COP31’in Ardından
Hüseyin Cahit SOYSAL
ÜNSPED Gümrük Müşavirliği ve Lojistik İşletmeler A.Ş.
Yönetim Kurulu Başkan Vekili
Evrendeki milyarlarca galaksi içinde belki en iddiasız olanlardan birinde, yine son derece iddiasız bir yıldızın etrafında dönüyor dünyamız. Ancak öbür galaksilerle aramızda o kadar büyük mesafeler var ki ne onlarda ne de kendi galaksimizde yaşam formlarının bulunduğu başka gezegenler var mı, bilmiyoruz.
Dünyadaki yaşamın oluşabilmesi için de yine belki milyonlarca uygun koşul kendiliğinden bir araya toplanmış. Böylece küçük, iddiasız ama bir o kadar da güzel bir gezegen üzerinde uygarlıklarımızı yaratmışız.
Kendi içimizde yaşadığımız çekişmeleri ve savaşları bir kenara bıraktığımızda, bu gezegende her sabah milyarlarca insanın temiz bir hava alarak günlük yaşamına başladığını ve varlığını sürdürebilmesi için gerekli gıdaya ve temiz suya ulaşabildiğini bilmek huzur veriyor insana.
Fakat, o da ne? Milyonlarca yıl, huzurlu ovalar ve tarlalar, doğanın bahşettiği ormanlar, şırıl şırıl akan ırmaklar, milyarlarca balığa ev sahipliği yapan engin denizlerin koynunda yaşam sürdürürken, 250 yıl önce adını “sanayileşme” dediğimiz bir süreci yaşamaya başlıyoruz. Elle üretim yöntemlerinden makinelere geçişi, yeni kimyasal üretim ve demir üretim süreçlerini, su gücü ve buhar gücünün artan kullanımını, takım tezgahlarının gelişmesini ve makineleşmiş fabrika sisteminin yükselişini izliyoruz. İçten yanmalı motorların icadı ile başlayan süreç, yeryüzünün her yerini kazarak petrol arayışına sürüklüyor dünyayı.
Önceleri günlük yaşamımızı kolaylaştıran “sanayileşme süreci” giderek doymak bilmeyen bir canavara dönüşüyor. Dönüşürken mottolarını da beraberinde getiriyor: “Tüket, daha çok tüket”, “Harca, daha fazla harca”, “Yenile, daha hızlı yenile”, “Aynı elbise iki yıl üst üste giyilir mi?”, “Altı ayda bir ayakkabılarını değiştir”, “Aynı koltuklara 10 yıl oturmak da ne demek? 5 yılda bir koltuklarını değiştir”, “5 yılda bir otomobil yenilemek demode oldu, 3 yılda bir yenile”, “Aaa şuna bak, cep telefonu Nuh Nebi’den kalma!”
Tüketiciler bu mottoların kurbanı olarak satın alma kuyruklarına dizilirken, üretim tesisleri de çılgınca enerji, ham madde ve yarı mamul peşinde koşuyor. Dünyada kazılmadık kömür ocağı, delinmedik petrol kuyusu kalmıyor. Demir-çelik, bakır, alüminyum gibi metallerin gömülü olduğu dağ tepe bırakmıyoruz. Stratejik element veya nadir toprak elementleri temin etmek için harcadığımız efor ise diğer madenler için harcadığımız efordan çok daha yüksek boyutlara ulaşıyor.
Bu süreç, güneşten gelen enerjinin geri yansımasına izin vermek yerine, enerjinin daha fazla hapsedilmesine ve gezegenin daha fazla ısınmasına neden oluyor. Öyle ki, sanayileşme öncesinde atmosferdeki karbondioksit miktarı milyon hacim başına yaklaşık 280 parça (partikül) iken, bugün bu miktar milyonda 415 parçaya yükseldi. Bu nedenle, herhangi bir önlem alınmazsa 2100 yılına kadar gezegen 2,5 derece ile 4 derece arasında ısınacak. Böyle bir durumda, çölleşme, su seviyesinin yükselmesi, kuraklık, görülmemiş boyutta hortum, tayfun veya yağışlarla karşı karşıya kalacağız.
