Pazarlamanın Ötesine Geçmek: Metapazarlama ve Pazarlama 6.0
Başta işletme alanı olmak üzere çeşitli kavramların versiyonlar şeklinde isimlendirilmesine yönelik eğilim yaygınlaşmaktadır. Pazarlama kavramının da 1.0, 2.0, 3.0, 4.0, 5.0 ve nihayetinde 6.0 versiyonları çerçevesinde ele alındığı görülmektedir.
Pazarlamanın versiyonları düşüncesinin Kotler, Kartajaya ve Setiawan tarafından 2010 yılında yayınlanan Marketing 3.0 (Pazarlama 3.0) başlıklı kitapla gündeme geldiği söylenebilir. Yazarlar Pazarlama 1.0’ın ürün, Pazarlama 2.0’ın ise tüketici odaklı olduğunu ifade etmektedirler. Buna göre Pazarlama anlayışındaki dönüşüm devam etmekte olup, 2010 yılı itibariyle Pazarlama 3.0 olarak isimlendirdikleri yeni bir anlayışa gerek vardır. Pazarlama 3.0, kârlılığın kurumsal sorumlulukla dengelendiği insan merkezli bir dönüşümü ifade etmektedir (1).
İçinde yaşadığımız değişim ve dönüşüm çağı o kadar hızlıdır ki, aynı yazarlar kısa bir süre sonra Pazarlama 4.0 (Marketing 4.0) kavramını ileri sürmüşlerdir. Yazarlara göre Pazarlama 4.0 insan odaklı pazarlama anlayışı olan Pazarlama 3.0 anlayışının doğal bir sonucudur ve bu anlayıştaki genişleme ve derinleşmeyi, müşterilerle şirketler arasındaki çevrim içi ve çevrim dışı etkileşimi ifade etmektedir (2).
Pazarlama 4.0 kavramlaştırmasından birkaç yıl sonra yazarların Pazarlama 5.0 kavramlaştırması ile yine dikkatleri üzerlerine çektikleri görülmektedir. Yazarlar ilhamı Japon Hükümetinin Endüstri 4.0’ın doğal bir sonucu olarak nitelendirdiği Toplum 5.0 kavramlaştırmasından aldıklarını belirterek, Pazarlama 5.0’ın kuşak farklılıkları, refah kutuplaşması ve dijital ayrışma çerçevesinde ortaya çıktığı düşüncesinden hareketle 1) veri odaklı, 2) tahmine dayalı, 3) bağlamsal, 4) artırılmış ve 5) çevik olma özellikleri bulunan yeni bir pazarlama anlayışına geçmenin kaçınılmaz olduğu ileri sürmektedirler. (3, 4).
Nihayetinde aynı yazarlar Pazarlama 6.0 (Marketing 6.0) kavramıyla yeniden bir tartışma başlatmış bulunmaktadır. Yazarlara göre bu yeni pazarlama anlayışı başta Z ve Alfa kuşaklarının yanı sıra AR (Augmented Reality / Artırılmış Gerçeklik), VR (Virtual Reality / Sanal Gerçeklik), XR (Extended Reality / Genişletilmiş Gerçeklik) ve metaverse olmak üzere yeni müşteri tiplerini ve teknolojileri de içerecek biçimde kapsayıcı ve çok boyutlu olmak durumundadır. Yazarlara göre XR ile metaverse fiziksel ve dijital dünyalar arasındaki sınırları kaldırmakta ve Pazarlama 6.0’ın temel taşı olarak nitelendirilen “Metapazarlama” (Metamarketing) kavramını ortaya çıkartmaktadır (5).
Metapazarlama, “meta” kelimesinin Yunancadaki “ötesinde”, “maddi dünyanın sınırını aşma” gibi anlamlar çerçevesinde “pazarlama ötesi” “maddi olmayan pazarlama” gibi anlamlara gelmektedir. Buna göre metapazarlama “fiziksel ve dijital dünyalar arasındaki sınırları aşan ve bu ikisi arasında müşterilerin herhangi bir ayrım algılamadığı sürükleyici bir deneyim sağlayan bir pazarlama yaklaşımı olarak tanımlanmaktadır”. Metapazarlama aynı zamanda çevrim içi ve çevrim dışı kanalları bütünleştirmeye dayalı bütüncül kanal (Omnichannel) stratejisine dayanan pazarlamanın da sonraki aşamasını ifade etmektedir (6).
Pazarlama 3.0 kavramlaştırmasının ileri sürüldüğü dönem 20 yıl öncesi bile değildir. Yaklaşık 15 yıl içerisinde 3.0, 4.0, 5.0 ve 6.0 olmak üzere 4 farklı pazarlama anlayışı önerilmiştir. 3.0’dan 4.0’a geçişteki yaklaşık 6-7 yıllık fark, 4.0’dan 5.0’a geçişte yaklaşık 4 yıla inmiş, 5.0’dan 6.0’a geçiş ise yaklaşık 3 yılda gerçekleşmiştir.
