Küresel Eklemeli İmalat Pazarı 2033’e Kadar 169 Milyar Dolara Ulaşacak

Yazar:

-

2 Temmuz 2026

Küresel imalat sanayisi, eklemeli imalat teknolojilerinin etkisiyle yeni bir dönüşüm dönemine giriyor. Araştırmalara göre 2025 yılında yaklaşık 30,5 milyar dolar büyüklüğe ulaşan küresel eklemeli imalat pazarının, 2033 yılına kadar 169 milyar dolara yükselmesi bekleniyor. Sektörün 2026–2033 döneminde yıllık ortalama yüzde 23,9 büyüme kaydedeceği öngörülürken, bu gelişim; eklemeli imalatın prototiplemenin ötesine geçerek nihai parça üretimi, kalıpçılık, bakım ve onarım, hafifletilmiş komponent geliştirme ve tedarik zinciri yönetiminde stratejik bir üretim modeli hâline geldiğini ortaya koyuyor. Savunma sanayii, havacılık, otomotiv, medikal teknolojiler, makine, enerji ve ileri malzeme uygulamalarında kullanım alanı giderek genişleyen eklemeli imalat çözümlerinin, Türkiye’de de güçlü bir büyüme ivmesi yakalaması bekleniyor. Gelişmiş sanayi altyapısı, güçlü mühendislik kapasitesi ve yüksek katma değerli sektörlerden gelen artan talep, Türkiye’nin eklemeli imalat alanında bölgesel bir üretim ve teknoloji merkezi olarak konumunu güçlendiriyor. Eklemeli imalat ve ileri üretim teknolojilerinin Türkiye’deki sektör odaklı ilk ve en kapsamlı ticari buluşmalarından EXPO3D İstanbul, 17–19 Eylül 2026 tarihlerinde İstanbul Fuar Merkezi’nde sektörün teknoloji sağlayıcılarını, üreticilerini, yatırımcılarını ve karar vericilerini bir araya getirecek.

Dijital üretimde yaşanan hızlı dönüşüm, küresel sanayinin üretim, stok ve tedarik zinciri modellerini yeniden tanımlıyor. Kişiselleştirilmiş üretime yönelik artan talep, küresel tedarik zincirlerindeki kırılganlıklar ve sürdürülebilirlik hedefleri, eklemeli imalat teknolojilerini şirketler açısından stratejik bir yatırım alanına dönüştürüyor. Havacılıktan otomotive, sağlık teknolojilerinden savunma sanayii ve mimarlığa kadar geniş bir alanda 3D üretim çözümlerinin kullanımı giderek yaygınlaşıyor.

Türkiye, güçlü sanayi altyapısı ve yüksek katma değerli üretim sektörlerinden gelen artan taleple birlikte eklemeli imalat alanındaki konumunu güçlendiriyor. Endüstriyel 3D yazıcılardan ileri malzemelere, yazılım ve tasarım çözümlerinden üretim hizmetlerine kadar genişleyen ekosistem; yerli üretim kabiliyetini artırırken dışa bağımlılığın azaltılmasına da katkı sağlıyor. Savunma sanayii, havacılık, otomotiv ve medikal teknolojilerde karmaşık, hafif ve yüksek performanslı parçaların üretimine duyulan ihtiyaç, 3D üretim çözümlerine yönelik yatırımları hızlandırıyor.

Türkiye’nin eklemeli imalat, tasarım ve ileri üretim teknolojilerine odaklanan ilk ve tek ihtisas fuarı EXPO3D İstanbul, 17–19 Eylül 2026 tarihlerinde İstanbul Fuar Merkezi’nde gerçekleştirilecek. Fuarda 100’ün üzerinde katılımcı firma, 120’den fazla marka ve 10 bini aşkın profesyonel ziyaretçinin buluşması hedefleniyor. Yaklaşık 250 milyon dolarlık potansiyel ticaret hacmine katkı sağlaması amaçlanan organizasyon, Yıldız Teknik Üniversitesi’nin katkılarıyla düzenlenecek 5. Uluslararası 3D Baskı ve Eklemeli İmalat Konferansı ile akademik bilgi birikimini sanayinin üretim gücüyle bir araya getirecek.

ÜRETİMDE PARADİGMA DEĞİŞİMİ YAŞANIYOR

1782734862 Y Ld R M Nverdi — Expo3D İstanbul Fuar Koordinatörü Yıldırım Ünverdi

Expo3D İstanbul Fuar Koordinatörü Yıldırım Ünverdi, “Cumhurbaşkanlığımızın yüksek teknoloji odaklı kalkınma vizyonu, Milli Teknoloji Hamlesi kapsamında hayata geçirilen stratejiler ve sanayide dijital dönüşümü destekleyen politikalar, eklemeli imalat teknolojilerinin Türkiye’de daha hızlı yaygınlaşmasının önünü açıyor. Genç ve nitelikli mühendis nüfusu, gelişen sanayi altyapısı ve stratejik coğrafi konumuyla Türkiye, bölgesel bir üretim ve inovasyon merkezi olma yolunda önemli avantajlara sahip. Özellikle savunma sanayii, havacılık, medikal ve otomotiv gibi yüksek katma değerli sektörlerden gelen artan talepler, Türkiye’de eklemeli imalat ve ileri üretim teknolojileri ekosisteminin önümüzdeki dönemde güçlü bir büyüme ivmesi yakalayacağına işaret ediyor” dedi.

Ünverdi, eklemeli imalat teknolojilerinin üretim anlayışını kökten değiştirdiğini belirterek şu değerlendirmede bulundu: “Eklemeli imalat artık yalnızca yeni bir üretim teknolojisi değil; tasarımdan nihai parçaya, bakım ve onarımdan tedarik zinciri yönetimine kadar sanayinin bütün süreçlerini dönüştüren yeni bir üretim paradigmasıdır. Küresel pazarın yıllık yüzde 20’nin üzerinde büyümesi ve 2025 yılındaki 30,5 milyar dolarlık seviyesinden 2033’te yaklaşık 169 milyar dolara ulaşmasının beklenmesi, bu dönüşümün kalıcı ve stratejik bir nitelik taşıdığını açıkça gösteriyor. EXPO3D İstanbul olarak amacımız yalnızca bir fuar düzenlemek değil; yüksek teknoloji üretimini teşvik eden, yeni yatırımların ve nitelikli iş birliklerinin önünü açan, ülkemizin sanayi dönüşümüne somut katkı sağlayan sürdürülebilir bir platform oluşturmaktır. Eklemeli imalat alanındaki yerli üretim kabiliyetini, katma değerli ihracatı ve küresel rekabet gücünü artırarak Türkiye’nin teknoloji üreten ve bölgesine yön veren konumunu güçlendirmeyi; ülkemizin ekonomik ve teknolojik geleceğine kalıcı değer katmayı hedefliyoruz” dedi.

Türkiye’nin stratejik konumuna dikkat çeken Ünverdi: “Türkiye; Avrupa, Orta Doğu, Orta Asya ve Kuzey Afrika arasında kurduğu üretim, ticaret ve lojistik bağlantılar sayesinde eklemeli imalat alanında bölgesel ölçekte güçlü bir konuma sahip. Gelişmiş sanayi altyapımız, mühendislik kabiliyetimiz ve yüksek katma değerli sektörlerdeki üretim deneyimimiz, ülkemizi yalnızca teknoloji kullanan değil, teknoloji geliştiren ve ihraç eden bir merkez hâline getiriyor. Önümüzdeki 5–10 yıllık dönemde eklemeli imalatın nihai parça üretimi, bakım ve onarım, hafifletilmiş komponent geliştirme, kişiselleştirilmiş üretim ve dijital tedarik zincirlerindeki etkisi çok daha belirgin hâle gelecek. Bu dönüşüm, yeni sanayi düzeninin ve küresel rekabetin en kritik başlıklarından biri olacak” değerlendirmesinde bulundu.

Eklemeli imalat teknolojileri, dijital tasarımların doğrudan üretime aktarılmasını sağlayarak sanayiye hız, esneklik ve tasarım özgürlüğü kazandırıyor. Karmaşık ve hafif parçaların üretilebilmesi, kalıp ihtiyacının azaltılması, düşük adetli üretim ile kişiselleştirilmiş çözümlere olanak tanıması, teknolojinin geleneksel imalat yöntemlerini tamamlayan stratejik bir üretim modeli olarak hızla yaygınlaşmasını sağlıyor.

Arçelik’ten “Maç Keyfi” Araştırması: Türkiye’de tüketicilerin %85’i büyük spor etkinliklerinde evde buluşuyor

Yazar:

Satınalma Dergisi

-

2 Temmuz 2026

1782974945 Arcelik Mac Keyfi Arastirmasi Infografik

Arçelik’in 10 pazarda gerçekleştirdiği “Maç Keyfi Araştırması”, büyük spor müsabakalarını evde izleme alışkanlığının giderek güçlendiğini ortaya koyuyor. Araştırmaya göre, dünya genelinde sporseverlerin %77’si büyük spor etkinliklerinde arkadaşlarını veya ailelerini evde ağırlarken, Türkiye’de bu oran %85’e ulaşıyor. Globalde buzdolapları %42 ile ev sahipliğinde en çok kullanılan ev aleti olarak öne çıkarken, Türkiye’de tüketicilerin %33’ü daha kolay temizliğin evde maç günü deneyimini en çok iyileştirecek unsur olduğunu söylüyor.

1782974946 Ar Elik Global Pazarlama Ve Stratejiden Sorumlu Genel M D R Yard Mc S Cmso Rag P Balc O Lu — Arçelik Global Pazarlama ve Stratejiden Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı (CMSO) Ragıp Balcıoğlu

Maç Keyfi Araştırması’nın sonuçları hakkında değerlendirmede bulunan Arçelik Global Pazarlama ve Stratejiden Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı (CMSO) Ragıp Balcıoğlu, “Dünya Kupası gibi büyük spor müsabakalarının düzenlendiği bu dönemde gerçekleştirdiğimiz araştırma, maç günü deneyiminin evlerde planlanan ve paylaşılan bir sosyal ana dönüştüğünü gösteriyor. Türkiye’de tüketicilerin %71’inin hazırlığa günler öncesinden ya da etkinlik sabahından başlaması, ev sahipliği kültürümüzün ne kadar güçlü ve planlı olduğunu da gösteriyor. Öte yandan dünya genelinde de (%82), Türkiye’de de (%83) sporseverlerin büyük çoğunluğu yiyecek veya içecek almak için yerinden kalktığında veya ev sahipliği sorumlulukları nedeniyle kritik bir spor anını kaçırdığını belirtiyor. Bu da bizler için deneyimi kolaylaştıran çözümlerin önemini ortaya koyuyor. Arçelik olarak soğutmadan pişirmeye, bulaşık yıkamadan akıllı ev teknolojilerine kadar geniş ürün gamımızla tüketicilerin evdeki spor keyfini daha konforlu, pratik ve kesintisiz hale getiriyoruz. Önümüzdeki dönemde de evde geçirilen ortak anlara değer katan teknolojiler geliştirmeyi sürdüreceğiz” dedi.

Ev teknolojileri sektörünün öncü şirketi Arçelik, tüketicilerin yaz dönemindeki büyük spor müsabakalarını evde izleme ve misafir ağırlama alışkanlıklarını ortaya koyan Maç Keyfi Araştırması’nın (Summer of Sports) sonuçlarını açıkladı. JL Partners iş birliğiyle İngiltere, Fransa, İspanya, İtalya, Almanya, Romanya, Polonya, Türkiye, Mısır ve Suudi Arabistan olmak üzere 10 ülkede 5.139 kişiyle gerçekleştirilen araştırma, evlerin büyük spor karşılaşmaları için giderek daha güçlü bir sosyal buluşma alanına dönüştüğünü gösteriyor.

Araştırmaya göre, dünya genelinde sporseverlerin %77’si büyük spor etkinliklerini izlemek için arkadaşlarını veya ailelerini evde düzenli ya da zaman zaman ağırladığını belirtiyor. Türkiye’de ise bu oran %85 ile global ortalamanın üzerine çıkıyor. Türkiye’de tüketicilerin evde izlemeyi tercih etmesinde konfor %32 ile ilk sırada yer alırken, bunu %22 ile daha uygun maliyetli olması ve %18 ile evde daha iyi bir atmosfer oluşması takip ediyor. Bu sonuçlar, Türkiye’de evde maç izleme deneyiminin sadece stadyum atmosferini eve taşımaktan ibaret olmadığını; konfor, hazırlık ve paylaşım odağında daha planlı bir ev sahipliği kültürüne dönüştüğünü ortaya koyuyor.

Araştırma, bu dönüşümün özellikle genç tüketiciler tarafından sahiplenildiğini de gösteriyor. Türkiye’de 25-34 yaş grubunun %47’si büyük spor etkinliklerinde düzenli olarak evinde misafir ağırladığını belirtirken, bu oran 55 yaş ve üzeri tüketicilerde %14’e kadar geriliyor. Bu sonuç, evde maç izleme kültürünün genç kuşaklar arasında yalnızca bir izleme alışkanlığı değil, aynı zamanda sosyal bir buluşma deneyimine dönüştüğüne işaret ediyor.

