NATO Zirvesi Ankara'da Toplanırken Türk Savunma Sanayisinin Görünmeyen Tedarik Zinciri

NATO Zirvesi Ankara’da Toplanırken Türk Savunma Sanayisinin Görünmeyen Tedarik Zinciri

Tedarik Zinciri Danışmanlığı Haber Nato Zirvesi Ankara'da Toplanırken Türk Savunma Sanayisinin Görünmeyen Tedarik Zinciri Bu hafta dünyanın gözü Ankara’da olacak. 36. NATO Zirvesi 7-8 Temmuz tarihlerinde Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde toplanıyor ve Türkiye, 2004 İstanbul Zirvesi’nin ardından ittifakın liderlerini ikinci kez ağırlıyor. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte zirve öncesinde Türkiye için ittifaktaki en güçlü ordulardan birine ve devasa bir savunma sanayii avantajına sahip bir ülke ifadesini kullandı. Zirve kapsamında düzenlenecek Savunma Sanayi Forumu ise bu tabloyu diplomasi başlığından somut sanayi başlığına taşıyor. Çünkü Türkiye’nin son yıllarda kaydettiği yükseliş, artık sadece bir askeri kapasite meselesi olmaktan çıkıp bir ekonomi ve tedarik zinciri meselesine dönüştü.

Bu yükselişin en somut nişanesi 20 Haziran’da İstanbul Tersanesi’nde yaşandı. ASFAT ana yükleniciliğinde inşa edilen Contraamiral Roman korveti Romanya Deniz Kuvvetleri’ne teslim edildi ve Türkiye tarihinde ilk kez bir NATO ve Avrupa Birliği üyesine savaş gemisi ihraç etti. Cumhurbaşkanı Sayın Erdoğan, törendeki konuşmasında sahada güçlü olmayanın masada kendine yer bulamadığını, hatta kendini menüde bulabildiğini söyledi. Bu söz aslında savunma sanayisini de aşan bir satınalma gerçeğine işaret ediyor. Çünkü masadaki pazarlık gücü sahadaki üretim gücüyle belirleniyor. Türk savunma sanayisinin yükselişi özünde bir tedarik zinciri başarısıdır ve bu başarının önündeki asıl sınav da yine tedarik zincirinin kendisinde saklıdır.

Rakamların Arkasındaki Sıçrama

Türkiye’nin geldiği noktayı anlamak için kendi geçmişiyle kıyaslamak gerekiyor. Savunma ve havacılık ihracatı 2002 yılında yaklaşık 248 milyon dolarken, 2013’te 1,6 milyar dolara, 2024’te ise 7,2 milyar dolara ulaştı. Anadolu Ajansı’nın derlediği verilere göre son bir yıllık dönemde, yani 2025 Haziran ile 2026 Mayıs arasında bu rakam yüzde 47 artışla 10,9 milyar dolara yükseldi. Sektörün toplam cirosu da 2002’deki 1,1 milyar dolarlık seviyeden 2023 sonunda 15,5 milyar dolara çıkarak yaklaşık on yılda üç katına ulaştı. Yerlilik oranı ise aynı dönemde yüzde 20 seviyesinden yüzde 83’e tırmandı ve Savunma Sanayii Başkanlığı 2028 için yüzde 85 hedefini koydu.

Büyüme, yalnızca ihracat kaleminde görünmüyor. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Sayın Cevdet Yılmaz’ın TBMM’de aktardığı üzere 2002’de 56 firma ve 62 projeyle yürütülen sektör, bugün 3.500’ü aşkın firma ve 1.400’ün üzerinde projeyle çalışıyor ve ürünlerini 185 ülkeye ulaştırıyor. NATO boyutu ise özellikle çarpıcı, çünkü Anadolu Ajansı verilerine göre son bir yılda ittifak üyesi ülkelere yapılan ihracat 6,2 milyar dolarla toplam ihracatın yüzde 57’sine ulaştı ve ihracatta ilk üç sırayı NATO müttefikleri paylaştı. Katma değer tarafında ise savunma ve havacılık sanayisinin kilogram başına ihracat değeri 65 dolara çıktı. Bu rakam, Türkiye’nin genel ihracat ortalaması olan kilogram başına 1,6 doların yaklaşık kırk katıdır.