Bu öngörüler toplumları birlikte hareket etmeye itti. 2015 yılında Birleşmiş Milletler bünyesinde hazırlanan “Paris İklim Anlaşması” imzaya açıldı ve Türkiye de 2021 yılında anlaşmayı onayladı. Anlaşma iklim değişikliği tehlikesine karşı küresel sosyoekonomik dayanıklılığın güçlendirmesini amaçlıyor. Bu bağlamda, küresel sıcaklık artışının olabildiğince 1,5 derecenin altında tutulması hedeflendi.
Önceleri 2 yılda bir yapılırken şimdi her yıl tekrarlanan “Taraflar Konferansı”nda (COP konferansı’da) küresel iklim değişikliğiyle küresel çapta mücadele etkinlikleri dile getiriliyor. Başlangıcından beri numaralandırılan ve 31 kez yapılan konferanslardan “COP31 Konferansı” bu yıl 9 – 20 Kasım tarihleri arasında Antalya’da gerçekleştirildi.
6 kıtadan 95 ülke ve 102 liderin katılımıyla gerçekleşen Programda Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan, BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, Etyopya Başbakanı Abiy Ahmed Ali, Avusturalya Başbakanı Antony Albanese ve Brezilya’nın Devlet Başkanı Lua Da Silva konuşma yaptı.
Dünyanın çeşitli ülkelerinden gelen yüzbin uzmanın katıldığı etkinlikte 603 oturum gerçekleştirildi. Konferansın vizyonu “COP31, küresel iklim krizinin derinleşen etkileri ve jeopolitik belirsizliklerin gölgesinde, insanlığın ortak geleceğini güvenci altına alacak en somut adımların merkezi olacaktır.” şeklinde ifade edildi. “Taahhüt niyet beyanı, uygulama ise güvendir” ilkesinden hareketle vizyonun üç temel sütunu şu şekilde ifadesini buldu:
- Kırılgan toplulukların, gelişmekte olan ülkelerin, yerel yönetimlerin, sivil toplumun ve gençlerin sesini en güçlü şekilde müzakere odalarına taşıyarak; kimsenin geride bırakılmadığı, adil ve kapsayıcı bir iklim diplomasisi inşa edilecektir.
- Enerji güvenliği ile iklim hedefleri birbirinin alternatifi olarak değil, birbirini tamamlayan unsurlar olarak ele alınacaktır. Tüm ülkelerin kalkınma haklarını gözeten, adil bir yeşil dönüşüm temelinde küresel uzlaşı mekanizmaları güçlendirilecektir.
- “2035 yılına kadar % 35” küresel elektrifikasyon hedefinden Sıfır Atık harekene, metan emisyonlarının azaltılmasından dirençli ve enerji verimli şehirlere kadar tüm taahhütler somut projelerle desteklenecektir. Kurulacak “İklim Uygulama Köprüsü” ile iklim finansmanının rasyonel, hızlı ve etkin dağıtımı sağlanacaktır.
Konferansın “Küresel Uygulama Hedefleri” de 2035’e kadar;
- Küresel elektrifikasyon oranının % 35’e çıkarılması,
- Atık üretimindeki artışın yarı yarıya azaltılması,
- Bina sektöründe enerji kullanım yoğunluğunun en az % 25 azaltılması,
- Üretim ve imalat sektöründe döngüsel malzeme kullanım oranının en az % 15’e çıkarılması,
Olarak belirlendi. Üç temel konu başlığı olarak “finansman”, “adil paylaşım” ve “uyum” ön plana çıktı.
Tabi bu fiyakalı ifadeler, katılımcıları “karar alıcılar” yerine “iyi niyet beyan sahipleri”nden oluşan bu tür küresel konferanslarda bir anlam ifade etmiyor. Etse idi bir öncekilerden sonuç alınırdı.