Arçelik Global Pazarlama ve Stratejiden Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı (CMSO) Ragıp Balcıoğlu: “Arçelik olarak tüketicilerin evdeki maç izleme keyfini daha konforlu, pratik ve kesintisiz hale getiriyoruz”

Araştırma sonuçlarını değerlendiren Arçelik Global Pazarlama ve Stratejiden Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı (CMSO) Ragıp Balcıoğlu, “Arçelik olarak tüketicilerin değişen ihtiyaçlarını ve ev yaşamını şekillendiren yeni alışkanlıkları yakından takip ediyoruz. Bu anlayışla hayatı kolaylaştıran, konforu artıran ve evde geçirilen anları daha keyifli hale getiren teknolojiler geliştiriyoruz. Dünya Kupası gibi büyük spor müsabakalarının düzenlendiği bu dönemde gerçekleştirdiğimiz araştırma, spor heyecanının ev yaşamına nasıl yansıdığını ortaya koyuyor. Araştırmamız, tüketicilerin maç günü deneyimini nasıl şekillendirdiğine de ışık tutuyor. Büyük spor karşılaşmaları artık sadece ekran başında izlenen anlar olmaktan çıkıyor; evlerde sevdiklerimizle birlikte planlanan, hazırlanan ve paylaşılan sosyal deneyimlere dönüşüyor. Özellikle genç tüketicilerin evlerini spor heyecanının paylaşıldığı sosyal buluşma noktalarına dönüştürdüğünü görüyoruz. Türkiye’de tüketicilerin %71’inin hazırlığa günler öncesinden ya da etkinlik sabahından başlaması, ev sahipliği kültürümüzün ne kadar güçlü ve planlı olduğunu da gösteriyor. Öte yandan dünya genelinde de (%82), Türkiye’de de (%83) sporseverlerin büyük çoğunluğu yiyecek veya içecek almak için yerinden kalktığında veya ev sahipliği sorumlulukları nedeniyle kritik bir spor anını kaçırdığını belirtiyor. Bu da bizler için deneyimi kolaylaştıran çözümlerin önemini ortaya koyuyor. Arçelik olarak soğutmadan pişirmeye, bulaşık yıkamadan akıllı ev teknolojilerine kadar geniş ürün gamımızla tüketicilerin evdeki maç izleme keyfini daha konforlu, pratik ve kesintisiz hale getiriyoruz. Arçelik markamızda sunduğumuz OptiCool teknolojisi de bu yaklaşımımızın güçlü örneklerinden biri. Hane kullanım alışkanlıklarını öğrenerek soğutmayı otomatik olarak optimize eden bu teknoloji, günlük yaşamda yiyeceklerin tazeliğini korumaya ve enerji tasarrufuna katkı sağlarken; maç günü gibi kalabalık anlarda da içeceklerin ve ikramların hazır kalmasını destekliyor. Önümüzdeki dönemde de evde geçirilen ortak anlara değer katan teknolojiler geliştirmeyi sürdüreceğiz” diye konuştu.

Maç günü hazırlığında mutfağın rolü öne çıkıyor

Araştırma, evde spor izleme deneyiminde mutfağın ve ev teknolojilerinin önemli bir rol üstlendiğini gösteriyor. Türkiye’de tüketicilerin %43’ü misafir ağırlarken en çok buzdolabından yararlandığını belirtiyor. Buzdolabını %26 ile fırın/ocak ve %23 ile bulaşık makinesi takip ediyor. Globalde de buzdolapları %42 ile maç günü ev sahipliğinde en çok kullanılan ev aleti olarak öne çıkıyor. Fırın ve ocaklar ise %29 ile yiyecek hazırlığının diğer önemli destekçileri arasında yer alıyor.

Yiyecek ve içecek hazırlığı, evde maç izleme deneyiminin en belirgin başlıkları arasında yer alıyor. Türkiye’de tüketicilerin %28’i, misafirler için yemek hazırlarken en büyük zorluğun her şeyi zamanında yetiştirmek olduğunu söylüyor. Bu sonuç, maç günü hazırlığında zaman yönetimi, saklama alanı, soğutma ve pratik pişirme çözümlerinin ev sahipleri için önemini ortaya koyuyor.

Ev sahipliğinde en büyük ihtiyaçlardan biri daha pratik temizlik

Araştırmaya göre, Türkiye’de ev sahipliği deneyiminin en belirgin zorlayıcı noktası, etkinlik sonrası toparlanma süreci. Tüketicilerin %29’u misafir ağırlarken mutfakta en fazla baskı yaratan unsurun etkinlik sonrası temizlik olduğunu belirtirken, %33’ü bu deneyimi en çok kolaylaştıracak unsurun daha pratik temizlik çözümleri olduğunu ifade ediyor. Bu tablo, bulaşık makinesi gibi ev teknolojilerinin yalnızca hazırlık ve servis aşamasında değil, misafirler ayrıldıktan sonra da ev sahiplerinin yükünü hafifleten önemli bir destekçi olduğunu gösteriyor.

Arçelik Maç Keyfi Araştırması’ndan dikkat çeken diğer bulgular

Dünya genelinde içecekleri soğuk tutmak ve yeterli saklama alanı yaratmak, maç günü hazırlığında öne çıkan ihtiyaçlar arasında yer alıyor. Tüketicilerin %27’si maç günü her şeyi sığdırabilmek için buzdolabı düzenini yeniden ayarladığını söylüyor.
Globalde tüketicilerin %51’i içecekleri daha hızlı soğutmak için dondurucuya koyduğunu belirtiyor.
Yemekleri zamanında hazırlamak ve etkinlik sonrası temizlik, global ölçekte ev sahipleri için en fazla baskı yaratan başlıklar arasında bulunuyor.
Türkiye’de hazırlık süreci büyük ölçüde maç öncesinde başlıyor; misafirler geldikten sonra hazırlığa başlayanların oranı yalnızca %2 seviyesinde kalıyor.

Spor Sponsorluklarında Markalar Neye Yatırım Yapar?

Yazar:

Selin Erdal - Satınalma Dergisi Moda Editörü

-

2 Temmuz 2026

Spor Sponsorluklarında Markalar Neye Yatırım Yapar?

Selin Erdal

Son günlerde milli takım yeniden gündemin en çok konuşulan başlıklarından biri oldu. Kimi taktikleri değerlendirdi, kimi oyuncu tercihlerini tartıştı, kimi ise alınan sonuçlar üzerinden farklı yorumlar yaptı. Sporun doğasında bu tartışmalar her zaman var ancak tüm bu değerlendirmelerin arasında çoğu zaman gözden kaçan başka bir gerçek bulunuyor: Bir milli takım sahaya çıktığında yalnızca futbol oynanmıyor. Aynı anda milyonlarca liralık sponsorluk anlaşmaları, reklam kampanyaları, yayın hakları, lisanslı ürün satışları ve ülkenin marka değeri de sahaya çıkıyor.

“Futbol sadece futbol değildir.”

Yıllardır duyduğumuz bu söz, belki de bugün ekonomik anlamıyla yeniden okunmayı hak ediyor çünkü modern spor artık yalnızca rekabetten ibaret değil: Küresel ölçekte milyarlarca dolarlık bir endüstri. Özellikle milli takımlar ise kulüplerden farklı olarak yalnızca sportif bir organizasyon olmaktan ziyade bir ülkenin ortak kimliğini, kültürünü ve uluslararası imajını temsil ediyor. Bu nedenle sahadaki mücadele kadar, o mücadelenin çevresinde oluşan ekonomik ekosistem de büyük önem taşıyor.

Bir futbol maçı doksan dakika sürer ancak o doksan dakikanın arkasında yıllar süren yatırım kararları vardır. Formanın göğsünde ya da saha kenarındaki reklam panolarında gördüğümüz logolar, yalnızca görünür olmak için orada değildir. O markalar, aslında milyonlarca insanın ortak duygusuna ortak olmayı hedefler. Çünkü spor pazarlamasında asıl ürün o maçın hissettirdikleridir. Bir golün ardından yaşanan gurur, büyük bir turnuvanın yarattığı umut ya da milyonları aynı ekranın karşısında buluşturan ortak heyecan… Markaların yatırım yaptığı şey tam olarak budur.

Bir marka neden milli takıma yatırım yapar?

İlk bakışta cevap oldukça basit görünür: Daha fazla kişiye ulaşmak ve daha görünür olmak. Oysa sponsorluk stratejileri bundan çok daha derin bir yapıya sahiptir. Markalar yalnızca logolarını forma üzerine yerleştirmez, tüketicinin zihninde oluşan duyguya da ortak olur. Milli takımın temsil ettiği birlik duygusu, aidiyet hissi ve ortak başarı hayali, sponsor markaların algısını da doğrudan etkiler. Çünkü insanlar çoğu zaman yalnızca bir reklamı görmez, o reklamın temsil ettiği hikaye ile de bağ kurar.

İşletme dünyasında yatırım kararları sadece bugünün sonuçlarına bakılarak verilmez. Asıl belirleyici unsur, geleceğe dair güven oluşturabilmektir. Sponsorluk yatırımları da aynı mantıkla değerlendirilir. Markalar görünür olmak ister ancak görünür oldukları yapının güven veren, sürdürülebilir ve tutarlı bir hikayeye sahip olmasını da önemser. Çünkü sponsorluk uzun vadeli bir marka yatırımıdır.

Milli takımın yaşattığı sevinç, umut ve ortak deneyim, sponsor markaların tüketiciyle kurduğu bağı güçlendirir. Başka bir ifadeyle markalar yalnızca görünürlük satın almaz, insanların hafızasında yer edecek bir hikayenin parçası olmayı hedefler.

Aslında benzer bir durum moda sektöründe de karşımıza çıkar. Bir tüketici mağazaya girdiğinde yalnızca bir ceket, bir ayakkabı ya da bir forma satın almaz. Aynı zamanda bir yaşam tarzını, bir kimliği ve bir aidiyet duygusunu da satın alır. Moda pazarlamasının temelinde de tam olarak bu vardır. Ürünlerin değeri sadece üretim maliyetleriyle değil de temsil ettikleri anlamlarla da şekillenir.

Milli takım formaları bunun en güçlü örneklerinden biridir. Taraftarın satın aldığı şey çoğu zaman sadece kumaş değildir. O forma; ortak bir duyguyu, ülkesine duyduğu bağlılığı, birlikte yaşanacak sevinçleri ve umutları temsil eder. Bu nedenle forma artık tek başına bir tekstil ürünü olmaktan çıkmış, kimlik ürünü haline gelmiştir. Spor ile moda arasındaki ilişki de tam bu noktada başlar. Forma tasarımı için yalnızca estetik bir süreçten ibaret demek yanlış olur çünkü marka yönetiminin, tüketici davranışının ve pazarlama stratejisinin önemli bir parçasıdır.

Sponsorluk dünyasında dikkat çeken bir diğer unsur ise sürdürülebilir başarı anlayışıdır. Elbette sporun doğasında kazanmak da kaybetmek de vardır ve tek bir maç ya da tek bir turnuva üzerinden değerlendirme yapmak doğru değildir ancak markaların uzun vadeli yatırım kararlarında yalnızca skorlar değil; kurumsal yapı, organizasyon kültürü, istikrar ve güven duygusu da belirleyici olur. Çünkü güçlü markalar, kısa süreli başarıların değil; uzun soluklu hikayelerin parçası olmayı tercih eder.

Son yıllarda kadın milli voleybol takımına yönelik sponsorluk ilgisinin artması da bu perspektiften değerlendirilebilir. Burada dikkat çeken nokta uluslararası başarılarla sınırlı kalmamaktadır. Yıllar içinde oluşturulan profesyonel yönetim anlayışı, güçlü takım kültürü, sürdürülebilir performans ve kamuoyunda inşa edilen olumlu marka algısı da markalar açısından önemli bir değer yaratmaktadır. Başarı görünürlüğü artırabilir fakat bu görünürlüğü kalıcı hale getiren unsur, güven veren bir sistem ve tutarlı bir marka hikayesi oluşturabilmektir.

Esasında bu tablo yalnızca spor organizasyonlarını değil, şirketleri de anlatıyor. Bugün herhangi bir işletmenin marka değeri de tek bir başarılı kampanyayla oluşmuyor. Müşterilerin, yatırımcıların ve iş ortaklarının güvenini kazanmak; tutarlı kararlar almak, sürdürülebilir büyümeyi sağlamak ve güçlü bir kurumsal kimlik oluşturmakla mümkün oluyor. Spor sahasında olduğu gibi iş dünyasında da markaların en çok yatırım yaptığı unsur, güven veren ve geleceğe dair öngörü sunan yapılardır.

Belki de “Futbol sadece futbol değildir.” sözünü bugün yeniden düşünmenin zamanıdır çünkü sahaya çıkan yalnızca futbolcular değil; sponsor markalar, üreticiler, yatırımcılar, tüketiciler ve ülkenin itibarıdır. Doksan dakikalık bir maç sona erdiğinde skor tabelası değişebilir ancak güven, kurumsal itibar ve güçlü bir marka algısı yıllar içinde inşa edilir.
İş dünyasında olduğu gibi sporda da en değerli yatırım, sürdürülebilir başarıya ve güven veren hikayelere yapılan yatırımdır.

Belki de markaların asıl satın aldığı şey o galibiyetin temsil ettiği anlamdır.

NATO Zirvesi Ankara’da Toplanırken Türk Savunma Sanayisinin Görünmeyen Tedarik Zinciri

Yazar:

Satınalma Dergisi

-

2 Temmuz 2026

NATO Zirvesi Ankara’da Toplanırken Türk Savunma Sanayisinin Görünmeyen Tedarik Zinciri

Bu hafta dünyanın gözü Ankara’da olacak. 36. NATO Zirvesi 7-8 Temmuz tarihlerinde Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde toplanıyor ve Türkiye, 2004 İstanbul Zirvesi’nin ardından ittifakın liderlerini ikinci kez ağırlıyor. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte zirve öncesinde Türkiye için ittifaktaki en güçlü ordulardan birine ve devasa bir savunma sanayii avantajına sahip bir ülke ifadesini kullandı. Zirve kapsamında düzenlenecek Savunma Sanayi Forumu ise bu tabloyu diplomasi başlığından somut sanayi başlığına taşıyor. Çünkü Türkiye’nin son yıllarda kaydettiği yükseliş, artık sadece bir askeri kapasite meselesi olmaktan çıkıp bir ekonomi ve tedarik zinciri meselesine dönüştü.

Bu yükselişin en somut nişanesi 20 Haziran’da İstanbul Tersanesi’nde yaşandı. ASFAT ana yükleniciliğinde inşa edilen Contraamiral Roman korveti Romanya Deniz Kuvvetleri’ne teslim edildi ve Türkiye tarihinde ilk kez bir NATO ve Avrupa Birliği üyesine savaş gemisi ihraç etti. Cumhurbaşkanı Sayın Erdoğan, törendeki konuşmasında sahada güçlü olmayanın masada kendine yer bulamadığını, hatta kendini menüde bulabildiğini söyledi. Bu söz aslında savunma sanayisini de aşan bir satınalma gerçeğine işaret ediyor. Çünkü masadaki pazarlık gücü sahadaki üretim gücüyle belirleniyor. Türk savunma sanayisinin yükselişi özünde bir tedarik zinciri başarısıdır ve bu başarının önündeki asıl sınav da yine tedarik zincirinin kendisinde saklıdır.

Rakamların Arkasındaki Sıçrama

Türkiye’nin geldiği noktayı anlamak için kendi geçmişiyle kıyaslamak gerekiyor. Savunma ve havacılık ihracatı 2002 yılında yaklaşık 248 milyon dolarken, 2013’te 1,6 milyar dolara, 2024’te ise 7,2 milyar dolara ulaştı. Anadolu Ajansı’nın derlediği verilere göre son bir yıllık dönemde, yani 2025 Haziran ile 2026 Mayıs arasında bu rakam yüzde 47 artışla 10,9 milyar dolara yükseldi. Sektörün toplam cirosu da 2002’deki 1,1 milyar dolarlık seviyeden 2023 sonunda 15,5 milyar dolara çıkarak yaklaşık on yılda üç katına ulaştı. Yerlilik oranı ise aynı dönemde yüzde 20 seviyesinden yüzde 83’e tırmandı ve Savunma Sanayii Başkanlığı 2028 için yüzde 85 hedefini koydu.