Bu tablo etkileyici olsa da yalnızca bir sonucu tarif ediyor. Kilogram başına kırk kat değer üreten ve ihracatının yarıdan fazlasını en zorlu pazarlar olan NATO ülkelerine yapan bir sektör, fiyat rekabetinin ötesine geçerek güvenilirliğiyle tercih edilen bir konuma yükselmiştir. Bu güvenilirliği mümkün kılan mekanizma, vitrindeki platformların arkasında duran tedarikçi ekosistemidir. Bir korvetin, bir insansız hava aracının ya da bir radarın ihraç edilebilir hale gelmesi, onu ayakta tutan yüzlerce firmanın ortak ürünüdür. Dolayısıyla asıl başarı hikayesi, ihracat rakamlarının altında yatan bu görünmez ağda aranmalıdır.

Bir Korveti Ayakta Tutan Görünmez Ağ

Contraamiral Roman korveti resmi açıklamalarda ASFAT ana yükleniciliğinde İstanbul Tersanesi’nde inşa edildi. Ancak aynı açıklamalar, geminin Türk savunma sanayii ekosisteminin güçlü katkılarıyla ortaya çıktığını da vurguluyor. Bir savaş gemisi tek bir şirketin başarısı olamaz, çünkü gövdesinden sevk sistemine, radarından silah entegrasyonuna kadar her bir alt sistem farklı bir tedarikçinin işidir. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Sayın Mehmet Fatih Kacır’ın ifadesiyle, Türkiye bu alanda ana yüklenicilerden KOBİ’lere, araştırma kuruluşlarından üniversitelere uzanan çok katmanlı bir yapı inşa etti. Bu yapının derinliğini gösteren bir örnek, on yıl önce 27 üyeyle yola çıkan SAHA İstanbul kümesinin bugün 1.300’ü aşan üyesiyle Avrupa’nın en büyük savunma sanayii kümesi haline gelmesidir.

Ekosistemin denizcilik kanadındaki en yetkin oyuncularından biri STM. Şirketin MİLGEM programıyla başlayan yolculuğu, Ada sınıfı korvetten İstif sınıfı fırkateyne, yani 2024’te teslim edilen TCG İstanbul’a kadar uzanan milli bir tasarım ailesi ortaya çıkardı. STM bugüne kadar yurt içi ve yurt dışında 11 farklı tersanede, 44 gemi platformu projesi yürüttü ve Pakistan, Malezya, Ukrayna ile Portekiz donanmalarına ihracat gerçekleştirdi. Tek bir ana tasarımın farklı ülkelerin ihtiyaçlarına göre uyarlanabilmesi, tedarik zincirinin ne kadar olgunlaştığının bir göstergesidir. Müşteriye raftan bir ürün yerine göreve ve bütçeye göre şekillenen ve mühendisiğe uygun bir üretim çözümü sunma kapasitesi, Türk tersanelerinin küresel pazardaki asıl rekabet avantajını oluşturuyor.

İhracatın bir ürünü teslim etmekle bittiğini düşünmek yanıltıcıdır. Bir savaş gemisi satışı, beraberinde yedek parça tedarikini, entegre lojistik desteği, mürettebat eğitimini ve uzun yıllara yayılan idame taahhüdünü getirir. Romanya korvetinin 2026’nın ikinci yarısında yaklaşık 42 milyon avroluk bir modernizasyon aşamasına girecek olması, bu ilişkinin teslimatla kapanmadığını gösteriyor. Bir savaş gemisi ihracatı, arkasındaki tedarikçi ağının derinliği ve teslim sonrası idameyi sürdürebilme kapasitesi kadar sağlamdır. Bu da satınalma açısından şu anlama geliyor, bir platformu satmak kadar, onu on yıllar boyunca destekleyebilecek tedarik zincirini kurabilmek önemlidir.

