünde “10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununa ekli (I), (II), (III) ve (IV) sayılı cetveller kapsamındaki kamu idareleri ve bu idarelere bağlı, ilgili ve ilişkili kamu kurum ve kuruluşları ile il özel idareleri, belediyeler ve bunların bağlı kuruluşları ile kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, 8/6/1984 tarihli ve 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameye tabi kamu iktisadi teşebbüsleri ile bunların doğrudan veya dolaylı olarak tek başına veya birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip oldukları her çeşit kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketler, özelleştirme kapsam ve programına alınmış hisselerinin yarısından fazlası kamuya ait olan özel hukuk hükümlerine tabi kuruluşlar, fonlar, döner sermayeler ve diğer tüm kamu kurum ve kuruluşları (TBMM Başkanlığı Genel Sekreterliği hariç) kendi bütçeleri veya tasarruflarındaki diğer kaynaklardan yapacakları yurt içi ve yurt dışı harcamaları ile taşınır ve taşınmazlarının kullanılmasında aşağıdaki tedbirlere uyacaklardır. …” düzenlemesi,
Aynı Genelge’nin “Resmî Taşıtların Edinilmesi ve Kullanılması” başlıklı bölümünde “… Bu Genelge kapsamında edinimine izin verilen taşıtlar, kullanım süresi ve maliyet analizleri dikkate alınarak en ekonomik yöntemle temin edilecektir. Hizmet aracı olarak kullanılacak taşıtlarda baz veya standart donanımlı, yerli ve elektrikli, binek ve station wagon cinsi taşıtlarda 1600 cc ve altındaki motor hacimli, işletme maliyetleri düşük ve ekonomik olan taşıtlar tercih edilecektir. Ayrıca hizmet alımı suretiyle edinilecek taşıtlarda model yılı yeni araçlar yerine ekonomik olması durumunda binek ve station wagon cinsi taşıtlarda 10 yaşını, diğer taşıtlarda 15 yaşını doldurmamış olmak kaydıyla model yılı yeni olmayan araçlara öncelik verilecektir. …” düzenlemesi yer almaktadır.
Teknik Şartname’nin “Kapsam” başlıklı 7’nci maddesinde “………….. İli mücavir alan sınırları içerisinde hali hazırda bulunan ve yeni kurulacak hafriyat döküm sahalarında döküm alanlarımn düzenlenmesi işinde kullanılmak üzere akaryakıt idareye, operatör giderleri yükleniciye ait olmak üzere bu şartnamede cins, özellik ve miktarları belirtilen 5 (Beş) kısım iş makineleri, ağır vasıta ve araçların operatörleri/kullanıcıları ile birlikte 12 (oniki) ay süresince teminini ve çalıştırılmasını kapsar.” düzenlemesi,
Aynı Şartname’nin “Genel Şartlar” başlıklı 9’uncu maddesinde “9.1.1. İş makinelerinin sevk ve idaresi İdare tarafından yapılacaktır. Operatör ve Sürücülerin sevk ve idaresi yüklenici tarafından yapılacaktır. 9.1.2. Yüklenici, Sözleşmenin imzalanmasına müteakip teknik özellikleri belirtilen araç ve iş makinelerini işe başlama tarihinden bir gün önce trafiğe çıkmaya hazır bir şekilde yakıt depoları dolu olarak, İdarenin belirlediği veya uygun gördüğü bir alanda idarece yetkilendirilmiş komisyona (Kontrol Teşkilatı) muayene için teslim etmek ve “Şartnameye Uygunluk” kontrollerini yaptırmak zorundadır.
…
9.1.15. İş makineleri ve araçların kullanımına kısıtlama getirilemez. Bu konuda Yüklenici firma itirazda bulunmayacaktır. 9.1.16. İşin yapılma yeri, ……..mücavir alanı sınırları içerisinde olacaktır.” düzenlemesi bulunmaktadır.
“İş Makinelerinin Teknik Özellikleri” başlığı altında yer alan tabloda iş makinelerinin tümünün en az 2024 model olması gerektiği düzenlenmiştir.
Yukarıda aktarılan 4734 sayılı Kanun hükümleri ile ilgili ikincil mevzuat düzenlemelerinden idarelerin bu Kanun kapsamında gerçekleştirdiği ihalelerde rekabeti, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu, İhale konusu işin teknik ayrıntılarını ve şartlarını belirtmek üzere idarelerce hazırlanan teknik şartnamelerde belirlenecek teknik kriterlerin; verimliliği ve fonksiyonelliği sağlamaya yönelik olmasının, rekabeti engelleyici hususlar içermemesinin ve bütün istekliler için fırsat eşitliği sağlamasının zorunlu olduğu anlaşılmaktadır. İşin yürütülmesi sırasında kullanılacak araçların ve özelliklerinin işin niteliği gözetilmek suretiyle belirlenmesi bakımından yetki ve sorumluluğun idarede olduğu, bu doğrultuda idarenin ihale konusu hizmet ile ilgili tecrübelerinden de faydalanarak ihale konusu hizmetin niteliğine ve ihale konusu hizmet işi kapsamında kullanılacak olan araçların özelliklerine ilişkin düzenleme yapabileceği açıktır. Öte yandan, belirlenecek teknik kriterlerin, rekabeti engelleyici hususlar içermemesi ve bütün istekliler için fırsat eşitliği sağlaması, Kanun’un 5’inci maddesinde yer alan temel ilkelerin bütüncül olarak dikkate alınması, ayrıca ilgili diğer güncel mevzuatın öngördüğü esasların da gözetilmesi gerekmektedir.
17 Mayıs 2024 tarihli ve 32549 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tasarruf Tedbirleriyle İlgili 2024/7 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi’nde kamu kurum ve kuruluşlarının harcamalarında tasarruf sağlanmasına, bürokratik işlemlerin azaltılmasına ve kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasına ilişkin tedbirlere yer verilmiş olup söz konusu tedbirlere göre hizmet alımı suretiyle edinilecek taşıtlarda model yılı yeni araçlar yerine, ekonomik olması durumunda binek ve station wagon cinsi taşıtlarda 10 yaşını, diğer taşıtlarda 15 yaşını doldurmamış olmak kaydıyla, model yılı yeni olmayan araçlara öncelik verilmesi gerekmektedir.
Söz konusu mevzuat hükümleri ile açıklamaları birlikte değerlendirildiğinde, ihale konusu araçların herhangi bir ayrıma gidilmeksizin en az 2024 model olması gerektiği yönündeki Teknik Şartname düzenlemesinin rekabeti engeller nitelikte olduğu ve mevzuata uygun olmayacağı, söz konusu düzenlemenin idare tarafından makul ve geçerli bir gerekçeye dayandırılmadığı, kamu alım süreçlerinde idarelerden beklenenin ihtiyacı karşılayacak optimum kalitedeki malı/hizmeti en uygun fiyata temin etmek olduğu, dolayısıyla anılan düzenlemenin kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasını sağlama ilkesi ile de bağdaşmadığı anlaşılmış olup başvuru sahibinin iddiasının yerinde olduğu sonucuna varılmıştır.
Mehmet ATASEVER
Simdata Danışmanlık Y.K. Başkanı
Sağlık Bak. SGB E. Bşk./KİK E. Üyesi
Mehmetatasever.org