Büyüme, yalnızca ihracat kaleminde görünmüyor. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Sayın Cevdet Yılmaz’ın TBMM’de aktardığı üzere 2002’de 56 firma ve 62 projeyle yürütülen sektör, bugün 3.500’ü aşkın firma ve 1.400’ün üzerinde projeyle çalışıyor ve ürünlerini 185 ülkeye ulaştırıyor. NATO boyutu ise özellikle çarpıcı, çünkü Anadolu Ajansı verilerine göre son bir yılda ittifak üyesi ülkelere yapılan ihracat 6,2 milyar dolarla toplam ihracatın yüzde 57’sine ulaştı ve ihracatta ilk üç sırayı NATO müttefikleri paylaştı. Katma değer tarafında ise savunma ve havacılık sanayisinin kilogram başına ihracat değeri 65 dolara çıktı. Bu rakam, Türkiye’nin genel ihracat ortalaması olan kilogram başına 1,6 doların yaklaşık kırk katıdır.

Bu tablo etkileyici olsa da yalnızca bir sonucu tarif ediyor. Kilogram başına kırk kat değer üreten ve ihracatının yarıdan fazlasını en zorlu pazarlar olan NATO ülkelerine yapan bir sektör, fiyat rekabetinin ötesine geçerek güvenilirliğiyle tercih edilen bir konuma yükselmiştir. Bu güvenilirliği mümkün kılan mekanizma, vitrindeki platformların arkasında duran tedarikçi ekosistemidir. Bir korvetin, bir insansız hava aracının ya da bir radarın ihraç edilebilir hale gelmesi, onu ayakta tutan yüzlerce firmanın ortak ürünüdür. Dolayısıyla asıl başarı hikayesi, ihracat rakamlarının altında yatan bu görünmez ağda aranmalıdır.

Bir Korveti Ayakta Tutan Görünmez Ağ

Contraamiral Roman korveti resmi açıklamalarda ASFAT ana yükleniciliğinde İstanbul Tersanesi’nde inşa edildi. Ancak aynı açıklamalar, geminin Türk savunma sanayii ekosisteminin güçlü katkılarıyla ortaya çıktığını da vurguluyor. Bir savaş gemisi tek bir şirketin başarısı olamaz, çünkü gövdesinden sevk sistemine, radarından silah entegrasyonuna kadar her bir alt sistem farklı bir tedarikçinin işidir. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Sayın Mehmet Fatih Kacır’ın ifadesiyle, Türkiye bu alanda ana yüklenicilerden KOBİ’lere, araştırma kuruluşlarından üniversitelere uzanan çok katmanlı bir yapı inşa etti. Bu yapının derinliğini gösteren bir örnek, on yıl önce 27 üyeyle yola çıkan SAHA İstanbul kümesinin bugün 1.300’ü aşan üyesiyle Avrupa’nın en büyük savunma sanayii kümesi haline gelmesidir.

Ekosistemin denizcilik kanadındaki en yetkin oyuncularından biri STM. Şirketin MİLGEM programıyla başlayan yolculuğu, Ada sınıfı korvetten İstif sınıfı fırkateyne, yani 2024’te teslim edilen TCG İstanbul’a kadar uzanan milli bir tasarım ailesi ortaya çıkardı. STM bugüne kadar yurt içi ve yurt dışında 11 farklı tersanede, 44 gemi platformu projesi yürüttü ve Pakistan, Malezya, Ukrayna ile Portekiz donanmalarına ihracat gerçekleştirdi. Tek bir ana tasarımın farklı ülkelerin ihtiyaçlarına göre uyarlanabilmesi, tedarik zincirinin ne kadar olgunlaştığının bir göstergesidir. Müşteriye raftan bir ürün yerine göreve ve bütçeye göre şekillenen ve mühendisiğe uygun bir üretim çözümü sunma kapasitesi, Türk tersanelerinin küresel pazardaki asıl rekabet avantajını oluşturuyor.

İhracatın bir ürünü teslim etmekle bittiğini düşünmek yanıltıcıdır. Bir savaş gemisi satışı, beraberinde yedek parça tedarikini, entegre lojistik desteği, mürettebat eğitimini ve uzun yıllara yayılan idame taahhüdünü getirir. Romanya korvetinin 2026’nın ikinci yarısında yaklaşık 42 milyon avroluk bir modernizasyon aşamasına girecek olması, bu ilişkinin teslimatla kapanmadığını gösteriyor. Bir savaş gemisi ihracatı, arkasındaki tedarikçi ağının derinliği ve teslim sonrası idameyi sürdürebilme kapasitesi kadar sağlamdır. Bu da satınalma açısından şu anlama geliyor, bir platformu satmak kadar, onu on yıllar boyunca destekleyebilecek tedarik zincirini kurabilmek önemlidir.

Kopyalamaktan Tasarlamaya Uzanan Öğrenme Eğrisi

Türkiye’nin bu noktaya nasıl geldiğini en iyi anlatan kavram öğrenme eğrisidir. STM Genel Müdürü’nün geçmişi özetleyen sözleri bu eğriyi çıplak biçimde gösteriyor. Çünkü bir zamanlar Alman firmaları gemilerin tasarımını yapıp malzemesini gönderiyor, Türk tersaneleri ise yalnızca inşa ediyordu, oysa bugün hem tasarım hem malzeme tedariki Türkiye tarafından üstleniliyor. Aynı olgunlaşmanın çarpıcı bir kanıtı, STM’nin Pakistan’ın Agosta-90B sınıfı denizaltılarının modernizasyon ihalesini, o denizaltıların üreticisi olan Fransız firmasına karşı yarışarak kazanmasıdır. Yerlilik oranının yüzde 20’den yüzde 83’e çıkması, işte bu öğrenme eğrisinin sayısal karşılığıdır. Bir ülke bir sistemi önce montajlar, sonra parçalarını üretir, en sonunda da tasarlar ve bu birikim yıllar içinde katlanarak büyür.

Bu deneyimsel gözlemi akademik veriyle desteklemek de mümkün. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi’nden Serkan Derici’nin 2026 tarihli çalışması, Türk savunma sanayisinde tedarik zinciri yönetiminin başarısını belirleyen kritik faktörleri çok kriterli karar verme yöntemleriyle sıraladı. Bu araştırmaya göre en belirleyici faktör yeni teknoloji ve süreçlerin benimsenmesi, ardından üst yönetim bağlılığı ve devlet düzenlemeleri ile teşvikleri geliyor. Çalışan katılımı ve çalışan eğitimi de listenin üst basamaklarında yer alıyor. Aynı çalışma, savunma ürünlerinin çok sayıda girdiyle ve çok sayıda tedarikçiyle üretildiğini, bu nedenle dirençli ve esnek bir tedarik zinciri yapısının zorunlu olduğunu vurguluyor.

Bu faktörlerin ortak paydası ise insan ve yetkinliktir. Savunma Sanayii Başkanlığı’nın, 2024 Ağustos’unda başlattığı Milli Yetkinlik Hamlesi, sektördeki insan kaynağını tam da bu yüzden merkeze aldı, çünkü bugün yaklaşık 100 bin çalışanı ve 34’lük yaş ortalamasıyla genç bir sektörden söz ediyoruz. Ancak talep bu arzın önünde büyüyor, zira Milli Muharip Uçak KAAN’ın tek başına en az 5.000 mühendise ihtiyaç duyduğu ifade ediliyor ve yapay zeka, veri bilimi ile siber güvenlik gibi alanlarda nitelikli insan giderek kritik hale geliyor. Aynı denklem ana yükleniciden alt tedarikçiye kadar tüm zincir için geçerli, çünkü bir KOBİ’nin bir alt sistemi üretebilmesi de o firmanın teknik kadrosunun derinliğine bağlı. Türkiye’nin bu alandaki asıl kazanımı ürettiği platformların kendisi değil, o platformları üretebilen mühendislik birikimidir ve bu birikimin sürdürülebilmesi nitelikli insan kaynağının derinliğine bağlıdır.

Madalyonun Öbür Yüzü: Alt Katmandaki Bağımlılık

Bu başarı hikayesinin daha az konuşulan bir yüzü de var. Kadir Has Üniversitesi’nden Serhat Güvenç’in Brookings için kaleme aldığı analiz, Türk savunma sanayisinin küresel silah ticaretinde dördüncü kademeden üçüncü kademeye yükseldiğini, hedefin ise Fransa örneğindeki gibi ikinci kademe olduğunu belirtiyor. Aynı analize göre platform seviyesindeki yüksek yerlilik oranına rağmen, alt sistem ve komponent seviyesinde dışa bağımlılık halen sürüyor. Tankların, uçakların ve gemilerin motorları ile havadan havaya füzelerin arayıcı başlıkları bu bağımlılığın tipik örnekleri olarak gösteriliyor. KAAN ve Hisar-3 gibi milli çözümlerin 2030’dan önce devreye girmesinin beklenmediği düşünülürse, bu boşluğun kısa vadede tümüyle kapanmayacağı görülüyor.

Bağımlılığın nerede yoğunlaştığını en somut biçimde gösteren gelişme, Japonya ile kurulan yeni ilişkidir. Mayıs 2026’da İstanbul’daki SAHA fuarı kapsamında ilk Japonya-Türkiye Savunma Sanayii İş birliği Günü düzenlendi ve Japonya’nın ATLA kurumu ile Savunma Sanayii Başkanlığı arasında bir niyet mektubu imzalandı. Asian Military Review’ın aktardığına göre Japonya’nın öne çıktığı alanlar komponent, malzeme ve haberleşme sistemleridir. Türk firmalarının bu iş birliğinden beklentisi ise tam olarak bu ileri alt sistemlere ve bileşenlere erişim sağlamaktır. Yani Türkiye insansız hava araçları gibi platformları dünyaya ihraç ederken, o platformların içindeki bazı kritik bileşenler için halen dış kaynaklara yönelebiliyor.

Satınalma açısından bu tablo son derece öğreticidir. Yüzde 83’lük yerlilik oranı büyük ölçüde platform bazlıdır, oysa asıl kırılganlık motor, sensör ve kritik komponent gibi derin katmanlarda birikmektedir. Derici’nin çalışmasının savunma ürününün çok sayıda girdiye dayandığı yönündeki tespiti de tam bu noktaya işaret etmektedir. Bir ürünün yüzeydeki yerliliği ile derinlemesine yerliliği farklı şeylerdir. Platform seviyesinde yerlilik zirveye yaklaşırken, bağımlılık tedarik zincirinin daha alt katmanlarına, yani motora, arayıcı başlığa ve kritik bileşene doğru gerilemiştir. Dolayısıyla bir sonraki aşamanın rekabeti, görünen platformların ötesinde, o platformları besleyen derin tedarik katmanlarında yaşanacaktır.

Türkiye Küresel Tedarik Zincirinde Bir Düğüm

Türkiye’nin bu yükselişi uluslararası ölçekte de tescillenmiş durumda. Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü’nün 2024 verilerine dayanan ve 2025 sonunda yayımlanan sıralamasında, dünyanın en büyük 100 savunma şirketi arasında rekor sayıda, yani beş Türk firması yer aldı ve bu firmaların toplam silah geliri 10,1 milyar dolara ulaştı. Listede ASELSAN 47. sırada 3,47 milyar dolarlık geliri ve yüzde 65’e varan ihracat artışıyla öne çıkıyor. Onu 65. sıradaki TUSAŞ, 73. sıradaki ve gelirinin yüzde 95’ini ihracattan sağlayan Baykar, 87. sıradaki Roketsan ve ilk kez listeye giren 93. sıradaki MKE izliyor. Aynı listedeki 100 şirketin toplam geliri ise rekor kırarak 679 milyar dolara çıktı, ki bu tablo küresel silahlanma yarışının hızını da gözler önüne seriyor.

Bu küresel yarışın gölgesinde bir tedarik zinciri kırılganlığı da yaşanıyor. Aynı SIPRI raporu, Avrupalı devlerin dahi bu sorundan muaf olmadığını gösteriyor, çünkü Airbus ve Safran 2022 öncesinde titanyum ihtiyaçlarının yarısını Rusya’dan karşılıyor ve yeni tedarikçi aramak zorunda kalıyordu. Rapor ayrıca Thales ve Rheinmetall gibi firmaların, Çin’in kritik minerallere getirdiği ihracat kısıtları nedeniyle tedarik zincirlerini yeniden yapılandırma maliyetleri konusunda uyardığını aktarıyor. Batılı üreticiler bir yandan siparişlerini büyütürken, bir yandan da girdi tedarikindeki bu belirsizliklerle boğuşuyor. İşte bu ortamda Türkiye’nin yıllardır sürdürdüğü yerlileşme hamlesi, bir maliyet ya da gurur meselesi olmanın ötesinde bir tedarik güvenliği kazanımına dönüşüyor. Kendi kritik bileşenini üretebilen bir ülke, küresel arz şoklarına karşı çok daha dayanıklı bir konumda bulunuyor.

Güvenlik boyutu Türkiye’ye ilginç bir ikili rol de kazandırıyor. Brookings analizine göre ABD Deniz Kuvvetleri, Çin’in donanma inşa hızına yetişebilmek için Türk tersanelerini bileşen üretiminde taşeronluk açısından değerlendirmeye başladı. Benzer şekilde bir Türk firması ABD ordusu için Teksas’ta 155 milimetrelik topçu mühimmatı üretiyor, Belçika ise yeni gemilerini Türk tersanelerinde inşa ettirme ihtimalini görüşüyor. Türkiye artık yalnızca kendi ihtiyacını gideren bir alıcı konumundan çıkıp, müttefiklerinin tedarik zincirlerinde güvenilir bir üretim düğümüne dönüşmektedir. Kendi alt sistemlerinde dışa bağımlılığı sürerken aynı anda başkalarının tedarikçisi olması, Türk savunma sanayisinin küresel ağdaki konumunu iki yönlü biçimde derinleştiriyor.