Kopyalamaktan Tasarlamaya Uzanan Öğrenme Eğrisi

Türkiye’nin bu noktaya nasıl geldiğini en iyi anlatan kavram öğrenme eğrisidir. STM Genel Müdürü’nün geçmişi özetleyen sözleri bu eğriyi çıplak biçimde gösteriyor. Çünkü bir zamanlar Alman firmaları gemilerin tasarımını yapıp malzemesini gönderiyor, Türk tersaneleri ise yalnızca inşa ediyordu, oysa bugün hem tasarım hem malzeme tedariki Türkiye tarafından üstleniliyor. Aynı olgunlaşmanın çarpıcı bir kanıtı, STM’nin Pakistan’ın Agosta-90B sınıfı denizaltılarının modernizasyon ihalesini, o denizaltıların üreticisi olan Fransız firmasına karşı yarışarak kazanmasıdır. Yerlilik oranının yüzde 20’den yüzde 83’e çıkması, işte bu öğrenme eğrisinin sayısal karşılığıdır. Bir ülke bir sistemi önce montajlar, sonra parçalarını üretir, en sonunda da tasarlar ve bu birikim yıllar içinde katlanarak büyür.

Bu deneyimsel gözlemi akademik veriyle desteklemek de mümkün. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi’nden Serkan Derici’nin 2026 tarihli çalışması, Türk savunma sanayisinde tedarik zinciri yönetiminin başarısını belirleyen kritik faktörleri çok kriterli karar verme yöntemleriyle sıraladı. Bu araştırmaya göre en belirleyici faktör yeni teknoloji ve süreçlerin benimsenmesi, ardından üst yönetim bağlılığı ve devlet düzenlemeleri ile teşvikleri geliyor. Çalışan katılımı ve çalışan eğitimi de listenin üst basamaklarında yer alıyor. Aynı çalışma, savunma ürünlerinin çok sayıda girdiyle ve çok sayıda tedarikçiyle üretildiğini, bu nedenle dirençli ve esnek bir tedarik zinciri yapısının zorunlu olduğunu vurguluyor.

Bu faktörlerin ortak paydası ise insan ve yetkinliktir. Savunma Sanayii Başkanlığı’nın, 2024 Ağustos’unda başlattığı Milli Yetkinlik Hamlesi, sektördeki insan kaynağını tam da bu yüzden merkeze aldı, çünkü bugün yaklaşık 100 bin çalışanı ve 34’lük yaş ortalamasıyla genç bir sektörden söz ediyoruz. Ancak talep bu arzın önünde büyüyor, zira Milli Muharip Uçak KAAN’ın tek başına en az 5.000 mühendise ihtiyaç duyduğu ifade ediliyor ve yapay zeka, veri bilimi ile siber güvenlik gibi alanlarda nitelikli insan giderek kritik hale geliyor. Aynı denklem ana yükleniciden alt tedarikçiye kadar tüm zincir için geçerli, çünkü bir KOBİ’nin bir alt sistemi üretebilmesi de o firmanın teknik kadrosunun derinliğine bağlı. Türkiye’nin bu alandaki asıl kazanımı ürettiği platformların kendisi değil, o platformları üretebilen mühendislik birikimidir ve bu birikimin sürdürülebilmesi nitelikli insan kaynağının derinliğine bağlıdır.

