Mukaddime ve Güncel Ekonomik Çıkarımlar
Anıl ERDOĞAN
Mimas Danışmanlık
Sayılarla ve analitik çözümlerle aram iyi olunca seçtiğim mühendislik mesleğim, üretim, satınalma ve tedarik zinciri kökenli olduğum için de pek çok aşamada üretici faaliyetlerin nasıl değer yaratımı sağladığını gözlemlememi sağladı. Ancak yine de her zaman, kendimi edebiyata ve gündüz düşlerine daha yakın hissettim. Sait Faik, Vüs’at O. Bener ve Gabriel Garcia Marquez sanki mesai arkadaşım gibidirler.
Bu nedenle aslında bir mühendislik problemi olan içinde yaşadığımız Türkiye’de yaşanan güncel ekonomik durumu, yine edebi söylemle anlatmak için başka bir büyük ustaya başvurmak isterim:
İbn Haldun’un Mukaddime’si, bizim çok fazla üzerine eğilmemiş olduğumuz bir eser maalesef. Bu nedenle hocaların hocası Prof. Ahmet Arslan’ın (Ege Ün. Felsefe – Ünlü yazarımız İhsan Oktay Anar’ın da hocası) dediği şekilde “İnsanlar 2’ye ayrılır: İbn Haldun okuyanlar ve henüz okumayanlar” retoriği ile aktaracağım.
Başlığın Arapça olmasına takılmayın, “Önsöz” demekmiş mukaddime. İbn Haldun aslında İktisat’ın sosyal bir bilim olduğunu ve neden İngilizce’de, örneğin Harvard’da “Political Economy” olarak okutulduğunun çerçevesini taa 1377’de çizmiş.
Zaten günümüz Amerikan politikacıları Reagan, Kennedy “bir İslam düşünürü var, 600 yıl önce demiş ki…” şeklinde kendisine referans vermişler hep. Mukaddime’de diyor ki:
“Devletin başında az vergiyle çok gelir alınır. Sonunda çok vergiyle az gelir alınır.”
Başlangıçta herkes üretir, devlet az vergiyle çok gelir elde eder, çünkü orta sınıf hem üretmekte hem tüketmektedir. Sonra bir sınıf rehavete kapılır, sınıflar arası fark ölçülemez derecede artar ve çan eğrisinin ortasındaki %98’lik kesimde gelirler düşer, devlet gelirleri de haliyle düşünce vergiler artar.
Tarladaki “Bu kadar çabayla üretiyorum, neden gelirim azaldı?” der, üretmeyi bırakır. Tarlayı müteahhittlere verir, oturur emekli maaşı bekler. Üretici yeteneklerini ve yaşama amacını kaybeder. Üst sınıf ise vergiden kaçınma yollarını bulur ve adına hukuk denir.
Böylelikle orta sınıf ölür.
Mukaddime’de geçen özet de bu: “Vergiler dayanılmaz olunca, çiftçide çalışma sevgisini öldürür.”
Lütfen çalışma sevginizi kaybetmeyin.
İyi çalışmalar dilerim.
Anıl ERDOĞAN
Mimas Danışmanlık