Buradan çıkartılabilecek bir sonuç, teknolojideki hızlı gelişmenin, pazarlama anlayışında da üssel bir genişlemeye neden olduğudur. Öyle ki, Kotler, Kartajaya ve Setiawan da bunun farkına vararak, peş peşe yayınladıkları kitapları için “Pazarlama X.0” (Marketing X.0) serisi tanımlamasını yapmışlardır (7).
Dolayısıyla, bu yazının yazılıp yayınlanmasını takip eden zaman dilimi içerisinde Kotler, Kartajaya ve Setiawan Pazarlama 7.0 (Marketing 7.0) başlığı yeni bir kitap yayınlasalar ya da Pazarlamanın artık Metapazarlama çerçevesinde ele alınması gereken farklı ve yeni bir alan olduğunu ileri sürdükleri Metapazarlama 2.0 (Metamarketing 2.0) gibi bir başlığı bulunan yeni bir kitabı ortaya çıkarsalar sanırım hiç kimse şaşırmaz.
Kısaca belirtmek gerekirse, diğer birçok alanda olduğu gibi pazarlama alanında da gündemi ve gelişmeleri takip etmek çok önemli ve aynı zamanda da çok zor bir görev haline gelmektedir. Gündemin ve gelişmelerin gözden kaçırılması, şirketlerin pazarlama açısından rekabetçi avantajlarını yitirmelerine ve rakiplerinin gerisinde kalmalarına neden olmaktadır. Bu nedenle, güncel gelişmeleri ve tartışmaları takip etmenin artık günlük iş rutininin doğal bir parçası haline geldiğini kabul etmek gerekmektedir.
Prof. Dr. Umut OMAY
Kaynaklar
(1) Kotler, P., Kartajaya, H. and Setiawan, I. (2010), Marketing 3.0: From Products to Customers to the Human Spirit, John Wiley & Sons, Inc., Hoboken, New Jersey, pp. xi-xii.
(2) Kotler, P., Kartajaya, H. and Setiawan, I. (2017), Marketing 4.0: Moving from Traditional to Digital, John Wiley & Sons, Inc., Hoboken, New Jersey, pp. xvii, 46.
(3) Kotler, P., Kartajaya, H. and Setiawan, I. (2024), Marketing 6.0: The Future is Immersive, John Wiley & Sons, Inc., Hoboken, New Jersey, pp. 6-7.
(4) Kotler, P., Kartajaya, H. and Setiawan, I. (2021), Marketing 5.0: Technology for Humanity, John Wiley & Sons, Inc., Hoboken, New Jersey.
(5) Kotler, Kartajaya and Setiawan, Marketing 6.0, pp. 8-10.
(6) ibid., pp. 11-16.
(7) ibid., p. 4.
PROF. DR. UMUT OMAY – MAKALE LİSTESİ
GİRİŞİMCİLİK VE YÖNETİCİ GÜÇLENDİRME
- Girişimciliğin Yeni Boyutu: Uluslararası Girişimcilik
- Nakit Öldü, Yaşasın Nakit Akışı!
- Fiyatı Kim Belirler?
- Tatlı Kâr Tuzağı
- Her Yeni Güne Borçla Başladığınızı Biliyor musunuz ?
- Ya Bir Gün Asgari Sermaye Tutarı Artırılırsa ?
- İşletmelerin Patlamaya Hazır Bombaları
- İş Yaşamındaki Filler ve Pireler
- Yöneticinin Zihnindeki Çalışan Tipleri
- B Planı Rehaveti
- İyi Bir Yöneticinin Gizli Silahı: Eleştiren Dostlar
- Önemsiz Aciliyetler
- Kızıl ve Mavi Okyanus Stratejileri
- Ölçerken Yanılmak
- Başarılı Bir Sunum İçin 10/20/30 Kuralı
- Örgütsel Ölümün ve Yenilenmenin Beş Aşaması
- Şirketinizin Kuğularının Hangi Renk Olduğunu Biliyor musunuz ?
- İşletmeniz Kanlı Canlı Bir Makine Olabilir mi ?
- Akıllı Hedeflerle Yönetme Sanatı !
- Çalışanlarınıza Bir de Johari Penceresinden Bakmaya Ne Dersiniz ?
- Bir Sayfa Fotokopi Çekmek İçin Kaç Kişi Gerekir ?
- Beş Yıl Tecrübeli Yeni Mezun
- Müşterilerinize İşgörenlerinize Davrandığınız Gibi Davranmayı Düşünür müydünüz ?
- Neden Bir Çift El Kiraladığımda Aynı Zamanda Bir İnsan da Almış Oluyorum ?
- Sermayemin Tamamını Bilançomda Gösterebilir misin Abidin ?