Madalyonun Öbür Yüzü: Alt Katmandaki Bağımlılık

Bu başarı hikayesinin daha az konuşulan bir yüzü de var. Kadir Has Üniversitesi’nden Serhat Güvenç’in Brookings için kaleme aldığı analiz, Türk savunma sanayisinin küresel silah ticaretinde dördüncü kademeden üçüncü kademeye yükseldiğini, hedefin ise Fransa örneğindeki gibi ikinci kademe olduğunu belirtiyor. Aynı analize göre platform seviyesindeki yüksek yerlilik oranına rağmen, alt sistem ve komponent seviyesinde dışa bağımlılık halen sürüyor. Tankların, uçakların ve gemilerin motorları ile havadan havaya füzelerin arayıcı başlıkları bu bağımlılığın tipik örnekleri olarak gösteriliyor. KAAN ve Hisar-3 gibi milli çözümlerin 2030’dan önce devreye girmesinin beklenmediği düşünülürse, bu boşluğun kısa vadede tümüyle kapanmayacağı görülüyor.

Bağımlılığın nerede yoğunlaştığını en somut biçimde gösteren gelişme, Japonya ile kurulan yeni ilişkidir. Mayıs 2026’da İstanbul’daki SAHA fuarı kapsamında ilk Japonya-Türkiye Savunma Sanayii İş birliği Günü düzenlendi ve Japonya’nın ATLA kurumu ile Savunma Sanayii Başkanlığı arasında bir niyet mektubu imzalandı. Asian Military Review’ın aktardığına göre Japonya’nın öne çıktığı alanlar komponent, malzeme ve haberleşme sistemleridir. Türk firmalarının bu iş birliğinden beklentisi ise tam olarak bu ileri alt sistemlere ve bileşenlere erişim sağlamaktır. Yani Türkiye insansız hava araçları gibi platformları dünyaya ihraç ederken, o platformların içindeki bazı kritik bileşenler için halen dış kaynaklara yönelebiliyor.

Satınalma açısından bu tablo son derece öğreticidir. Yüzde 83’lük yerlilik oranı büyük ölçüde platform bazlıdır, oysa asıl kırılganlık motor, sensör ve kritik komponent gibi derin katmanlarda birikmektedir. Derici’nin çalışmasının savunma ürününün çok sayıda girdiye dayandığı yönündeki tespiti de tam bu noktaya işaret etmektedir. Bir ürünün yüzeydeki yerliliği ile derinlemesine yerliliği farklı şeylerdir. Platform seviyesinde yerlilik zirveye yaklaşırken, bağımlılık tedarik zincirinin daha alt katmanlarına, yani motora, arayıcı başlığa ve kritik bileşene doğru gerilemiştir. Dolayısıyla bir sonraki aşamanın rekabeti, görünen platformların ötesinde, o platformları besleyen derin tedarik katmanlarında yaşanacaktır.

Türkiye Küresel Tedarik Zincirinde Bir Düğüm

Türkiye’nin bu yükselişi uluslararası ölçekte de tescillenmiş durumda. Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü’nün 2024 verilerine dayanan ve 2025 sonunda yayımlanan sıralamasında, dünyanın en büyük 100 savunma şirketi arasında rekor sayıda, yani beş Türk firması yer aldı ve bu firmaların toplam silah geliri 10,1 milyar dolara ulaştı. Listede ASELSAN 47. sırada 3,47 milyar dolarlık geliri ve yüzde 65’e varan ihracat artışıyla öne çıkıyor. Onu 65. sıradaki TUSAŞ, 73. sıradaki ve gelirinin yüzde 95’ini ihracattan sağlayan Baykar, 87. sıradaki Roketsan ve ilk kez listeye giren 93. sıradaki MKE izliyor. Aynı listedeki 100 şirketin toplam geliri ise rekor kırarak 679 milyar dolara çıktı, ki bu tablo küresel silahlanma yarışının hızını da gözler önüne seriyor.

