Vergi Borçlarında Gecikme Zam ve Faiz Oranları Nadiren Güncelleniyor

Şaban Küçük
Şaban Küçükhttp://www.taxia.com.tr
Taxia YMM ve Taxademy platformunun kurucusu olan Şaban Küçük, yerli ve yabancı firmalara mali danışmanlık hizmeti sunan bir ekibin başındadır. Maliye Bakanlığında Maliye Başmüfettişliği ve Strateji Daire Başkanlığı görevlerinde bulunmuş, ABD Carnegie Mellon Üniversitesinde master yapmış, Gazi Üniversitesinde Uluslararası Vergi konusunda doktoraya devam etmektedir. Mali danışmanlık kapsamında kurumlara vergi, mali teşvikler, YMM hizmetleri, gerçek kişilere yönelik vergi danışmanlığı, ekibiyle beraber ise Arge ve Teknokent, dış ticaret, transfer fiyatlandırması, vergi inceleme danışmanlığı, ihtilaflı işler ve vergi dava süreçlerini yönetmektedir. ODTÜ ve Tobb Üniversitesi'nde vergi, kamu maliyesi ve ticaret dersleri vermiştir. 200'ye yakın çalışması hakemli ve normal dergilerde yayımlanmıştır. Tüsiad Vergi Çalışma Grubu, Alman Türk Ticaret ve Sanayi Odası ile Hollanda İşbirliği Derneğinin aktif üyesidir. Carnegie Mellon Üniversitesi Mezunlar Derneği ile Kamu İletişimi ve Kurumsal İlişkiler Yönetimi Derneklerinin (KİYED) Denetim Kurulu Başkanıdır. Maliye Müfettişleri Derneği, Mülkiyeliler Birliği ve Üst Düzey Yöneticiler Derneği (CEO Platformu) ve Uluslararası Finans Derneği (IFA) üyesidir.

Peki Bu Oranlar Ne Kadar Makul? Bir Göstergeye Endekslenemez mi?

Vadesinde ödenmeyen vergi borçlarına Devlet gecikme zammı uyguluyor. Bu gayet normal diyebilirsiniz. Ama bu durum her zaman aynı derecede makul olmayabilir. İdareden kaynaklanan hatalar ve mükellefin kasıt veya ihmaline göre bir farklılık olması gerekmez mi?

Bu ayki yazıda size gecikmenin sonuçlarından biri olan faiz uygulamasını anlatacağız. Çoğunlukla ekonomideki bir göstergeye uyarlanmadan, otomatikman uygulanan ve benzeri faiz, oran, kur artışı, enflasyon gibi göstergelere pek de duyarlı olmayan bir faizden bahsedeceğiz.

Gecikme zammı aynı zamanda pişmanlık zammı ve gecikme faizi dediğimiz oranlara da referans teşkil ediyor. Başlıkta sorduğumuz soru “makul” mü? Aslında, makullük kadar, gecikmeye karşı ödenen bedelin mahiyeti de önemli, bu tür geç ödeme faiz veya zamları bir ceza mı yoksa sadece bir borcun/paranın geç ödemesinden kaynaklanan bir ilave ödeme mi? Bu nokta çok önemli. Çünkü gecikme zamları bir taraftan gider olarak da kabul edilmiyor.

Peki faizlerin, kurların, enflasyonun çok dinamik ve anlık oluştuğu bir ortamda Devlet gecikme zammı oranlarını nasıl belirliyor? Bu gösterge ve oranlar arasında bir uyum veya korelasyon var mı? Maalesef pek yok. Aslında böyle bir endeksleme olmalı mı, tartışılabilir, ama bizce olmalı öncelikle mükellef uyumu ve paranın zaman değeri açısından.

————————————-

28 Haziran 2019 tarih ve 1266 sayılı yeni bir Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile aylık gecikme zammı oranı 1 Temmuz 2019 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere %2,5 olarak yeniden belirlenmişti. Bir önceki oran aylık %2 idi. (2010/965 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla neredeyse 8 yıllık bir dönem için gecikme zamları aylık %1,4 olarak uygulanmıştı.) Üzerinden çok zaman geçmeden 30 Aralık 2019 tarihinde gecikme zammı oranı %1,6 olarak yeniden belirlendi.

—————————————

Bu oran vergisini zamanında ödeyemeyen, ödeme güçlüğü çeken herkesi etkiliyor ve vergi borçlarını katlayıp, mali idarenin tahsilat ve vergi mükellefinin ödeme kabiliyetini azaltıyor, her 2-3 yılda bir yeni bir vergi yapılandırması beklentisi yaratıyor. Biliyorsunuz ödenmeyen borçlarda yapılandırmada aylık 0,35’lik bir oran uygulanıyor.