Vitrinin Arkasındaki İş

NATO Ankara Zirvesi’ne dünyanın gözü çevrilmişken, asıl mesele vitrindeki korvetlerin ve dronların parıltısının ötesinde, onların arkasındaki tedarik zincirinde saklıdır. Bir sektörü kalıcı biçimde ayakta tutan şey, ana yüklenicinin nitelikli tedarikçiyi bulma, geliştirme ve elde tutma kapasitesidir. Türk savunma sanayisinin son yirmi yıldaki sıçraması, işte bu kapasitenin sabırla inşa edilmesinin sonucudur. Bundan sonraki rekabet ise motor, sensör ve kritik komponent gibi derin katmanlarda ve bu katmanları besleyecek insan kaynağında düğümlenecektir. Satınalma penceresinden bakıldığında ders açık, bir ürünü satın almak kolaydır, ancak o ürünü var eden tedarik zincirini kurmak asıl ustalık ister.

Önümüzdeki dönem bu tabloyu daha da belirginleştirecek. Yüzde 85’lik yerlilik hedefi, KAAN’ın 2030 ufku ve motor ile kritik bileşende süren yerlileşme çalışmaları, hepsi aynı denkleme bağlı. Zirve kapsamındaki Savunma Sanayi Forumu’nun açacağı ortak üretim ve teknoloji transferi imkanları da bu boşlukları kapatmanın bir yolu olabilir. Ancak bu ufkun tamamlanması, tedarikçi geliştirmeye ve nitelikli insan yetiştirmeye yapılacak yatırım olmadan mümkün değildir. Parlayan yıldızı kalıcı kılacak olan, bir sonraki nesil mühendis ve nitelikli tedarikçi kuşağının yetişip yetişmeyeceğidir.

İŞ PROBLEMLERİNE ODAKLI EĞİTİMLER, ÖLÇÜLEBİLİR SONUÇLAR

EĞİTİM ve DANIŞMANLIK:

Kurumunuzun satınalma ve tedarik zinciri fonksiyonunu sağlam, izlenebilir ve denetlenebilir bir kontrol yapısına kavuşturmak için eğitim ve danışmanlık hizmetlerimizle destek veriyoruz.

Eğitim teklifi almak için egitim@satinalmadergisi.com

Fabrikanızda Bire Bir (1-1) Yönetici ve Grup Eğitimleri

Tedarik Zinciri Satın Alma Sürdürülebilirlik Eğitimi Satın Alma Tedarik Zinciri Eğitimi

Turquality, Satın Alma, Tedarik Zinciri Eğitimleri için tıklayınız.

Şirket eğitimlerini standart kalıplarla değil, ihtiyaçlarınıza özel tasarlıyoruz. Her program, işletmenizin gerçek problemlerine çözüm üretmek ve ölçülebilir sonuçlar yaratmak için hazırlanır. Sizlerden gelen geri bildirimlerle eğitimlerimizi özgünleştiriyor, böylece her adımda somut değer katıyoruz.

Mottomuz: “Her eğitim, bir iş probleminin çözümü için tasarlanır.”

Güvenilir, verimli ve profesyonel eğitim hizmetleriyle yanınızdayız. Dolu dolu, güler yüzlü eğitimler dilerim.

Prof. Dr. Murat Erdal

Eğitim içeriklerini görmek için başlıklara tıklayınız.

☐ Sürdürülebilir Tedarik Zinciri Yönetimi ve Yeşil Satınalma ISO 20400 Eğitimi (2 gün)

☐ İhale ve Sözleşme Yönetimi Eğitimi (2 gün)

☐ İhale Kazanma, Teklif Verme, Satış ve Sözleşme Eğitimi (2 gün)

☐ Stratejik Satın alma Yönetimi Eğitimi (2 gün)

☐ Tedarikçi Performans Değerlendirme ve Tedarikçi İlişkileri Eğitimi (2 gün)

☐ Sözleşme Yönetimi ve Sektörel Kontrat İncelemeleri Eğitimi (2 gün)

☐ Satış Mühendisleri için Kurumsal Satış Eğitimi (Rol Canlandırma/Oyun) (2 gün)

☐ Satınalma ve Tedarik Zincirlerinde YAPAY ZEKA Eğitimi (2 gün)

☐ Emtia ve Kategori Uzmanları için Maliyet ve Fiyat Eskalasyon Analizi Eğitimi

☐ ISO 37001 Rüşvetle ve Yolsuzlukla Mücadele Yönetim Sistemi Standardı Eğitimi

Hediye mi, Rüşvet mi? Tedarikçi İlişkilerinde Üç Şaşırtıcı Dava Örneği | Satınalma Dergisi

☐ Satınalma Süreçlerinde Denetim ve Suistimal Önleme Eğitimi (2 Gün)

☐ Filo Yönetimi Eğitimi: “Operasyon ve Planlama İlkeleri” (2 gün)

☐ Dış Ticarette Lojistik Sözleşme Yönetimi Eğitimi (2 gün)

☐ Lojistik ve Depo Yönetimi Eğitimi (2 gün)

☐ Müzakere Teknikleri ve Pazarlık Becerileri (İleri Seviye) Eğitimi (2 gün)

Kuruma özel program talepleri için: egitim@satinalmadergisi.com

C Level Pazarlık Eğitimi — C Level Pazarlık Eğitim Broşürünü İndirmek için Tıklayınız. PDF – Broşür——————————————————————————————————————————————-

Sürdürülebilir Tedarik Zinciri ve Yeşil Satınalma ISO 20400 Eğitimi için tıklayınız.

Sürdürülebilir Tedarikçi Bilgi Formu ve Kullanım Rehberi

Sürdürülebilirlik çalışmalarında temel konulardan biri, tedarikçilerden alınan verilerin düzenli, karşılaştırılabilir ve doğrulanabilir şekilde toplanmasıdır. Bu veriler, hem satınalma süreçleri hem de sürdürülebilirlik raporlaması açısından önemli bir temel oluşturur. Sürdürülebilir Tedarikçi Bilgi Formu ve Kullanım Rehberi, şirketlerin bu verileri daha sistematik, tutarlı ve uygulanabilir bir çerçevede yönetebilmesi amacıyla hazırlanmıştır.

Emisyon Hesaplama Rehberi Scope 3 — Değer Zinciri ve Emisyon Hesaplama Rehberi için tıklayınız.

SÜRDÜRÜLEBİLİR TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ
VE YEŞİL SATIN ALMA ISO 20400 MAKALELERİ

Emisyon Hesaplama Rehberi

Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri 2025 Sürdürülebilir Kalkınma Raporu Yayınlandı. Türkiye 167 Ülke İçerisinde 73. Sırada

SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK EĞİTİM TESTLERİ

Pazarlik Muzakere Profili Anketini Indiriniz — Pazarlık Müzakere Profili Anketini indiriniz

Pazarlık Anketini Yapın Müzakere Stilinizi Görün

PAZARLIK PROFİLİ ANKETİ

4 Müzakereci Profilinden Hangisisiniz?
Pazarlık Stilinizi Keşfedin: Skorunuzu Görün
Ekip Profilinizi Ölçün, Gelişim Planınızı Başlatın
Sahada, Müzakerelerde Daha Net, Daha Hızlı, Daha Etkili Sonuç Alın

İş Bulmacaları Kelime Oyunları — İş Bulmacaları Kelime Oyunları

İş Bulmacaları Kelime Oyunları

Özel İş Bulmacaları. Meydan okumayı sevenleri 17 ayrı bulmaca bekliyor.
Online veya PDF üzerinde çözebilirsiniz. Kolaylıklar dileriz.

Topraktan Stratejiye: Türkiye’nin Ürün Avantajı ve Yapmadıklarımız

Yazar:

Gülderen Somar

-

2 Temmuz 2026

Topraktan Stratejiye: Türkiye’nin Ürün Avantajı ve Yapmadıklarımız

Gülderen SOMAR, BA.MBA Stratejik Pazarlama

Türkiye’nin en büyük tarımsal avantajı sadece topraklarında yetişen şey değil — arazinin de kendisidir. Daha eski toprak. Daha güçlü güneş. Daha yüksek doğal tatlılık. Daha derin bir aroma.

Bunlar romantik tanımlar değil. Bunlar piyasayı ayırt edicilerdir. Türkiye onlarca yıldır bu avantajı doğal bir nimet olarak görmüştür.

Ancak küresel pazarlarda, avantaj stratejiye dönüştüğünde değerlidir.

ABD, erken hasat, uzun depolama, uzun taşıma, tekiz görünüm için meyve yetiştiriyor. Türkiye, tam olgunluk, yüksek Brix, mineral açısından zengin, yüz yıllık tarımsal miras için meyve yetiştiriyor.

Lezzet bir lüks değildir! Lezzet bir ekonomidir!

Tekrar satın alma, premium fiyatlandırma, marka sadakati ve küresel talebi teşvik eder. İtalya gibi ülkeler, doğal kalitelerini milyar dolarlık ulusal markaya dönüştürdü.

Türkiye de aynı ham güce sahip — ancak bu güç iletilmeli, korunmalı ve konumlandırılmalıdır. Türkiye’nin hacim açısından rekabet etmesine gerek yok. Zevkle kazanır — ve zevk, dünyanın kopyalayamayacağı tek şeydir.

Kendi ayağımızı kendimize vurmayalım. Ülkemiz İtalya’nın çok ilerisine de gidebilir. AMA!!! Hiç inanmadığımız veya aldırmadığımız “pazarlama” konusu var….

Gülderen SOMAR,

BA.MBA Stratejik Pazarlama

Ülkemizde Yaşayan Suriye Uyruklular Çalışma İzni Almak Zorunda mı?

Yazar:

Lütfi İnciroğlu

-

1 Temmuz 2026

ülkemizde Yaşayan Suriye Uyruklular çalışma İzni Almak Zorunda Mı Satınalma Dergisi 7 Gün 7 Gündem

Ülkemizde Yaşayan Suriye Uyruklular Çalışma İzni Almak Zorunda mı?

Lütfi İNCİROĞLU

Uluslararası İşgücü Kanuna göre, yabancıların çalışma izni olmaksızın Türkiye’de çalışmaları veya çalıştırılmaları yasaktır (m.6/2). Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği’nin 12 inci maddesine göre de Türkiye’de çalışacak yabancının çalışmaya başlamadan önce çalışma izni alması zorunludur.

Ülkemizde yabancılara çalışma izni Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na bağlı Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü tarafından verilir. Kanunlarda veya Türkiye’nin taraf olduğu ikili veya çok taraflı anlaşmalar veya uluslararası sözleşmelerde çalışma izni almadan çalışabileceği belirtilen yabancılar çalışma izni almadan çalışabilirler. Bu kapsamdaki yabancıların Türkiye’de çalışmaya başlamaları yabancı çalışmaya başlamadan en geç bir gün önce ve çalışmalarının sona ermesi bu tarihten itibaren en geç on beş gün içinde Bakanlığa bildirilir.

Çalışma izni başvuruları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğünce belirlenen çalışma izni değerlendirme kriterlerine göre değerlendirilir ve usulüne uygun olarak tamamlanan başvuruların değerlendirilmesi, bilgi ve belgelerin tam olması kaydıyla otuz gün içinde tamamlanır. Otuz günlük süre başvurunun sistem üzerinden tamamlandığı veya ek bilgi ve belge talebi olması halinde talep edilen bilgi ve belgelerin sistem üzerinden yüklendiği tarihten itibaren başlar (Yönetmelik m.21). Başvurunun olumlu değerlendirilmesi hâlinde yabancıya çalışma izni verilir. (Yönetmelik m.22). Çalışma izni başvurusunun değerlendirilmesi neticesinde; Yönetmelikte belirlenen kriterlere uygun olmayan başvurular reddedilir. (Yönetmelik m.23). Bir işverene bağlı çalışan yabancıya verilen çalışma izni, iş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşmamak koşuluyla, gerçek veya tüzel kişiye ya da kamu kurum veya kuruluşuna ait belirli bir işyerinde veya bunların aynı işkolundaki işyerlerinde belirli bir işte çalışmak şartıyla ilk başvuruda en çok bir yıl süreyle geçerli olmak üzere düzenlenir. (Yönetmelik m.24/3).

Yurtiçinden yapılan başvurularda yabancının, çalışma izninin başlangıç tarihinden itibaren bir ay içerisinde ilgili mevzuat kapsamında yükümlülüklerini yerine getirmek suretiyle çalışmaya başlaması zorunludur. (Yönetmelik m.25/1). Yurtdışından yapılan başvurularda yabancının yurda giriş tarihinden itibaren bir ay içerisinde ve her halükârda çalışma izninin başlangıç tarihinden itibaren altı ay içerisinde ilgili mevzuat kapsamında yükümlülüklerini yerine getirmek suretiyle çalışmaya başlaması zorunludur. (Yönetmelik m.25/2). Çalışma izin belgesinin işverene tebliğ tarihi ile çalışma izni başlangıç tarihinin farklı olması halinde çalışma izin belgesinin işverene tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılan bildirimler süresinde yapılmış sayılır. (Yönetmelik m.25/3).

Ayrıca, bir işverene bağlı olarak çalışma izni verilen yabancının aynı işverene ait işyerinde farklı bir görevde veya bu işverenin aynı iş kolundaki diğer şubelerinde çalışabilmesi için;

a) Değişiklik talebini içeren başvurunun işverence sistem üzerinden Bakanlığa iletilmesi,

b) Çalışılacak yeni şubenin işverenin ticaret siciline kayıtlı olması,

c) Yabancının yapacağı işin mesleki yeterlilik veya ön izin gerektirmemesi ve mevcut işiyle benzer veya uyumlu olması,

ç) Yapılacak başvurunun Genel Müdürlükçe uygun bulunması,

gerekir. (Yönetmelik m.26/1).

Aynı işverenin diğer bir ildeki şubesinde çalışmak üzere yapılacak işyeri veya görev değişikliği başvurusu uygun bulunan yabancının çalışma izni belgesi Bakanlıkça yenilenir. (Yönetmelik m.26/2).

Çalışma izni süre uzatma başvurusu, çalışma izni süresinin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her halükârda çalışma izni süresi dolmadan sistem üzerinden yapılır. (Yönetmelik m.27/1). Bir işverene bağlı çalışan yabancı adına yapılan çalışma izni süre uzatma başvurusu olumlu değerlendirilen yabancının çalışma izin süresi, aynı işverene bağlı olarak ilk süre uzatma başvurusunda en çok iki yıl, sonraki süre uzatma başvurularında ise en çok üç yıla kadar uzatılır (Yönetmelik m.27/2). Farklı bir işverene bağlı çalışmak üzere süre uzatma başvurusu yapılması halinde bu başvuru, ilk başvuru usul ve esaslarına tabi olarak değerlendirilir (Yönetmelik m.27/3).