Bu küresel yarışın gölgesinde bir tedarik zinciri kırılganlığı da yaşanıyor. Aynı SIPRI raporu, Avrupalı devlerin dahi bu sorundan muaf olmadığını gösteriyor, çünkü Airbus ve Safran 2022 öncesinde titanyum ihtiyaçlarının yarısını Rusya’dan karşılıyor ve yeni tedarikçi aramak zorunda kalıyordu. Rapor ayrıca Thales ve Rheinmetall gibi firmaların, Çin’in kritik minerallere getirdiği ihracat kısıtları nedeniyle tedarik zincirlerini yeniden yapılandırma maliyetleri konusunda uyardığını aktarıyor. Batılı üreticiler bir yandan siparişlerini büyütürken, bir yandan da girdi tedarikindeki bu belirsizliklerle boğuşuyor. İşte bu ortamda Türkiye’nin yıllardır sürdürdüğü yerlileşme hamlesi, bir maliyet ya da gurur meselesi olmanın ötesinde bir tedarik güvenliği kazanımına dönüşüyor. Kendi kritik bileşenini üretebilen bir ülke, küresel arz şoklarına karşı çok daha dayanıklı bir konumda bulunuyor.

Güvenlik boyutu Türkiye’ye ilginç bir ikili rol de kazandırıyor. Brookings analizine göre ABD Deniz Kuvvetleri, Çin’in donanma inşa hızına yetişebilmek için Türk tersanelerini bileşen üretiminde taşeronluk açısından değerlendirmeye başladı. Benzer şekilde bir Türk firması ABD ordusu için Teksas’ta 155 milimetrelik topçu mühimmatı üretiyor, Belçika ise yeni gemilerini Türk tersanelerinde inşa ettirme ihtimalini görüşüyor. Türkiye artık yalnızca kendi ihtiyacını gideren bir alıcı konumundan çıkıp, müttefiklerinin tedarik zincirlerinde güvenilir bir üretim düğümüne dönüşmektedir. Kendi alt sistemlerinde dışa bağımlılığı sürerken aynı anda başkalarının tedarikçisi olması, Türk savunma sanayisinin küresel ağdaki konumunu iki yönlü biçimde derinleştiriyor.

Vitrinin Arkasındaki İş

NATO Ankara Zirvesi’ne dünyanın gözü çevrilmişken, asıl mesele vitrindeki korvetlerin ve dronların parıltısının ötesinde, onların arkasındaki tedarik zincirinde saklıdır. Bir sektörü kalıcı biçimde ayakta tutan şey, ana yüklenicinin nitelikli tedarikçiyi bulma, geliştirme ve elde tutma kapasitesidir. Türk savunma sanayisinin son yirmi yıldaki sıçraması, işte bu kapasitenin sabırla inşa edilmesinin sonucudur. Bundan sonraki rekabet ise motor, sensör ve kritik komponent gibi derin katmanlarda ve bu katmanları besleyecek insan kaynağında düğümlenecektir. Satınalma penceresinden bakıldığında ders açık, bir ürünü satın almak kolaydır, ancak o ürünü var eden tedarik zincirini kurmak asıl ustalık ister.

Önümüzdeki dönem bu tabloyu daha da belirginleştirecek. Yüzde 85’lik yerlilik hedefi, KAAN’ın 2030 ufku ve motor ile kritik bileşende süren yerlileşme çalışmaları, hepsi aynı denkleme bağlı. Zirve kapsamındaki Savunma Sanayi Forumu’nun açacağı ortak üretim ve teknoloji transferi imkanları da bu boşlukları kapatmanın bir yolu olabilir. Ancak bu ufkun tamamlanması, tedarikçi geliştirmeye ve nitelikli insan yetiştirmeye yapılacak yatırım olmadan mümkün değildir. Parlayan yıldızı kalıcı kılacak olan, bir sonraki nesil mühendis ve nitelikli tedarikçi kuşağının yetişip yetişmeyeceğidir.

İŞ PROBLEMLERİNE ODAKLI EĞİTİMLER, ÖLÇÜLEBİLİR SONUÇLAR

EĞİTİM ve DANIŞMANLIK:

Kurumunuzun satınalma ve tedarik zinciri fonksiyonunu sağlam, izlenebilir ve denetlenebilir bir kontrol yapısına kavuşturmak için eğitim ve danışmanlık hizmetlerimizle destek veriyoruz.