Aynı zamanda tek haneli enflasyon hedeflemesi açısından enflasyon üzerinde karşılıklı etkileşim içinde olan bir parametre olarak sadece vergi gelirlerini değil makro iktisadi parametreleri de etkileyen bir konu.

Kanunen gecikme zammı ve gecikme faizi oranları Bakanlar Kurulu (Cumhurbaşkanlığı) yetkisinde olduğu için herhangi bir otomatik endeksleme veya konjonktürel duyarlı bir belirleme yapılmamaktadır. Kanunda belirleme yöntemine ilişkin bir açıklık da bulunmamaktadır.

Gecikme Faizi veya Gecikme Zammı Nedir?

Türk Dil Kurumu Sözlüğüne göre faiz, işletmek için bir yere ödünç verilen paraya karşılık alınan kâr, getiri, ürem, nema anlamına gelir. Türk Hukuk Lügatine göre ise faiz, alacaklının borçlusundan istemeye hakkı olduğu bir ivazdır. Ekonomi bakımından faiz, ödenecek olan paranın geliri, hukuki bakımdan ise alacağın medeni semeresidir. Her medeni semere gibi bu da mukaveleden veya kanun hükmünden doğar. Bunun özelliği zamanla doğan ve çoğalan bir alacak olmasıdır.

6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanuna göre süresinde ödenmeyen vergi borçları ve Vergi Usul Kanunu’na göre zamanında tahakkuk etmeyen vergiler için uygulanan gecikme faizinin oranı gecikme zammına bağlanmış durumdadır.

Oranlar son 25 Yılda Nasıl Değişti?

Aşağıdaki tabloda, son 22 yılda yılda uygulanan gecikme zammı ve dolayısıyla gecikme faizi oranları yer almaktadır. Tablodan da görüleceği üzere uygulanan en yüksek gecikme zammı oranı %15, en düşük gecikme zammı oranı ise %1,40’tır. En uzun süre uygulanan oran neredeyse 8 yıl uygulanan %1,40 oranı olurken en kısa süreyle uygulanan oran 116 gün ile %5 olmuştur.[1]

Aşağıdaki tabloda gecikme zammı oranlarına uygulanan gün sayısı itibariyle bakarsak çok çarpıcı bir sonuç ortaya çıkmaktadır.

Geçerlilik Dönemi Gecikme Zammı Oranları Uygulanan Gün Sayısı
01.02.1996-08.07.1998 15% 888
09.07.1998-20.01.2000 12% 560
21.01.2000-01.12.2000 6% 315
02.12.2000-28.03.2001 5% 116
29.03.2001-30.01.2002 10% 307
31.01.2002-11.11.2003 7% 649
12.11.2003-01.03.2005 4% 475
02.03.2005-20.04.2006 3% 378
21.04.2006-18.11.2009 2,5% 1307
19.11.2009-18.10.2010 1,95% 365
19.10.2010-05.09.2018 1,40% 2847
06.09.2018-30.06.2019 2% 297
01.07.2019-29.12.2019 2,5% 182
30.12.2019- Bugüne * 1,6% 604*

(*25 Ağustos 2021 tarihine kadar baz alınmıştır)

Gecikme Zammı Oranı 8 Yıl Boyunca Hiç Değişmemişti…

Bu hem kamu alacaklarının daha çabuk Maliye veznelerine girmesini sağlayan hem de Maliye-Mükellef uyumuna katkı sağlayabilecek bir konu. Bu sebeple artırılması ve azaltılmasının ekonomik göstergelere daha duyarlı olması makul ve faydalı olacaktır.

Yıllar TÜFE% Yeniden Değerleme Oranı% Gecikme Zammı%
2020 14,60 9,11 19,2
2019 11,84 22,58 24-30
2018 20,30 23,73 16,8-24
2017 11,92 14,47 16,8
2016 8,53 3,83 16,8
2015 8,81 5,58 16,8
2014 8,17 10,11 16,8
2013 7,40 3,93 16,8
2012 6,16 7,8 16,8
2011 10,45 10,26 16,8

 

Yukarıdaki tablodan da görüleceği üzere her yıl maktu vergiler ve vergi cezalarının endekslendiği yeniden değerleme oranı (YDO), finansal piyasalarda mevduat/kredi işlemlerinde uygulanan faiz oranları, yıllık tüketici enflasyonu (TÜFE) ve devletin borçlanma senetlerindeki faiz oranı gibi göstergelerden büyük ölçüde uzaklaştığı görülmektedir. Özellikle 2011-2017 yılları arasında enflasyonun çok üzerinde bir gecikme zammı oranı uygulandığı görülmektedir.

2015 yılında konuyla ilgili yayımlanan bir yazımızda “Yıllık %16,80 olan gecikme zammı oranının düşürülmesi veya kanuni bir değişiklikle en yakın ve anlamlı göstergeye endekslenmesi mükellef-vergi idaresi uyumu için son derece olumlu bir adım olabilir. Bu uygulamanın vergi gelirlerinin Hazineye intikal süresini de azaltabileceği şüphesizdir.”[2] demişiz.

