Türk Sanayisi Yapay Zekaya Hangi Zeminden Giriyor? Tedarikçinin Dijital Kapasitesi Satınalmanın Gündeminde
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD – Organisation for Economic Co-operation and Development), 5 Kasım 2026’da yayımladığı Dijital Ekonomi ve Toplum Görünümü 2026 raporunda, işletmelerin dijital teknolojileri ne ölçüde kullandığını inceledi. Rapora göre, 2025 yılında OECD genelinde 10 ve daha fazla çalışanı olan işletmelerin %20’si yapay zeka kullandı. Bu oran 250 ve daha fazla çalışanı olan büyük işletmelerde %52’ye çıktı. Türkiye, raporda yapay zeka, bulut bilişim ve büyük veri analitiğinin üçünde de kullanımın sınırlı kaldığı ülkeler arasında adıyla anılıyor. OECD’ye göre Türkiye’de bu teknolojileri kullanmada büyük işletmeler açık ara önde. Rapor, küçük işletmelerin genel olarak geride kalmasını bilgi ve iletişim teknolojileri (BİT) becerilerine, finansmana ve dijital altyapıya erişimdeki kısıtlarla açıklıyor.
OECD’nin tespiti, Türk sanayisi için birbirine bağlı iki soruyu gündeme getiriyor.
- Birinci soru, imalatın teknoloji bakımından ne kadar derin olduğu ve bu üretim yapısının yapay zekayı ne ölçüde taşıyabileceği.
- İkinci soru, işletmelerin yapay zekayı bugün ne kadar yaygın kullandığı ve kullanmayanları neyin durdurduğu.
Birinci soruya sanayinin rekabet gücünü ve katma değerin teknoloji dağılımını ölçen veriler, ikinci soruya işletmelerin teknoloji kullanım istatistikleri cevap veriyor. Robotlar ve otonom makineler gibi fiziksel yapay zeka uygulamalarının fabrikalara ne hızla ineceğini de bu iki sorunun cevabı belirliyor. OECD’nin saydığı engellerden BİT becerilerindeki eksiklik, iki sorunun kesiştiği noktada duruyor.
Türk İmalatı Büyüklükte Üst Sıralarda, Teknoloji Derinliğinde Geride
Birleşmiş Milletler Sınai Kalkınma Örgütü (UNIDO – United Nations Industrial Development Organization), Rekabetçi Sanayi Performansı (CIP – Competitive Industrial Performance) endeksiyle ülkelerin imalat gücünü karşılaştırıyor. Endeks, bir ülkenin imalat ürünü üretme ve ihraç etme kapasitesini, üretimin teknoloji derinliğini ve dünya imalatındaki ağırlığını sekiz gösterge üzerinden ölçüyor. Puan sıfır ile bir arasında değişiyor ve yükseldikçe sanayi rekabetçiliğinin arttığını gösteriyor. Endeksin 2024 verisine dayanan 2026 sürümü, 153 ülkeyi kapsıyor ve Türkiye 0,122 puanla 26’ncı sırada yer alıyor. 2023 verisinde de aynı sıradaydı. Bu puan 0,064 olan dünya ortalamasının yaklaşık iki katı. Dünya imalat katma değerinden aldığı payı ölçen alt göstergede Türkiye, genel sıralamasının üzerinde 15’inci basamakta bulunuyor.
UNIDO, üretimin teknoloji derinliğini ölçerken sektörleri teknoloji yoğunluğuna, yani araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) harcamalarının ağırlığına göre ayırıyor. Bu sınıflamada orta-yüksek ve yüksek teknoloji grubu motorlu kara taşıtları, kimya, bilgisayar ve elektronik, eczacılık ile hava ve uzay araçları gibi sektörleri kapsıyor. UNIDO endeksinde bu grubun imalat katma değerindeki payını ölçen göstergede sıralama değişiyor ve Türkiye 2023 verisindeki 37’nci sıradan 42’nci sıraya iniyor. Türkiye’nin bu göstergedeki puanı 0,456 ile 0,321 olan dünya ortalamasının üzerinde, gerileme sıralamada yaşanıyor. Genel sıralama sabitken, bu göstergedeki gerileme, Türkiye’nin konumunu teknoloji derinliğinden çok üretim hacmiyle koruduğuna işaret ediyor.