Bir işverene bağlı olarak verilen çalışma izninde, iş kazası, hastalık, analık, zorunlu kamu hizmeti gibi ücretsiz izin verilmesini zorunlu kılan haller hariç olmak üzere işveren ve yabancının karşılıklı anlaşması suretiyle en fazla doksan gün iş veya hizmet sözleşmesinin ücretsiz izin yoluyla askıya alınması durumunda bu durumun işverence en az bir gün önceden Bakanlığa bildirilmesi halinde çalışma izni askıya alınır ve çalışma izni ücretsiz izin süresince askıda kalır. (Yönetmelik m.30/2).

Çalışma izninin askıya alınması halinde bu çalışma iznine bağlı olarak doğan;

a) Çalışma hakkı, iznin askıya alınması tarihinden itibaren,

b) İkamet hakkı, iznin askıya alınmasını takip eden on günlük sürenin tamamlanmasından itibaren, askı halinin son bulduğu tarihe kadar kullanılamaz. (Yönetmelik m.30/4).

Uluslararası İşgücü Kanunu’na göre, “Çalışma izni muafiyeti kapsamında olan yabancılar, çalışma izni muafiyeti almak kaydıyla çalışabilir” (m.13/1). Bu kapsamda, özel kanunlarda yer alan hükümler ile yabancı ile işverenin diğer kanunlardan doğan yükümlülüklerinin saklı kalması kaydıyla; bazı yabancılara çalışma izni muafiyeti tanınmıştır. Bunlardan birisi de ülkemizde geçici koruma statüsünde olup da ikametine izin verilen Suriye uyruklu kişilerdir.

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 91 inci maddesine göre, “Ülkesinden ayrılmaya zorlanmış, ayrıldığı ülkeye geri dönemeyen, acil ve geçici koruma bulmak amacıyla kitlesel olarak sınırlarımıza gelen veya sınırlarımızı geçen yabancılara geçici koruma sağlanabilir”. Bu yasal düzenleme ile ülkemizde yıllardır ikamet eden Suriye uyruklu kişiler geçici koruma kapsamına alınarak ikametleri sağlanmıştır. Geçici koruma kapsamında en az altı ay geçici koruma belgesi sahibi Suriye uyruklu kişileri istihdam edecek işverenlerin diğer yabancı uyruklularda olduğu gibi Bakanlıktan çalışma izni alarak çalıştırmaları gerekmektedir. Ancak geçici koruma kapsamında ikamet eden Suriye uyruklu kişilerin istihdamını kolaylaştırmak amacıyla yaklaşık 2 yıl önce Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliğinde bir düzenleme yapılmıştır. 15.10.2024 tarihli ve 32693 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikte Suriye uyruklu kişilerden kayıt dışı çalışanların bulundukları illerdeki kolluk kuvvetleri tarafından tespiti ve kimliklerinin İçişleri Bakanlığına bildirilmesi halinde, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı kendisine sistem üzerinden bildirilen Suriye uyruklu kişilere çalışma izni muafiyet belgesi düzenleyerek istihdamlarının devamını sağlamayı amaçlamıştır. Çalışma izni muafiyet belgesi olan kişiler bulundukları ildeki herhangi bir işyerinde çalışabilmektedir. İşyeri değiştirmeleri halinde yeni bir muafiyet ya da çalışma belgesine de gerek bulunmamaktadır. Bunları istihdam eden işverenlere herhangi bir idari para cezası da uygulanmamaktadır. Çalışma izni muafiyet belgesi için herhangi bir harç alınmamaktadır.

Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği’nin 4 üncü maddesinin ç bendine göre, “Çalışma izni muafiyeti: Bakanlıkça resmî bir belge şeklinde düzenlenen ve geçerlilik süresi içinde yabancıya Türkiye’de çalışma izni almaksızın çalışma ve ikamet hakkı veren muafiyeti ifade etmektedir.

Dolayısıyla, 15.10.2024 tarihli ve 32693 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1 inci maddesi ile 6458 sayılı Kanunun 46 ncı ve 91 inci maddeleri kapsamındakilerden yani Suriye uyruklu kişilerden İçişleri Bakanlığınca sistem üzerinden bildirilenler, bildirimde belirtilen kapsam ve sürelerde çalışma izninden muaf tutulmuşlardır.

Diğer bir deyişle, Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği’nin 48 inci maddenin birinci fıkrasının (ş) bendi kapsamındaki (Suriye uyruklular), Yönetmeliğin 49 uncu, 50 nci ve 51 inci maddelerden istisna tutularak, bildirimde belirtilen kapsam ve sürelerde çalışma izni muafiyeti kapsamında değerlendirilmişlerdir. Bu kapsamdakiler için sadece çalışma izni muafiyet bilgi formu düzenlenecektir.

Bu durumda, İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği’nin 48 inci maddenin birinci fıkrasının (ş) bendi kapsamında değerlendirilen ve ülkemizde geçici koruma kapsamında ikamet eden Suriye uyruklu kişilerden kolluk kuvvetlerince tespit edilip te İçişleri Bakanlığınca sistem üzerinden Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na bildirilenler, bildirimde belirtilen kapsam ve sürelerde çalışma izni muafiyeti kapsamında değerlendirilecektir. Bununla birlikte, Suriye uyruklu olup da ülkemizde geçici koruma kapsamında ikamet eden kişilerin bir işyerinde çalışmak istedikleri taktirde, bazı meslekler hariç dilerlerse ikamet ettikleri illerdeki diledikleri işyerlerinde çalışmak için göç sistemi üzerinden şahsen başvurarak çalışma izni muafiyet talebinde de bulunabileceklerdir.

Sonuç itibariyle, ülkemizde geçici koruma statüsündeki Suriye uyruklu kişileri bir işyerinde çalıştırabilmek için kural olarak çalışma izni alınması gerekmektedir. Ancak, 15.10.2024 tarihli ve 32693 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1 inci maddesi ile Yönetmeliğin 48 inci maddenin birinci fıkrasının (ş) bendi kapsamında değerlendirilen ve ülkemizde geçici koruma statüsündeki Suriye uyruklu kişilerden çalışma izni olmadan çalışanların kolluk kuvvetleri tarafından tespit edilip de İçişleri bakanlığına bildirilenler ile göç sistemi üzerinden şahsen başvuranlara çalışma izni muafiyeti tanınmıştır. Kısaca özetlemek gerekirse, sosyal medyada paylaşıldığı gibi mevzuatta yeni bir değişiklik yoktur. 2024 yılındaki Yönetmelikte yapılan değişiklik kapsamında işverenler eskiden olduğu gibi geçici koruma statüsündeki Suriye uyruklu kişileri istihdam etmek istediklerinde, bakanlıktan çalışma izni alacaklardır. Bununla birlikte, Suriye uyruklu kişiler dilerlerse ikamet ettikleri illerdeki diledikleri işyerlerinde çalışmak için göç sistemi üzerinden şahsen başvurarak çalışma izin muafiyet talebinde de bulunabileceklerdir. Çalışma izin belgesi ile çalışma izin muafiyet belgesi arasındaki farklar şunlardır; Çalışma iznine işverenler başvurabilirken, çalışma izin muafiyet belgesine yabancı kişiler şahsen başvurabilir. Çalışma izni sadece bir işyeri için düzenlenebilirken, çalışma izin muafiyet belgesi ile yabancı işçi dilediği işyerinde aynı belge ile çalışabilir. Çalışma izni harca tabi iken, çalışma izin muafiyet belgesi harca tabi değildir.

www.incirogludanimanlik.com sayfasında yayımlanan blog yazıları, hakemli makale formatında olmayıp bilgi verme amaçlıdır. Kesinlikle hukuki mütalaa ya da tavsiye niteliğinde değildir.

Lütfi İNCİROĞLU

Mukaddime ve Güncel Ekonomik Çıkarımlar

Yazar:

Anıl Erdoğan

-

1 Temmuz 2026

Mukaddime ve Güncel Ekonomik Çıkarımlar

Anıl ERDOĞAN

Mimas Danışmanlık

Sayılarla ve analitik çözümlerle aram iyi olunca seçtiğim mühendislik mesleğim, üretim, satınalma ve tedarik zinciri kökenli olduğum için de pek çok aşamada üretici faaliyetlerin nasıl değer yaratımı sağladığını gözlemlememi sağladı. Ancak yine de her zaman, kendimi edebiyata ve gündüz düşlerine daha yakın hissettim. Sait Faik, Vüs’at O. Bener ve Gabriel Garcia Marquez sanki mesai arkadaşım gibidirler.

Bu nedenle aslında bir mühendislik problemi olan içinde yaşadığımız Türkiye’de yaşanan güncel ekonomik durumu, yine edebi söylemle anlatmak için başka bir büyük ustaya başvurmak isterim:

İbn Haldun’un Mukaddime’si, bizim çok fazla üzerine eğilmemiş olduğumuz bir eser maalesef. Bu nedenle hocaların hocası Prof. Ahmet Arslan’ın (Ege Ün. Felsefe – Ünlü yazarımız İhsan Oktay Anar’ın da hocası) dediği şekilde “İnsanlar 2’ye ayrılır: İbn Haldun okuyanlar ve henüz okumayanlar” retoriği ile aktaracağım.

Başlığın Arapça olmasına takılmayın, “Önsöz” demekmiş mukaddime. İbn Haldun aslında İktisat’ın sosyal bir bilim olduğunu ve neden İngilizce’de, örneğin Harvard’da “Political Economy” olarak okutulduğunun çerçevesini taa 1377’de çizmiş.
Zaten günümüz Amerikan politikacıları Reagan, Kennedy “bir İslam düşünürü var, 600 yıl önce demiş ki…” şeklinde kendisine referans vermişler hep. Mukaddime’de diyor ki:
“Devletin başında az vergiyle çok gelir alınır. Sonunda çok vergiyle az gelir alınır.”

Başlangıçta herkes üretir, devlet az vergiyle çok gelir elde eder, çünkü orta sınıf hem üretmekte hem tüketmektedir. Sonra bir sınıf rehavete kapılır, sınıflar arası fark ölçülemez derecede artar ve çan eğrisinin ortasındaki %98’lik kesimde gelirler düşer, devlet gelirleri de haliyle düşünce vergiler artar.
Tarladaki “Bu kadar çabayla üretiyorum, neden gelirim azaldı?” der, üretmeyi bırakır. Tarlayı müteahhittlere verir, oturur emekli maaşı bekler. Üretici yeteneklerini ve yaşama amacını kaybeder. Üst sınıf ise vergiden kaçınma yollarını bulur ve adına hukuk denir.
Böylelikle orta sınıf ölür.

Mukaddime’de geçen özet de bu: “Vergiler dayanılmaz olunca, çiftçide çalışma sevgisini öldürür.”

Lütfen çalışma sevginizi kaybetmeyin.
İyi çalışmalar dilerim.

Anıl ERDOĞAN

Mimas Danışmanlık

Sürücü (Şoför) Kıtlığı Pazarlık Masasını Değiştirdi: Taşıyıcının Tercih Ettiği Müşteri Olmak

Yazar:

Satınalma Dergisi

-

30 Haziran 2026

Filo Yönetimi Eğitimi Operasyon Ve Planlama İlkeleri Haber Sürücü (şoför) Kıtlığı Pazarlık Masasını Değiştirdi Taşıyıcının Tercih Ettiği Müşteri Olmak

Sürücü (Şoför) Kıtlığı Pazarlık Masasını Değiştirdi: Taşıyıcının Tercih Ettiği Müşteri Olmak

Yük taşımacılığında alıcı uzun yıllar boyunca masanın güçlü tarafında oturdu. Fiyatı sıkıştırdı ve önüne gelen en uygun teklifi seçti. O denge sessizce tersine dönüyor. Şoför açığının nedenleri ve yönetimi üzerine daha önce yürüttüğümüz değerlendirme, krizin kökeninde aracı sürecek insanı yetiştirme ve elde tutma yetkinliğinin kurulamamasının yattığını ortaya koymuştu. Bu yazı ise aynı tablonun öbür yüzüne, yani yükü taşıtan tarafa bakıyor.

Mesele artık şoförün bulunup bulunmadığı değil, şoför kıtken sanayicinin, perakendecinin ve tedarik sorumlusunun nasıl konumlanacağıdır. Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Birliği (International Road Transport Union – IRU) Türkiye’deki açığı 2023 sonunda yaklaşık 85 bin sürücü ve toplam pozisyonların yüzde 16’sı olarak ölçtü. Aynı kurum bu açığın 2028’e doğru 200 bine ve yüzde 28 lere tırmanmasını ön görüyor. Sürücü azaldıkça pazarlık masasındaki ağırlık, yükü taşıtandan onu taşıyana kayıyor ve tedarik zincirinde kıt olan kaynak, artık taşıma kapasitesinin kendisi haline geliyor.

Görünmeyen Devir

Kapasitenin daralması ilk anda taşıyıcının sorunu gibi görünse de faturayı asıl ödeyen çoğu zaman yükü taşıtan taraf oluyor. Araç ve sürücü kıtlaştığında taşıyıcı seçici hale geliyor, elindeki kapasiteyi en iyi koşulu sunan yüke ayırıyor ve kontratla bağlandığı işi geri çevirebiliyor. Amerika Birleşik Devletleri pazarında taşıyıcıların kontratlı yükü reddetme oranı 2026 Martında yüzde 14,2’ye çıktı, bir yıl önce yüzde 8,5 düzeyindeydi ve oran yükseldikçe taşıyıcının spot piyasada daha kazançlı alternatifler bulduğu anlamına geliyor. Aynı baskı yük sahiplerini dışarıya yöneltiyor, sektör verileri firmaların üçte ikisinin, şoför kıtlığı nedeniyle en azından zaman zaman üçüncü parti lojistik (third-party logistics – 3PL) sağlayıcılara bağımlı hale geldiğini gösteriyor.

Bu tablonun en çıplak hali İngiltere’de 2021 yılında yaşandı, ülkedeki açık yaklaşık 100 bin sürücüye ulaşınca market rafları boşaldı, büyük bir perakende zinciri olan Tesco haftada 48 ton gıdanın israf olduğunu açıkladı, süpermarketler mevcut sürücüyü tutabilmek için neredeyse iki katı ücret teklif etmeye başladı ve konteyner devi Maersk gemilerini dolup taşan limana yanaştıramayıp başka rotalara yönlendirdi. Hala yalnızca en düşük teklifi arayan bir satınalma yaklaşımı, her geçen yıl biraz daha daralan bir havuz için pazarlık ettiğinin farkında bile olmayabilir.