Bugün ülkemizin geçtiği ekonomik belirsizlik ortamında gecikme zammı oranının %1,6 olarak belirlenmesi karşımıza yine aynı konuyu getirmektedir.

Yapılacak bir kanuni değişiklikle gecikme zammı ve gecikme faizi oranlarının anlamlı bir göstergeye endekslenmesinin çok ciddi faydaları olacaktır.

 

[1] Şaban KÜÇÜK, Gecikme Zammı ve Gecikme Faizi Nedir? Ceza mı, Paranın Zaman Değeri mi?, Yaklaşım Dergisi, Ocak 2005, Sayı: 145, s.59

[2] Şaban Küçük, Vergi borçlarında aylık %1.40 gecikme zammı/faizi oranı makul mü?, Dünya Gazetesi, 30 Ocak 2015.

PAYLAŞIMLAR

Lütfen yorumunuzu girin !
Lütfen adınızı giriniz.

Hazırgiyim ve Konfeksiyon Sektörü Fransa’ya İhracatını 1 Milyar Dolara Çıkaracak

Türk moda endüstrisi, ticari bağlantılarını artırmak için sektörde dünyanın önde gelen fuarları arasında yer alan 21-23 Eylül 2021 tarihlerinde...

Kahraman Faiz, Hain Dolar ve Kötü Enflasyon Ekonomi Arenasında

HAİN DOLAR Ne desem bu Dolar için bilmiyorum doğrusu. Ne Dolarla, ne de Dolarsız yapamıyoruz. Ülkemizin yurt dışı ödemeleri ve...

Müzakerelerde Gündemin Gücü – Pazarlık Taktikleri

“Müzakerelerde Gündemin Gücü” - PAZARLIK TAKTİKLERİ- Prof. Dr. Murat ERDAL – merdal@istanbul.edu.tr İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tedarik Zinciri Yönetimi Yüksek Lisans Program Başkanı www.muraterdal.com Müzakere...

Lojistik Sektörünün Sınavı Dönüşüm

KPMG Türkiye, pandeminin etkisiyle geçen yıl tarihinin en kötü dönemini yaşayan taşımacılık ve lojistik sektörünü inceledi. Uzun vadedeki güçlü...

Veriye Dayalı İşletme Yönetimi

Dr. Mehmet Kaplan Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Veri dayalı işletme yönetimi; işletmecilik sürecinde fırsatların tanınması, geliştirilmesi ve değerlendirilip uygulanmasında mobil bilgi...

Kadının İnsan Hakları

Dr. Öğr. Üyesi Gözde MERT Nişantaşı Üniversitesi İktisadi, İdari ve Sosyal Bilimler Fakültesi İşletme Bölüm Başkanı & Gözde Araştırma Şirketi Kurucusu “Toplumsal...

KOZMETİK SEKTÖRÜ 5 MİLYAR DOLARA KOŞUYOR

Pandemi sürecinde yaşanan değişimle beraber kozmetik sektörü hem iç pazarda hem de ihracatla büyümeye devam ediyor. Her yıl yüzde...

Teklif Mektubunda, Para Biriminin Yazıyla “Türklirası” Yerine “Türkirası” Olarak Yazılması

Anahtar Kelimeler; Teklif mektubu, para birimi, Türklirası, TL İtirazen Şikayet Konusu; teklif mektubunda, para biriminin yazıyla “Türklirası” yerine “Türkirası” olarak...

Yavaş Moda

Yavaş moda, 1980’li yıllarda tüm dünyaya yayılmaya başlayan hızlı moda anlayışına tepki olarak doğan yeni bir akım. Kıyafetlerin artık...

Perakendenin Geleceğine Işık Tutan Trendler YZB’de Belirleniyor

Türkiye Perakendeciler Federasyonu (TPF) tarafından “Gelecek” temasıyla gerçekleştirilen Yerel Zincirler Buluşuyor Konferansı ve Fuarı (YZB) iş dünyasına ilham veren...

Satınalma Dergisi'ne Dijital Üye Olun

Dijital Üyelik ile Satınalma Dergisi'nin yayınlanmış tüm sayılarına erişebilir, Buyer Network Öğrenme Merkezi'nde eğitim dokümanlarına ulaşabilirsiniz.

SATINALMA DERGİSİ 8 YILLIK ARŞİVİ

Yayınlanmış Tüm Sayılara ve Yayınlanacak 12 Sayıya Dijital Olarak Erişim

Buyer Network Öğrenme Merkezi

Kariyerinizi Geliştirecek Uzaktan Eğitim Seçeneklerine Sahip Olun

KURUMSAL ÜYELİK AVANTAJLARI

10 Yöneticiye Kadar Geniş Takımlar için Şirket Paketini Satın Alın