Hacim ile teknoloji derinliği arasındaki ayrım dış ticaret verilerinde de görülüyor. Türkiye İstatistik Kurumuna (TÜİK) göre, 2025 yılında yüksek teknolojili ürünler imalat sanayisi ihracatının %3,8’ini, imalat sanayisi ithalatının %11,8’ini oluşturdu. TÜİK verilerinden yapılan derlemelerde, aynı yıl yüksek teknolojili ürün ihracatı 9,9 milyar dolar, ithalatı 35,4 milyar dolar oldu. Türkiye yüksek teknolojili ürünlerde sattığının yaklaşık 3,6 katını dışarıdan alıyor. Yüksek teknolojili ürün ihracatının 4 milyar doları hava ve uzay araçlarından, 3,4 milyar doları bilgisayar, elektronik ve optik ürünlerden, 2,5 milyar doları eczacılık ürünlerinden geldi. Orta-yüksek ve yüksek teknolojili ürünlerin imalat ihracatındaki toplam payı ise 2021’deki %36,4’ten 2025’te %43,5’e yükseldi.
Büyük ve Orta Ölçekli Sanayi Kuruluşları Arasındaki Teknoloji Farkı
İstanbul Sanayi Odası (İSO), her yıl üretimden satışlara göre Türkiye’nin en büyük 500 sanayi kuruluşunu sıralıyor ve bu kuruluşların yarattığı katma değeri teknoloji yoğunluğuna göre ayırıyor. Odanın 17 Haziran 2026’da açıkladığı İSO 500 araştırmasına göre, orta-yüksek ve yüksek teknoloji sektörlerinin katma değerdeki payı 2023 yılında %37,4 ile rekor kırdı. Bu pay 2024’te %34,1’e, 2025’te %34’e geriledi. Yüksek teknoloji sektörlerinin payı 2025’te %7,6 oldu. Aynı yıl Ar-Ge harcaması yapan kuruluş sayısı 273’e yükseldi, Ar-Ge harcamalarının, üretimden satışlara oranı da %0,72 ile ölçülen en yüksek düzeye çıktı. Büyük kuruluşlarda orta-yüksek ve yüksek teknoloji payının 2023’ten sonra gerilemesi, UNIDO endeksinde bu grubu ölçen göstergedeki düşüşle aynı döneme denk geliyor.
Büyük sanayi kuruluşlarından orta ölçeğe inildiğinde orta-yüksek ve yüksek teknolojinin payı düşüyor. İSO’nun 501 ile 1.000’inci sıralar arasındaki kuruluşları kapsayan İkinci 500 araştırmasında, 2025 yılında katma değerin %40,8’i düşük teknoloji sektörlerinden geldi. Aynı araştırmada orta-yüksek ve yüksek teknolojinin toplam payı %32,1 ile rekor kırdı. Yüksek teknolojinin payı da %3,3’ten %4,9’a çıkarak 2015’ten bu yana en yüksek düzeye ulaştı.
Bu artışa rağmen İkinci 500’deki %32,1 ve %4,9’luk paylar, İSO 500’deki %34 ve %7,6’nın altında kalıyor. İkinci 500’ün toplam Ar-Ge harcaması %16 artışla 10 milyar liraya çıksa da Ar-Ge harcamalarının üretimden satışlara oranında, iki grup birbirinden uzaklaşıyor. Bu oran İkinci 500’de %0,62’den %0,57’ye indi, Ar-Ge harcaması yapan kuruluş sayısı da 238’den 229’a düştü.
Yapay Zeka Kullanımı Hızlanırken Büyük ve Küçük Firma Farkı Sürüyor
TÜİK’in 2 Ekim 2026’da yayımladığı Yapay Zeka İstatistikleri bülteni, 10 ve daha fazla çalışanı olan işletmelerin yapay zeka kullanımını ölçüyor. TÜİK, yazılım ya da cihazlara gömülü sistemler aracılığıyla tahmin, öneri veya karar üreten teknolojileri yapay zeka olarak tanımlıyor. Herhangi bir yapay zeka teknolojisini kullanan işletmelerin oranı, 2021’de %2,7 iken 2025’te %7,5’e, 2026’da %14’e çıktı.