Faturanın Görünmeyen Yüzü

Alıcının gerçek taşıma maliyeti, sözleşmede yazan navlun rakamından çok daha geniş bir tablodur. Bir önceki yazıda araçların varış noktasında günlerce beklediğine değinmiştik. Bu bekleme yalnızca taşıyıcının değil aracı kendi rampasında oyalayan yük sahibinin de cebinden çıkıyor. Amerikan Taşımacılık Araştırmaları Enstitüsü’nün (American Transportation Research Institute – ATRI) 2024 çalışmasına göre bekleme, kamyon duraklarının yaklaşık yüzde 40’ında, soğutmalı yüklerde ise yüzde 56’sında yaşanıyor ve sektöre yılda 15 milyar doların üzerinde, 135 milyon saatlik bir kayıp olarak geri dönüyor. Bu saatlerin bir kısmı bekleme ücreti olarak faturaya yansısa bile asıl bedel kaçan randevularda, bozulan teslim planlarında ve son anda devreye giren pahalı çözümlerde birikiyor. Bağlı araç verileri üzerine çalışan Geotab’ın bulgusu da bunu destekliyor. Bir şehirde aynı rotanın bir gün yirmi, ertesi gün elli dakika sürmesi gibi öngörülemezlikler filolara tampon süre biçiminde yapısal bir maliyet yüklüyor. Üstelik bu maliyet salt rota düzenlemesiyle çözülemiyor. Bu yükün görünür kılınması ve azaltılması, alıcının kendi rampasındaki süreci ölçen ve taşıyıcısının zamanına saygı gösteren bir disiplin kurmasıyla mümkün oluyor. Navlun fiyatında görünmeyen bekleme saatleri, kaçan randevular ve son dakika telaşı, çoğu zaman taşımanın kendisinden daha pahalıya mal oluyor.

Fiyatı Sabitlemek mi, Riski Paylaşmak mı

Önceden sabitlenen bir navlun fiyatı istikrar vaat eder, ama ani bir maliyet şokunda bütün farkı taşıyıcının sırtına yıkar. Bunun en taze örneği Türkiye’de görüldü, Uluslararası Nakliyeciler Derneği (UND) ile Uluslararası Taşımacılık ve Lojistik Hizmet Üretenleri Derneği (UTİKAD) 2026 Martındaki ortak açıklamalarında, İran kaynaklı jeopolitik gerilimin ardından sınır kapılarında akaryakıt fiyatlarının yüzde 36 ile 50 arasında arttığını ve navlun sözleşmeleri önceden yapıldığı için bu farkın doğrudan taşımacının üzerinde kaldığını aktardı.

Avrupa tarafında IRU’nun 2026 ilk çeyrek verileri kontrat ve spot piyasaların ayrıştığını, kontrat oranları belirgin biçimde yükselirken spot oranların hafifçe gerilediğini gösteriyor. Bu noktada endeks bazlı sözleşmeler bir orta yol gibi sunuluyor, fiyatı yakıt ve kapasite gibi değişkenlere bağlayıp piyasayla birlikte hareket ettiriyor ve şeffaflık sağlıyor. Ancak deniz taşımacılığındaki deneyim, bu modelin belirsizliği sessizce alıcının üzerine de aktarabildiğini hatırlatıyor. Dolayısıyla hacmin bir bölümünü kontratla güvenceye alıp bir bölümünü piyasaya açık tutan dengeli bir kurgu daha sağlıklı sonuç veriyor. Sözleşmenin hangi mantıkla kurulduğu, dalgalanmanın faturasını kimin üstleneceğini daha ilk imzada belirliyor.

Eğitim Filo Yönetimi Binek Araç Kiralama Satın Alma İdari İşler — Filo Yönetimi Eğitimi, Binek Araç Kiralama, Satın Alma ve İdari İşler

Taşıyıcının Tercih Ettiği Müşteri Olmak

Kapasitenin kıt olduğu bir ortamda yükü taşıtan firmanın elindeki en güçlü kart, fiyat pazarlığı değil, taşıyıcı için cazip bir müşteri olmaktır. Hızlı yükleme ve boşaltma, önceden belli ve uyulan randevular, dalgalanmayan istikrarlı bir hacim ve zamanında ödeme, bir taşıyıcının hangi yükü önceleyeceğini belirleyen kriterlerdir. Bu eğilim Türkiye sahasında da açıkça okunuyor. Sektör değerlendirmeleri nakliyecilerin peşin ödeme yapabilen ve daha iyi koşul sunan müşterilere daha uygun şartlarda hizmet verdiğini, aksi durumda firmaların kapasite bulmakta sıkışıklık yaşadığını ortaya koyuyor. Başka bir ifadeyle alıcının taşıyıcısına sunduğu çalışma koşulları, doğrudan eriştiği kapasiteye dönüşüyor. Bu da satınalmanın asıl sınavının, taşıyıcıların çalışmak için sıraya gireceği bir iş ortağı haline gelme kabiliyetini geliştirmek olduğunu gösteriyor. Kapasitenin kıt olduğu bir pazarda alıcı, taşıyıcının kapısını çalan taraf olmaktan çıkıp, taşıyıcının çalmak istediği kapıya dönüşmek zorunda.

Tek Taşıyıcıya Bağlı Kalmamak

Kapasite riskini tek bir taşıyıcıya yığmak, o taşıyıcı zorlandığında bütün operasyonu durma noktasına getirir. Bunun yerine aynı hat için birden fazla taşıyıcıyla çalışmak, kapasiteyi önceden tahmin edip rezerve etmek ve taşıyıcıyla talep beklentisini paylaşmak, dalgalı bir pazarda güvenliği artıran yapı taşlarıdır. Türkiye’de bu ihtiyaç mevsimsel olarak somutlaşmaktadır. İhracat sezonunun yoğunlaştığı ve yaz aylarında Avrupa’da sürücü eksikliğinin derinleştiği dönemlerde araç bulmak zorlaşıyor. Bu yüzden taşımayı önceden planlayıp rezervasyon yapmak, maliyet kontrolü açısından belirleyici hale geliyor.

Dijital yük eşleştirme platformları bu noktada hem daha geniş bir taşıyıcı havuzuna erişim hem de atıl kapasiteyi değerlendirme imkanı sunuyor. Türkiye’de faaliyet gösteren bir lojistik teknoloji platformunun kurucusunun aktardığı gibi pek çok firma sevkiyatını hala onlarca telefon görüşmesiyle ayarlıyor ve aracı dolduracak yükü olmadığında süreç pahalılaşıyor. Karayoluna aşırı bağımlılığın taşıdığı riski, uygun yüklerde demiryolu ve kombine taşımacılık seçeneklerini masaya yatırarak da dağıtmak mümkün. Kapasitesini önceden tasarlayan bir yapı, dalgalanma geldiğinde çok daha az hasarla yoluna devam ediyor.

Çözümün Bir Ucu da Ekosistemde

Yükü taşıtanın stratejisi, hareket halindeki bir ekosistemin içinde işliyor ve bu ekosistemde mesleğe girişi genişleten her adım, alıcının eriştiği kapasiteyi de büyütüyor. Bu açıdan kamu tarafında atılan olumlu adımlar dikkat çekici. Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, yeni bir Avrupa Birliği projesiyle güvenli TIR parkları kurarak özellikle kadın sürücülerin istihdamını kolaylaştırmayı hedeflediklerini ve kadın sürücü çalıştıran şirketleri destekleme kararı aldıklarını açıkladı. Dünya genelinde kadınların ağır vasıta sürücüleri içindeki payının yüzde 7’nin altında kaldığı düşünüldüğünde, bu havuzun açılması arz tarafında ciddi bir genişleme potansiyeli taşıyor. Kadınların ve gençlerin sürücü havuzuna katılması, uzun vadede taşımacının olduğu kadar ondan kapasite satın alan herkesin de lehine bir gelişme olarak okunmalı.

Sınavı Veren Satınalma

Şoför kıtlığı bu tablonun sahnesi, sınavı veren ise tedarik ve satınalma fonksiyonunun kendisi. Beklemeyi ölçüp azaltan, sözleşmesini riski paylaşacak biçimde kuran, taşıyıcının tercih ettiği müşteriye dönüşen ve kapasitesini kriz gelmeden tasarlayan kurumlar, hem maliyetlerini hem de tedarik sürekliliğini ellerinde tutuyor. Bu kabiliyetleri bir bütün olarak kurabilen firma için sürücü açığı yönetilebilir bir değişken olarak kalıyor. Kuramayan içinse her sezon yeniden pahalanan ve uzayan bir telaşa dönüşüyor. Önceki yazıda mesele aracı sürecek insanı yönetmekti, bu yazıda mesele o insana ve onu istihdam eden taşıyıcıya doğru konumlanmayı bilmek. İki sınav da aynı yere çıkıyor, dalgalanmayı kurduğu yapıyla karşılayan kazanıyor, olayların ardından koşan ise her seferinde bedelini biraz daha ağır ödüyor.

İŞ PROBLEMLERİNE ODAKLI EĞİTİMLER, ÖLÇÜLEBİLİR SONUÇLAR

EĞİTİM ve DANIŞMANLIK:

Kurumunuzun Filo Yönetimi, Turquality, satınalma ve tedarik zinciri fonksiyonunu sağlam, izlenebilir ve denetlenebilir bir kontrol yapısına kavuşturmak için eğitim ve danışmanlık hizmetlerimizle destek veriyoruz.

Eğitim teklifi almak için egitim@satinalmadergisi.com

Fabrikanızda Bire Bir (1-1) Yönetici ve Grup Eğitimleri

Turquality, Satın Alma, Tedarik Zinciri Eğitimleri için tıklayınız.

Şirket eğitimlerini standart kalıplarla değil, ihtiyaçlarınıza özel tasarlıyoruz. Her program, işletmenizin gerçek problemlerine çözüm üretmek ve ölçülebilir sonuçlar yaratmak için hazırlanır. Sizlerden gelen geri bildirimlerle eğitimlerimizi özgünleştiriyor, böylece her adımda somut değer katıyoruz.

Mottomuz: “Her eğitim, bir iş probleminin çözümü için tasarlanır.”

Güvenilir, verimli ve profesyonel eğitim hizmetleriyle yanınızdayız. Dolu dolu, güler yüzlü eğitimler dilerim.

Prof. Dr. Murat Erdal

Eğitim içeriklerini görmek için başlıklara tıklayınız.

Türkiye’nin Her Yerinde Bire Bir (1-1) Yönetici Ekibi ve Şirket Eğitimleri:
İçerikleri incelemek için tıklayınız.

☐ Filo Yönetimi Eğitimi: “Operasyon ve Planlama İlkeleri” (2 gün)
☐ Sürdürülebilir Tedarik Zinciri Yönetimi ve ISO 20400 Standardı Eğitimi (2 gün)
☐ Dış Ticarette Lojistik Sözleşme Yönetimi Eğitimi (2 gün)
☐ Tedarikçi Performans Değerlendirme ve Tedarikçi İlişkileri Eğitimi (2 gün)
☐ Sözleşme Yönetimi ve Sektörel Kontrat İncelemeleri Eğitimi (2 gün)
☐ Lojistik ve Depo Yönetimi Eğitimi (2 gün)
☐ Satış Mühendisleri için Kurumsal Satış Eğitimi (Rol Canlandırma/Oyun) (2 gün)
☐ Müzakere Teknikleri ve Pazarlık Becerileri (İleri Seviye) Eğitimi (2 gün)

-> İçerikler için Eğitim Kataloğunu İndirebilirsiniz -> https://satinalmadergisi.com/egitim.pdf

Diğer Eğitim Başlıklarımız:

Eğitim içeriklerini görmek için başlıklara tıklayınız.

☐ Sürdürülebilir Tedarik Zinciri Yönetimi ve Yeşil Satınalma ISO 20400 Eğitimi (2 gün)

☐ İhale ve Sözleşme Yönetimi Eğitimi (2 gün)

☐ İhale Kazanma, Teklif Verme, Satış ve Sözleşme Eğitimi (2 gün)

☐ Stratejik Satın alma Yönetimi Eğitimi (2 gün)

☐ Tedarikçi Performans Değerlendirme ve Tedarikçi İlişkileri Eğitimi (2 gün)

☐ Sözleşme Yönetimi ve Sektörel Kontrat İncelemeleri Eğitimi (2 gün)

☐ Satış Mühendisleri için Kurumsal Satış Eğitimi (Rol Canlandırma/Oyun) (2 gün)

☐ Satınalma ve Tedarik Zincirlerinde YAPAY ZEKA Eğitimi (2 gün)

☐ Emtia ve Kategori Uzmanları için Maliyet ve Fiyat Eskalasyon Analizi Eğitimi

☐ ISO 37001 Rüşvetle ve Yolsuzlukla Mücadele Yönetim Sistemi Standardı Eğitimi

Hediye mi, Rüşvet mi? Tedarikçi İlişkilerinde Üç Şaşırtıcı Dava Örneği | Satınalma Dergisi

☐ Satınalma Süreçlerinde Denetim ve Suistimal Önleme Eğitimi (2 Gün)

☐ Filo Yönetimi Eğitimi: “Operasyon ve Planlama İlkeleri” (2 gün)

☐ Dış Ticarette Lojistik Sözleşme Yönetimi Eğitimi (2 gün)

☐ Lojistik ve Depo Yönetimi Eğitimi (2 gün)

☐ Müzakere Teknikleri ve Pazarlık Becerileri (İleri Seviye) Eğitimi (2 gün)

Kuruma özel program talepleri için: egitim@satinalmadergisi.com

Sürdürülebilir Tedarik Zinciri ve Yeşil Satınalma ISO 20400 Eğitimi için tıklayınız.

Sürdürülebilir Tedarikçi Bilgi Formu ve Kullanım Rehberi

Sürdürülebilirlik çalışmalarında temel konulardan biri, tedarikçilerden alınan verilerin düzenli, karşılaştırılabilir ve doğrulanabilir şekilde toplanmasıdır. Bu veriler, hem satınalma süreçleri hem de sürdürülebilirlik raporlaması açısından önemli bir temel oluşturur. Sürdürülebilir Tedarikçi Bilgi Formu ve Kullanım Rehberi, şirketlerin bu verileri daha sistematik, tutarlı ve uygulanabilir bir çerçevede yönetebilmesi amacıyla hazırlanmıştır.