Küresel ısınmayı “dünyada şimdiye kadar yapılmış en büyük aldatmaca” olarak nitelendiren Trump, ABD’yi 2015 Paris İklim Anlaşması’ndan çekmişti. Aynı Trump, COP31’e resmi heyet göndermedi. Çin, başında Devlet Başkan Yardımcısı Han Zheng’in olduğu 1021 delegeden oluşan bir heyetle COP31’e katılmakla birlikte, iklim finansmanı konusunda çok bonkör davranmadı.
Belki Türkiye için elle tutulur en önemli kazanım, Asya Altyapı Yatırım Bankası ve Türkiye’nin ülkemizin iklim taahhütlerini yerine getirmesine yardımcı olacak politika ve kurumsal reformları desteklemek amacıyla 1,6 milyar ABD doları tutarında bir finansman paketi üzerinde anlaşmasıydı. Bu meblağların otomatik olarak ödenen tutarlar olmadığı; ev ödevini yaptıkça parti parti sağlanan krediler olduğunu da göz ardı etmememiz gerekir.
Bir de bugüne kadar iklim değişikliği konusunda Türkiye’nin ve diğer büyük aktörlerin neler yaptığına göz atmakta yarar var.
Türkiye’de;
- 2015 Paris İklim Anlaşması’nı 2021 yılının sonunda onaylayarak anlaşmaya taraf oldu.
- “Yeşil Mutabakat Çalışma Grubu” tesis eden 2021/15 sayılı Cumhurbaşkanlığı genelgesini 15.07.2021 tarihinde yayımlandı.
- Aynı yıl yayımlanan “2021 Yeşil Mutabakat Eylem Planı” ile eylemden öte bir temenni sepetini açıklandı.
- 10 Kasım 2026 tarihinde 2026/12 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi’ne dayanarak aynı tarihte yayımlanan “2026-2030 Yeşil Mutabakat Eylem Planı” da bağlayıcı olmaktan öte, temenniler içeren bir “Eylem Planı Takvimi” içeriyor.
- İklim Kanunu ve buna bağlı beş yönetmelik yayımlanmış olmasına karşın henüz “Emisyon Ticaret Sistemi” kurulmuş değil.
- “Beş babayiğit” tarafından kurulan elektrikli otomobil fabrikası zor bir süreçten geçiyor.
Bir de diğer büyük aktörlerin durumuna bakalım:
- Tüm ülke veya ülke grupları arasında en iddialı “yeşil dönüşüm” mevzuatını yayımlayan Avrupa Birliği, neredeyse her ay bu alandaki yeni bir mevzuat taslağını üye ülke görüşlerine açarken, 2026-2030 dönemi için 121 milyon ton “”ücretsiz emisyon tahsisatı”nı AB’de kurulu işletmelerin emrine sunuyor.
- Dünyanın en çok karbon salan ikinci ülkesi olan ABD, ülkesinde her yıl daha da büyüyerek ortalığı kasıp kavuran kasırgalar iklim değişikliğinin göstergesi değil de normal meteorolojik koşullarmış gibi düşünerek, “karbon salınımını azaltma planları” yapmıyor.
- Küresel karbon salınımının % 30’unu yaparak birinci sıraya yükselen Çin, kendisinden beklenen düzeyin çok altında bir oranda yeşil dönüşüme kaynak ayırıyor.

Özcesi, ABD yönetimi dışında tüm ülkeler “eyvah, dünya elimizin altından kayıyor” diye bağırırken, herkes bu alana aktardığı kaynağı – az gelişmiş ülkelerin karbon salınımları küresel ısınmayı artırmayacakmış gibi – sadece kendi ülke veya ülke gruplarının yeşil dönüşümüne tahsis ediyor.
Daha çok konuşma, küresel karbon salınımını azaltabilseydi, biz de COP31’de 603 oturum yerine 1200 oturum gerçekleştirirdik.
Hüseyin Cahit SOYSAL
ÜNSPED Gümrük Müşavirliği ve Lojistik İşletmeler A.Ş.
Yönetim Kurulu Başkan Vekili