Eğitim teklifi almak için egitim@satinalmadergisi.com

Fabrikanızda Bire Bir (1-1) Yönetici ve Grup Eğitimleri

Tedarik Zinciri Satın Alma Sürdürülebilirlik Eğitimi Satın Alma Tedarik Zinciri Eğitimi

Turquality, Satın Alma, Tedarik Zinciri Eğitimleri için tıklayınız.

Şirket eğitimlerini standart kalıplarla değil, ihtiyaçlarınıza özel tasarlıyoruz. Her program, işletmenizin gerçek problemlerine çözüm üretmek ve ölçülebilir sonuçlar yaratmak için hazırlanır. Sizlerden gelen geri bildirimlerle eğitimlerimizi özgünleştiriyor, böylece her adımda somut değer katıyoruz.

Mottomuz: “Her eğitim, bir iş probleminin çözümü için tasarlanır.”

Güvenilir, verimli ve profesyonel eğitim hizmetleriyle yanınızdayız. Dolu dolu, güler yüzlü eğitimler dilerim.

Prof. Dr. Murat Erdal

Eğitim içeriklerini görmek için başlıklara tıklayınız.

☐ Sürdürülebilir Tedarik Zinciri Yönetimi ve Yeşil Satınalma ISO 20400 Eğitimi (2 gün)

☐ İhale ve Sözleşme Yönetimi Eğitimi (2 gün)

☐ İhale Kazanma, Teklif Verme, Satış ve Sözleşme Eğitimi (2 gün)

☐ Stratejik Satın alma Yönetimi Eğitimi (2 gün)

☐ Tedarikçi Performans Değerlendirme ve Tedarikçi İlişkileri Eğitimi (2 gün)

☐ Sözleşme Yönetimi ve Sektörel Kontrat İncelemeleri Eğitimi (2 gün)

☐ Satış Mühendisleri için Kurumsal Satış Eğitimi (Rol Canlandırma/Oyun) (2 gün)

☐ Satınalma ve Tedarik Zincirlerinde YAPAY ZEKA Eğitimi (2 gün)

☐ Emtia ve Kategori Uzmanları için Maliyet ve Fiyat Eskalasyon Analizi Eğitimi

☐ ISO 37001 Rüşvetle ve Yolsuzlukla Mücadele Yönetim Sistemi Standardı Eğitimi

Hediye mi, Rüşvet mi? Tedarikçi İlişkilerinde Üç Şaşırtıcı Dava Örneği | Satınalma Dergisi

☐ Satınalma Süreçlerinde Denetim ve Suistimal Önleme Eğitimi (2 Gün)

☐ Filo Yönetimi Eğitimi: “Operasyon ve Planlama İlkeleri” (2 gün)

☐ Dış Ticarette Lojistik Sözleşme Yönetimi Eğitimi (2 gün)

☐ Lojistik ve Depo Yönetimi Eğitimi (2 gün)

☐ Müzakere Teknikleri ve Pazarlık Becerileri (İleri Seviye) Eğitimi (2 gün)

Kuruma özel program talepleri için: egitim@satinalmadergisi.com

C Level Pazarlık Eğitimi — C Level Pazarlık Eğitim Broşürünü İndirmek için Tıklayınız. PDF – Broşür——————————————————————————————————————————————-

Sürdürülebilir Tedarik Zinciri ve Yeşil Satınalma ISO 20400 Eğitimi için tıklayınız.

Sürdürülebilir Tedarikçi Bilgi Formu ve Kullanım Rehberi

Sürdürülebilirlik çalışmalarında temel konulardan biri, tedarikçilerden alınan verilerin düzenli, karşılaştırılabilir ve doğrulanabilir şekilde toplanmasıdır. Bu veriler, hem satınalma süreçleri hem de sürdürülebilirlik raporlaması açısından önemli bir temel oluşturur. Sürdürülebilir Tedarikçi Bilgi Formu ve Kullanım Rehberi, şirketlerin bu verileri daha sistematik, tutarlı ve uygulanabilir bir çerçevede yönetebilmesi amacıyla hazırlanmıştır.