SÜRDÜRÜLEBİLİR TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ
VE YEŞİL SATIN ALMA ISO 20400 MAKALELERİ

Emisyon Hesaplama Rehberi

Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri 2025 Sürdürülebilir Kalkınma Raporu Yayınlandı. Türkiye 167 Ülke İçerisinde 73. Sırada

SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK EĞİTİM TESTLERİ

Pazarlık Anketini Yapın Müzakere Stilinizi Görün

PAZARLIK PROFİLİ ANKETİ

4 Müzakereci Profilinden Hangisisiniz?
Pazarlık Stilinizi Keşfedin: Skorunuzu Görün
Ekip Profilinizi Ölçün, Gelişim Planınızı Başlatın
Sahada, Müzakerelerde Daha Net, Daha Hızlı, Daha Etkili Sonuç Alın

İş Bulmacaları Kelime Oyunları

Özel İş Bulmacaları. Meydan okumayı sevenleri 17 ayrı bulmaca bekliyor.
Online veya PDF üzerinde çözebilirsiniz. Kolaylıklar dileriz.

Varlık Barışı: 7582 Sayılı Kanun Geçici Madde 19 Üzerine

Yazar:

Arif AYLUÇTARHAN

-

30 Haziran 2026

Varlık Barışı: 7582 Sayılı Kanun Geçici Madde 19 Üzerine

Dr. YMM Arif AYLUÇTARHAN | Av. Ali Barış ÇABUK

7582 sayılı Kanun bu ay yürürlüğe girdi. Kanunun Geçici Madde 19’u, yurt dışında ve yurt içinde beyan edilmemiş varlıkların vergi sistemine dahil edilmesine imkân tanıyan bir düzenleme getiriyor. Düzenleme ilk bakışta teknik görünüyor; ancak kapsamı, sağladığı güvenceler ve taşıdığı riskler birlikte değerlendirildiğinde önemli hukuki sonuçlar doğuruyor.

Bu yazıda düzenlemenin vergi hukuku boyutunu, varlıkların Türkiye’ye getirilme yöntemlerini, kasa ve banka mevcutlarının kayıt altına alınmasını ele alıyoruz. Bunun yanı sıra düzenlemenin açıkça kapsamadığı ve pratikte en fazla gözden kaçan riski — kara para ve terörün finansmanı mevzuatı ile Türkiye’nin FATF sürecindeki konumunu — ayrıca değerlendiriyoruz.

Düzenlemenin Genel Yapısı;

Geçici Madde 19 iki ayrı varlık grubunu kapsıyor: yurt dışında bulunan para, altın, döviz, menkul kıymet ve sermaye piyasası araçları ile Türkiye’de bulunmakla birlikte kanuni defterlere kaydedilmemiş olan aynı nitelikteki varlıklar.

Bildirim süresi 31 Temmuz 2027. Cumhurbaşkanı bu süreyi altışar aylık dilimlerle en fazla bir yıl uzatabilir. 1 Ocak 2027’den itibaren yapılan bildirimlerde vergi oranına yarım puan ekleniyor.

Düzenlemenin vergi güvencesi Madde 19/8’de somutlaşıyor: Bildirilen varlıklara isabet eden tutarlar için hiçbir suretle vergi incelemesi ve tarhiyat yapılamıyor. Başka bir nedenle başlamış bir incelemede bulunan matrah farkının bildirilen varlıktan kaynaklandığı tespit edilmişse ve bildirilen tutar matrah farkına eşit ya da fazlaysa yine tarhiyat yapılmıyor. Güvence mekanizması bu şekilde kurgulanmış.

Vergi Oranları ve Taahhüt Sistemi;

Uygulanacak vergi oranı, varlığın ne kadar süreyle Türkiye’de tutulacağına bağlı olarak kademelendiriliyor. Vadeli hesap, Devlet İç Borçlanma Senedi, kira sertifikası veya girişim sermayesi yatırım fonunda bırakılacak varlıklar için taahhüt süresine göre oranlar şöyle:

Taahhüt Süresi 01.01.2027 Öncesi 01.01.2027 Sonrası

5 yıl ve üzeri %0 %0,5

4 yıl %1 %1,5

3 yıl %2 %2,5

2 yıl %3 %3,5

1 yıl %4 %4,5

Taahhütsüz %5 %5,5

Beş yıl taahhüt verildiğinde vergi sıfıra düşüyor. Ödenen vergi gider yazılamıyor ve başka bir vergiden mahsup edilemiyor. Taahhütnamelerde damga vergisi alınmıyor.

Varlıkların Türkiye’ye Getirilmesi;

-Banka Transferi;

Yurt dışı varlıkların Türkiye’deki banka veya aracı kurum hesaplarına transferi, bildirimden itibaren iki ay içinde tamamlanması gereken bir zorunluluk. SWIFT transferleri hem tutarın hem menşeinin belgelenmesi açısından en güçlü ispat aracı olmaya devam ediyor. AB üyesi ülkelerdeki hesaplardan yapılan transferlerde DAC6 direktifi kapsamında kaynak ülke vergi idaresine bildirim yükümlülüğü doğabilir; bu durum her ülke için ayrıca değerlendirilmeli.

-Nakit Beyan Formu ile Fiziken Getirme;

Fiziken yurda getirilen varlıklar Gümrük İdaresi’ne beyan ediliyor; gümrük bu beyanları takip eden ayın sonuna kadar Gelir İdaresi Başkanlığı’na bildiriyor. Nakit ve dövizde 10.000 Euro’yu aşan tutarların gümrükte beyan edilmesi zorunlu; aksi halde el koyma ve idari para cezası söz konusu olabilir.

İki yöntemi karşılaştırdığımızda; banka transferi belgeleme ve AML mevzuatı açısından daha güvenli bir yol. Büyük tutarlarda nakit taşımanın pratikte de güçlükleri var; hem gümrük sürecindeki ek yükümlülükler hem de aşağıda ele aldığımız kara para riski açısından banka kanalı tercih edilmeli.

Kasa Mevcudu ve İşletmeye Dahil Etme;

Türkiye’de bulunan ancak defterlere kaydedilmemiş varlıklar Madde 19/3 kapsamında beyan ediliyor. Bu grubun en yaygın örneği işletme kasasında fiilen bulunan ancak bilançoya yansıtılmamış nakitler.

Bilanço esasında defter tutan mükellefler bu varlıkları defterlere kaydedip pasifte özel fon hesabı açacak. Bu hesap bildirim tarihinden itibaren iki yıl süreyle işletmeden çekilemiyor; yalnızca sermayeye eklenebiliyor. İki yılın dolmasından sonra varlıklar işletmeden çekilebilir; ancak vergi matrahının ve dağıtılabilir kazancın hesabında dikkate alınmıyor.

Bilanço usulünde ticari kazancın tespiti, dönem sonu ve dönem başı öz sermayelerin karşılaştırılmasına dayanıyor. Kasada bulunmayan ancak bilançoda görünen tutarlar bu ölçümü bozuyor ve vergi incelemelerinde örtülü kazanç dağıtımı şüphesi yaratıyor. Geçici Madde 19 kapsamında yapılacak bildirim bu riski ileriye dönük olarak ortadan kaldırıyor.

Kanunun Kapsamadığı Risk: Kara Para Mevzuatı ve FATF;

Kanunun Açık Sınırı;

Geçici Madde 19/8’in son cümlesi belirleyici: “…diğer mevzuat uyarınca alınması gereken tedbirler bu düzenlemeden etkilenmez.”

Kanun yalnızca vergi incelemesi ve vergi tarhiyatına karşı güvence sağlıyor. Kara para aklamanın önlenmesi mevzuatı kapsamındaki inceleme ve işlemler bu güvencenin tamamen dışında. Bildirilen varlık vergi idaresini tatmin etse de MASAK veya savcılık soruşturması açısından herhangi bir dokunulmazlık tanınmıyor. Kanunda bu konuda açık bir düzenleme yok; boşluk bilerek bırakılmış.

Kara para aklama yani suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçunun aklamanın önlenmesine ilişkin 5549 sayılı Kanun, terörün finansmanı suçları, TCK kapsamındaki rüşvet ve yolsuzluk suçları, insan ve uyuşturucu ticareti ve göçmen kaçakçılığı ve başkaca kaçakçılık suçlarından elde edilen gelirler varlık barışının kapsam alanının tamamen dışında. Varlığın kaynağı bu kategorilerden herhangi biriyle ilişkiliyse, vergi beyanından bağımsız olarak masak ve savcılık soruşturması başlatılmasının önünde duran hiçbir hüküm bulunmamaktadır.

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu 01.06.2005 tarihinde yürürlüğe girdikten sonra, 18.10.2006 tarihinde 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun da yürürlüğe girmiş ve bu Kanunla 4208 sayılı Kanunun kontrollü teslimat dışında kalan tüm hükümleri yürürlükten kaldırılmıştır. 4208 sayılı döneminde; “Nereden Buldun Kanunu” olarak nitelendirilebilecek bir yasal düzenlemenin yürürlükte olmadığı, kaynağı açıklanamayan paranın da doğrudan bir değerlendirme ile kara para sayılmadığı, bu nedenle kaynağı açıklanamayan paranın otomatik olarak “kara para” kapsamına alınmak suretiyle kara para aklama suçunun konusu olarak değerlendirilmediği, 4208 sayılı Kanunun “Tanımlar” başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde tahdidi(sınırlı) sayma suretiyle kara para aklama suçunun oluşması için gerekli olan öncül suçları sıraladığı, ancak bu suçlardan en az birisinin işlenmesi suretiyle elde edilen para veya para yerine geçen her türlü kıymetin “kara para” sayılabileceğinin anlaşıldığı, kara para aklama suçunun bir diğer sınırını da mülga 765 sayılı TCK m.296’da tanımlanan suçun işlenmesinden sonra failine yardım suçu kapsamına giren fiillerin oluşturduğu uygulamada bilinmektedir.

Sonradan yürürlüğe giren 5549 sayılı Kanunda ise “kara para” yerine, “suç gelirlerinin aklanması”, “suç geliri”, “suçtan kaynaklanan malvarlığı değeri” gibi kavramlar kullanılmış ve 5549 sayılı Kanunun “Tanımlar” başlıklı 2.maddesinin 1. Fıkrasının (g) bendinde suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesi suçu “aklama suçu” olarak adlandırılarak, bu suçun TCK m.282’de tanımlanan suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçu olduğu belirtilerek, 4208 sayılı Kanun döneminden farklı olarak 5549 sayılı Kanunda öncül olabilecek suçlar tek tek sayılarak değil, suçun cezasının alt sınırı esas alınmak suretiyle önce alt sınırı 1 yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren bir suçtan, daha sonra 09.07.2009 tarihinde yürürlüğe giren 5918 sayılı Kanunun 5. maddesi tarafından yapılan değişiklikle alt sınırı 6 ay veya daha fazla hapis cezasını gerektiren öncül bir suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerinin aklanması suç olarak tanımlanmıştır.

Bankaların Şüpheli İşlem Bildirimi;

Mali Suçları Araştırma Kurulu olarak bilinen MASAK’ın görev ve yetkilerini tanımlayan 5549 sayılı Kanunun 19. maddesi ile Koordinasyon Kurulunun görev ve yetkilerini gösteren 20. maddesi, 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 15. maddesiyle yürürlükten kaldırılarak, yerine 10.07.2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin MASAK ile ilgili 231. maddesi ve Mali Suçlarla Mücadele Koordinasyon Kurulu ile ilgili de 232. maddesi kabul edilmiştir. Böylece; MASAK ve Koordinasyon Kurulu, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine uygun olarak yeniden tanımlanmıştır.

MASAK, soruşturma aşamasında Cumhuriyet başsavcılıkları ile çalışıp, 5271 sayılı CMK m.128’de düzenlenen el koyma tedbiri, TCK m.282’de tanımlanan suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçu ve 6415 sayılı Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun’un 3. ve 4. maddelerinde tanımlanan terörizmin finansmanı suçları ile ilgili başsavcılıklara bilgi ve rapor göndermekle görevli ve yetkili kılınmış ancak soruşturmayı yürüten Cumhuriyet başsavcılığına yardımcı olan MASAK’ın görevi ve yetkisi soruşturma aşaması ile sınırlı kalmıştır.

Bu genel açıklamamız sonrasında önemle belirtmek gerekirse Banka ve aracı kurumlar, varlık barışı kapsamında kendilerine yapılan bildirimler için MASAK’a şüpheli işlem bildirimi yapma yükümlülüğünden muaf tutulmamış. Kanun bu konuda sessiz; dolayısıyla mevcut AML mevzuatı aynen işliyor. Bu noktada varlık barışı kapsamında işlemlere başlanmadan evvel kanuni düzenlemeler ile 09.01.2008 tarih ve 26751 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik ve benzer yönetmeliklere dikkat edilmesinde fayda bulunmaktadır.

Uygulamada bankalar tutarın büyüklüğüne ve müşteri profiline bağlı olarak şüpheli işlem bildirimi yapabilir. Bu bildirim yapıldığında MASAK soruşturma başlatabilir; soruşturma ise vergi güvencesinden tamamen bağımsız bir hat üzerinde ilerleyecektir.

FATF Süreci ve Gri Liste Riski;

Türkiye Haziran 2024’te FATF gri listesinden çıktı. Bu uzun soluklu bir uyum sürecinin sonucuydu. Ancak çıkış, gözlemin sona erdiği anlamına gelmiyor; FATF değerlendirme döngüleri sürekli işliyor.

Kapsamlı bir varlık barışı uygulaması FATF değerlendirme kriterleri açısından dikkatle izlenen bir düzenleme türü. Temel kaygı şu: varlık barışı, suç gelirlerinin sisteme dahil edilmesinde bir araç olarak kullanılabilir mi? Madde 19/8’deki “diğer mevzuat” kaydı ve bankaların şüpheli işlem bildirim yükümlülüğünün korunması kamu düzeni ve suçun önlenmesi bakımından bu kaygıya karşı bir denge kurmaya çalışıyor. Uygulamanın fiilen nasıl işlediği FATF açısından belirleyici olacak.

Uluslararası Bilgi Değişimi;

Türkiye, CRS kapsamında 100’den fazla ülkeyle otomatik finansal bilgi değişimi yapıyor. Yurt dışındaki banka hesapları artık yabancı vergi idarelerince raporlanıyor. Varlık barışına başvurmayanların bu kanallar aracılığıyla tespit edilme riski giderek artıyor. Düzenlemeye salt bir af olarak değil, ileriye dönük hukuki riski bertaraf etme fırsatı olarak bakmak daha doğru bir yaklaşım olacaktır.

Mükerrer Madde 20/D ile Birlikte Değerlendirme;

Aynı Kanun’un 4. maddesiyle eklenen Mükerrer Madde 20/D, Türkiye’ye yeni yerleşen ve önceki üç yılda burada ikamet etmemiş olan kişilere yurt dışından elde ettikleri kazanç ve iratlar için 20 yıllık gelir vergisi istisnası tanıyor. 2. maddeyle ise bu istisna kapsamındaki kişilere istisna süresi içindeki veraset intikallerinde %1 veraset vergisi oranı uygulanıyor.