PAZARLAMA
- Kalite Senfonisi
- Beşi Bir Arada: Çok Duyulu Pazarlama
- Fijital Yerlilerle Tanışmaya Hazır mıyız ?
- Pazarlamanın Ötesine Geçmek: Metapazarlama ve Pazarlama 6.0
SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK
İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ
- İşveren Markası Yönetimine Bir Eleştiri: Çalışanlar Homojen Değildir!
- İşverenin Markalaşması
- Çalışan Devir Oranı Bize Neler Anlatabilir?
- Çalışan Bağlılığı: Platonik Bir Aşk Hikayesi mi?
İŞ DÜNYASINDA TUTUM VE DAVRANIŞ
- Nerede O Eski Beceriler!
- Henüz Demenin Sihri
- Yetenek Yanılgısı
- Başarısız Olacağını Biliyordum !
- Favori Çalışanımın Başarılı Olacağını Zaten Biliyordum
- Kontrol Odağı ve Başarı
- Bu Taşla Acaba Kaç Kurbağa Ürkütebilirim?
- Piyangodan Para Çıktı ! Hemen İstifa Ediyorum !
- Kraliçe Arıların Taht Kavgası
- Çok Yoğun, Hep Meşgul !
- Daha Nice Terfileriniz Olsun !
- İşinizin Vitamin Değerlerini Ölçtürdünüz mü ?
- En İyi Müdür Oskarı
- Tükenmişlik mi Kronik Yorgunluk mu ?
- Başarıyı İçselleştirememek: Impostor Fenomeni
- İş Sağlığı ve Güvenliğinin Yeni Bir Gündem Maddesi Olarak Karoshi
- Makbul İşkolik – Kötü İşkolik
- Uzmanlaşma Konusunda Ustalaşmak
- İş ve Meslek Karmaşası
- Kayıt Dışı İstifa
- Vasıf Yanılgısı
DİĞER KONULAR
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) 21 Mart’ta 500 baz puanlık artışla politika faizini %50’ye yükseltmişti. Dijital bankacılık popülasyonunun her ay 3’te 1’inin ziyaret ettiği HangiKredi, yaklaşan bayram öncesinde faiz artışıyla birlikte tüketicilerin kredi ve mevduat ürünlerine olan talebine yönelik verilerini paylaştı.
İstanbul, 29.03.2024. Geçtiğimiz yıl 35 milyar dolar ile ülke ihracatından %13’lük pay alan otomotiv sektörü, kıtaların buluşma noktası Automechanika Istanbul’da yenilikçi ürün ve çözümlerini tanıtırken, yeni iş birliklerine de odaklanacak.
İşçilerin yıllık ücretli izin hakkının dışında işin gereklerinden kaynaklanmayan ve kendi özel yaşamlarını ilgilendiren nedenler ile işe gelememeleri durumunda ücretli mazeret izin hakları da bulunmaktadır.
Moda endüstrisi, tasarım gücüne ve esnek yapısına güveniyor, bu pozitif yönlerini kullanarak kaybettiği müşterileri 2024 yılının son çeyreğinde geri kazanacağına inanıyor.
EY, Avrupa Uzun Vadeli Değer ve Kurumsal Yönetişim Araştırması’nın dördüncüsünü yayımladı. Araştırma, yönetim kurullarının sürdürülebilirliği iş modellerine ve stratejilerine dahil etme konusunda üst yönetimi harekete geçirmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Şirketler kararlı bir şekilde uygulamaya geçmezse, giderek daha sıkı önlemlerin alındığı bir ortamda sürdürülebilirlik faaliyetlerini yönetmek durumunda kalacak.
Türkiye’nin geleneksel ihracat sektörlerinden tütün ve tütün mamulleri sektörü, 2023 yılında 922 milyon dolar olan ihracatını 2024 yılında 1 milyar doların üzerine çıkarmayı hedefliyor.
TruKKer Global İcra Kurulu Üyesi & Türkiye, Avrupa ve BDT Genel Müdürü Hakan Arıkan, dijital platform sayesinde boş kilometre verimsizliğini yüzde 20 azalttıklarını belirterek, “1 milyon araçlık bir filoda 200 bin aracın neden olacağı emisyon önlenmiş oluyor” dedi.
Almanya başta olmak üzere Batı Avrupa’daki, yüksek karbon salımına yol açan fabrikaların Doğu Avrupa’ya taşınması, lojistikte ana rotaları da değiştiriyor. Batu Logistics Genel Müdürü Efe Göktuna, Avrupa’daki mevcut lojistik rotalarının, önümüzdeki süreçte ağırlıklı olarak Doğu Avrupa üzerinden şekillenmeye başlayacağını belirtti. Göktuna, “Almanya-Türkiye hattında yoğun parsiyel taşımalar yapan bir marka olarak Doğu Avrupa rotamızı daha da güçlendirmeye başladık.” dedi.