Uzun süredir Türkiye’de yerleşik olan tam mükellef gerçek kişiler dünya genelindeki tüm gelirlerini beyan etmek durumunda. Yurt dışından elde edilen kira, temettü veya değer artış kazancı Türkiye’de vergiye tabi; çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları çerçevesinde mahsup yapılabiliyor.

Bu tablo yeni yerleşenler ile uzun süreli yerleşikler arasında belirgin bir vergi yükü farkı yaratıyor. Yasa koyucu bu farklılığı uluslararası vergi rekabeti ve nitelikli sermayeyi çekme politikasıyla gerekçelendiriyor. Eşitlik ilkesi açısından sorgulanabilir olmakla birlikte, nesnel ve makul bir ayrım gerekçesinin varlığı halinde Anayasa Mahkemesi içtihadı bu tür farklı muameleyi anayasaya aykırı saymıyor.

Sonuç – Son Söz;

Geçici Madde 19, vergi hukuku tekniği açısından iç tutarlı bir yapı kuruyor. Suçtan elde edilmediği sürece beyan edilen varlık için güvence sağlam; taahhüt sistemiyle vergi maliyeti sıfıra kadar indirilebiliyor.

Ancak kanunun sağladığı güvence yalnızca vergi boyutunu kapsıyor. Kara para mevzuatı, terörün finansmanı, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kapsamındaki suçlar ve gümrük kaçakçılığı bakımından hiçbir dokunulmazlık tanınmıyor. Kanun bu konuda açıkça susmuş; “diğer mevzuat” kaydıyla bu alan bilinçli olarak dışarıda bırakılmış. Kanun koyucunun bu yaklaşım, anayasal kamu barışı ve düzenini doğrudan ilgilendirmesi ve suçun önlenmesi bakımından doğru olmakla birlikte uygulamada bu ayrımın gözden kaçırılması bu yasadan faydalanmak isteyen kişiler bakımından ciddi hukuki riskler de doğurabilecektir. Bu sebeple bu kanundan faydalanmak isteyenlerin mutlaka profesyonel kişilerden (uzman vergi danışmanları ve hukukçulardan) destek almalarında fayda bulunmaktadır.

Türkiye’nin FATF gri listesinden çıkmış olması önemli; ancak bu sürecin korunması için varlık barışı uygulamasının AML/CFT çerçevesiyle çelişmemesi gerekiyor. Uygulamanın önümüzdeki dönemde nasıl şekilleneceği hem mükellefler hem de uluslararası izleme organları açısından belirleyici olacak.

Mükelleflerin bu düzenlemeden yararlanmadan önce varlığın menşeini, tutarın büyüklüğünü ve ülke mevzuatlarını birlikte değerlendirmesi; hem vergi hem de hukuk danışmanlarıyla koordineli hareket etmesi gerekiyor.

Dr. YMM Arif AYLUÇTARHAN

Av. Ali Barış ÇABUK

Kaynakça

7582 Sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. Resmî Gazete, 4 Haziran 2026.
Mülga 4208 sayılı Kara paranın Aklanmasın Önlenmesi Hakkında Kanun,
Mülga 765 sayılı Türk Ceza Kanunu,
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu,
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
5549 Sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun.
3713 Sayılı Terörle Mücadele Kanunu.
193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu.
213 Sayılı Vergi Usul Kanunu.
7338 Sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu.
5520 Sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu.
4458 Sayılı Gümrük Kanunu.
703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname,
10.07.2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi,
09.01.2008 tarih ve 26751 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik
FATF (2024). Outcomes FATF Plenary, June 2024. Paris: FATF.
Öncel, Mualla; Kumrulu, Ahmet ve Çağan, Nami (2002). Vergi Hukuku. Ankara: Turhan Kitabevi.
Özbalcı, Yılmaz (2000). Gelir Vergisi Kanunu Yorum ve Açıklamaları. Ankara: Oluş Yayıncılık.

EĞİTİM PROGRAMI

Finansal Raporlama Perspektifiyle Kurumsal Suistimal Analizi ve Önlenmesi

1. EĞİTİMİN AMACI

Bu eğitimin amacı;

Suistimal kavramını muhasebe ve finansal raporlama bağlamında sistematik biçimde ele almak,
Finansal tablolar üzerinden suistimal sinyallerini analiz edebilme becerisi kazandırmak,
Muhasebe bilgi akışındaki kontrol zafiyetlerini tespit edebilme yetkinliği geliştirmek,
Kurumsal riskin hukuki, vergisel ve yönetsel sonuçlarını bütüncül bir çerçevede değerlendirebilmek,
Önleyici iç kontrol ve etik altyapının nasıl kurulacağını göstermek.

Bu eğitim teorik farkındalık değil; finansal veri üzerinden analitik düşünme pratiği kazandırmayı hedefler.

2. EĞİTİMİN İÇERİĞİ

2.1 Kavramsal Çerçeve

Fraud kavramı ve kapsamı
Fraud üçgeni (baskı – fırsat – rasyonelleştirme)
Suistimal türleri

2.2 Muhasebe ve Finansal Raporlama Altyapısı

Bilanço denklemi ve risk alanları
Gelir tablosu manipülasyon teknikleri
Muhasebe kayıt yapısı ve kontrol noktaları

2.3 Finansal Tablolarda Suistimal İzleri

Mizan tutarsızlıkları
Gider hesaplarında anormal artışlar
Kasa/banka hareketlerinde uyumsuzluk
Nakit akımı – kârlılık çelişkisi
Oran analizi ile risk tespiti

2.4 Vaka Analizleri

Mini uygulama vakaları
Uluslararası finansal skandalların analizi
RS Motor vaka çalışması üzerinden teknik değerlendirme

2.5 İç Kontrol ve Önleme Mekanizmaları

Görevler ayrılığı
Yetki ve onay sistemleri
İç denetim ve sürekli kontrol
COSO çerçevesi

2.6 Hukuki ve Vergisel Boyut

TCK, VUK ve TTK kapsamında sorumluluk
Yönetim kurulu ve üst yönetim yükümlülükleri
Suistimalin cezai ve mali sonuçları

3. EĞİTİM KAZANIMLARI

Eğitim sonunda katılımcılar:

Analitik Yetkinlik

Finansal tablolar üzerinden potansiyel suistimal sinyallerini ayırt edebilir.
Oran analizi ve karşılaştırmalı analiz yoluyla risk değerlendirmesi yapabilir.

Teknik Bilgi

Gelir ve gider manipülasyon tekniklerini tanımlar.
Kayıt düzeni üzerinden sistem zafiyetlerini tespit eder.
Nakit akımı ile kârlılık arasındaki tutarsızlıkları yorumlar.

Kontrol Perspektifi

İç kontrol mekanizmalarının hangi noktada kırıldığını analiz eder.
Görevler ayrılığı ve yetki dağılımının önemini kavrar.

Hukuki Farkındalık

Suistimalin cezai ve yönetsel sonuçlarını değerlendirir.
Yönetim sorumluluğu ile finansal raporlama arasındaki ilişkiyi açıklar.

Stratejik Bakış

Reaktif değil, önleyici risk yönetimi yaklaşımı geliştirir.
Kurumsal etik kültürünün finansal sürdürülebilirlik üzerindeki etkisini analiz eder.

TEKLİF ALMAK İÇİN:

arif.ayluctarhan@istanbul.edu.tr

MRP Hatası Büyük Müşteri Kaybettirir mi?

Yazar:

Prof. Dr. Murat Erdal - Editör

-

29 Haziran 2026

MRP Hatası Büyük Müşteri Kaybettirir mi?

Prof. Dr. Murat ERDAL – merdal@istanbul.edu.tr

Bu haftadan itibaren “Satınalma Pratikleri” köşesinde, satınalma, planlama, tedarikçi ve sözleşme yönetiminden sahaya dönük kısa notlar paylaşacağız.

Üretim tesislerinde satış, operasyon planlama ve tedarik zinciri arasındaki ilişkinin gücü,

şirketin geleceğine doğrudan yön verir.Tedarik zincirlerinin başarısı müşteriyi mutlu etmekten geçer. Bunun ilk adımı müşteri taleplerini doğru anlamak, satış tahminlerini sağlıklı değerlendirmek ve pazardan gelen sinyalleri iyi okumaktır. Satış tahminlerindeki doğruluk yüzdesi ve plan stabilitesi şirketin tüm operasyonlarına yön verir.

Müşteri portföyünüz çok değerlidir. Bu portföyü iyi şekilde analiz etmelisiniz. Müşterilerin büyüklükleri, sipariş hacim ve sıklıkları, karlılık seviyeleri ve coğrafi dağılımları sizi doğrudan etkiler. Portföyünüzde 2-3 müşteri toplam kapasitenizin % 60-70 civarını yönetiyorsa öncelikleriniz büyük müşteriler (key account) olacaktır. Onları ne kaybetmek istersiniz ne de kısa sürede onların yerine büyük bir müşteri kazanamazsınız.
Kilit müşteriler şirketin üretim sürekliliğini, nakit akışını ve gelecek planını doğrudan etkileyen stratejik hesaplardır. İşte bu noktada planlama kritik hale gelir.

Planlama bu işin beyni ise iyi bir koordinasyona ihtiyaç var.

Planlama, satıştan gelen değerlendirmeleri, öngörüleri ve tahminleri somut üretim aksiyonuna dönüştürür. Hangi ürünün, ne zaman, ne miktarda üretileceği çalışılır. Ana üretim planı, kapasite planlama, hat ve makine kullanımı, insan kaynağı ve vardiya düzeni bu çerçevede şekillenir.

Satınalma ise bu planın malzeme tarafını yönetir. Ne zaman, hangi malzemeye, ne kadar ihtiyaç olduğunu değerlendirir. Tedarik süresi, mevcut stok, açık siparişler, tedarikçi kapasiteleri ve alternatif kaynaklar satınalma kararlarının temel girdileridir. Burada Malzeme İhtiyaç Planlaması (MRP) devreye girer. MRP, üretim planını malzeme ihtiyacına çevirir. Doğru çalıştığında satın almaya güçlü bir yol haritası verir.
Hatalı çalıştığında ise zincirin tamamını riske sokar.

MRP hatası büyük müşteri kaybettirir mi?

Net olalım. Evet, kaybettirebilir. Bazen tek bir malzemenin gözden kaçması üretim operasyonlarında büyük sıkıntılara neden olabilir. Ürün ağacındaki eksik veya hatalı bilgi satınalma ihtiyacını yanlış üretir. Risk kapıyı çalar. Şirket içerisinde işler karışır.
Toplantılar ve yazışmalar birbirini kovalar.

Son dakika ve acil çözüm üretme arayışı hız kazanır. Ramak kala durumu yaşanır.
Ekibin tüm üyeleri uykusuz kalır. İş yerinde stres artar. Sonuçta üretim durma riskiyle karşı karşıya kalır.

Ya zamanında bin bir türlü çaba ile çözersiniz. Ya da müşteriye termin sapması yaşatırsınız. Sonuç: Büyük müşterinin gözünde tedarikçi güvenilirliğiniz yara alır.
Her şey performans değerlendirme (KPI) ile raporlanır.

Büyük müşteriye ilişkiyi sonlandırması için güçlü bir koz verilmiş olmaz mı?

Büyük müşteriler büyük balıklar gibidir. Onların peşinden koşan, onları kazanmak isteyen çok sayıda üretici ve avcı satışçı vardır. Siz hata yaptığınızda, birçok ülkeden farklı üreticiler (Uzak Doğu ve özellikle Çin) aynı müşteriye daha iyi termin, daha uygun fiyat veya daha güvenli tedarik vaadiyle çoktan yaklaşmış olabilir.

Bu nedenle MRP hatası içeride teknik bir planlama problemi gibi görülmemelidir.

Büyük müşterinin gözünde bu hata, tedarikçi güvenilirliğini sorgulatan güçlü bir argümana dönüşebilir. Bu nedenle üretim tesislerinde MRP, planlama ve satınalma entegrasyonu yalnızca teknik bir konu değildir. Doğrudan müşteri ilişkisi, gelir sürekliliği ve şirketin geleceği ile ilgilidir.

Şirket olarak kendimize şu soruyu soralım:

Büyük müşterilerimize verdiğimiz teslimat sözünün arkasında gerçekten güvenilir bir satış, operasyon planlama ve satınalma sistemi var mı?

Anahtar Sözcükler: Satınalma, MRP, üretim, operasyon, planlama, satış, Malzeme İhtiyaç Planlaması

Satınalma Dergisi

Vatandaş 1 Lira Kazanıyor, Üretici Bir Denklem Çözüyor: Depozito ve Üretici…

Teknoloji Herkesin Elinde, Peki Avantaj Kimde?

Vana Alımlarında % 35 Fiyat Farkı: Satınalmada Suistimal İddiaları ve Yargı…

Egea’dan Sonra Filo, Tedarikçi ve İkinci El: Bir Efsanenin Bıraktığı Satınalma…

Karabük’ten Avrupa Raylarına: Kardemir’in Teker İhracatı Türkiye Adına Ne Anlatıyor

Pirelli’den Teknoloji Yatırımına Yönelik Satın Alma

Sürücü (Şoför) Kıtlığı Pazarlık Masasını Değiştirdi: Taşıyıcının Tercih Ettiği Müşteri Olmak

Sağlık İşletmelerinde Satınalma ve Lojistik Operasyonlarında Yeni Yaklaşım: Nörolojistik Kavramı

Küresel Eklemeli İmalat Pazarı 2033’e Kadar 169 Milyar Dolara Ulaşacak

Arçelik’ten “Maç Keyfi” Araştırması: Türkiye’de tüketicilerin %85’i büyük spor etkinliklerinde evde buluşuyor

Spor Sponsorluklarında Markalar Neye Yatırım Yapar?

NATO Zirvesi Ankara’da Toplanırken Türk Savunma Sanayisinin Görünmeyen Tedarik Zinciri

Topraktan Stratejiye: Türkiye’nin Ürün Avantajı ve Yapmadıklarımız

Ülkemizde Yaşayan Suriye Uyruklular Çalışma İzni Almak Zorunda mı?

Mukaddime ve Güncel Ekonomik Çıkarımlar

Sürücü (Şoför) Kıtlığı Pazarlık Masasını Değiştirdi: Taşıyıcının Tercih Ettiği Müşteri Olmak

Varlık Barışı: 7582 Sayılı Kanun Geçici Madde 19 Üzerine

MRP Hatası Büyük Müşteri Kaybettirir mi?