Büyüklüğe göre 2026 yılında,
- 10-49 çalışanı olan küçük işletmelerin %12,8’i,
- 50-249 çalışanı olan orta büyüklükteki işletmelerin %17’si,
- 250 ve üzzeri çalışanı olan büyük işletmelerin %37,1’i yapay zeka kullandı.
Kullanım bir yılda küçük işletmelerde %6,6’dan, büyük işletmelerde %24,1’den bu düzeylere yükseldi. Böylece iki grup arasındaki fark 17,5 puandan 24,3 puana çıktı, büyüklerdeki kullanımın küçüklere oranı da 3,7 kattan 2,9 kata indi.
Avrupa Birliği (AB) İstatistik Ofisi Eurostat’a göre, 2025 yılında AB’de 10 ve daha fazla çalışanı olan işletmelerin %20’si, büyük işletmelerin %55’i yapay zeka kullandı. TÜİK verisine göre aynı yıl Türkiye’de bu oranlar %7,5 ve %24,1 oldu. Türkiye’nin 2026 yılındaki %14 ve %37,1’lik oranları da AB’nin bir yıl önceki düzeyinin altında kalıyor. TÜİK’e göre 2026 yılında işletmelerin %20,2’si, büyük işletmelerin %57’si ücretli bulut hizmeti kullandı. AB’de bu oranlar 2025 yılında %53 ve %85 idi. OECD, bulut hizmetlerinde küçük işletmelerin 2030’a kadar büyük işletmelerle aradaki farkı daraltmasını, yapay zekada ise farkın hedefli destek olmadan sürmesini bekliyor. Bulut hizmetlerine erişim kolaylaşsa bile yapay zekanın küçük işletmelere yayılması kendiliğinden gerçekleşmiyor.
Yapay zeka kullanan işletmeler bu teknolojiye en çok pazarlama veya satış amacıyla başvuruyor (%51). Bunu %46,3 ile Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri, %43,4 ile üretim veya hizmet süreçleri izliyor. Sektörlere göre kullanım en yüksek %63,7 ile telekomünikasyon, programlama ve bilişimde, en düşük %6,9 ile inşaatta. OECD, Batı Balkanlar ve Türkiye’deki küçük ve orta ölçekli işletmelerin (KOBİ) dijitalleşmesini 2026 yılında yayımladığı KOBİ Politika Endeksi raporunda da inceliyor. Raporda, bu işletmelerin dijitalleşmesi çoğunlukla web sitesi, sosyal medya ve e-fatura gibi temel araçlarla sınırlı kalıyor, verimliliği artıracak daha derin dönüşümlere uzanmıyor. Bu tespit, Türkiye’yi Batı Balkan ülkeleriyle birlikte ele alan bölgesel bir değerlendirmeye dayanıyor.

Yapay Zekanın Önündeki En Büyük Engel Uzmanlık Eksikliği
TÜİK, yapay zeka kullanmayan ama kullanmayı düşünen işletmelere bu teknolojiye neden geçmediklerini de soruyor. 2026 yılında bütün işletmelerin %8,3’ünü oluşturan bu grubun gösterdiği nedenler şöyle sıralanıyor.
- İlgili uzmanlığın bulunmaması %72,3 (2025’te %74,2)
- Hukuki sonuçlardaki belirsizlik %66,4
- Veri koruma ve gizlilik endişesi %65,4
- Mevcut sistemlerle uyumsuzluk %65,2
- Maliyet %65
TÜİK’in 2026 yılı Girişimlerde Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması, işletmelerdeki bilişim uzmanı durumunu da gösteriyor.
- BİT uzmanı çalıştıran işletmeler %15,2
- Küçük işletmelerde bu oran %10,8
- Orta büyüklükteki işletmelerde %29,8
- BİT uzmanı işe alırken güçlük yaşayan işletmeler %31,7 (2025)
Dünya Bankasının 2026 yılında Türkiye için yayımladığı çalışmalar, uzmanlık eksikliğini işgücü piyasası açısından ele alıyor. Bankanın bir çalışmasına göre Türkiye’de istihdamın yaklaşık %41’i, yapay zekaya görece yüksek düzeyde maruz kalan mesleklerde bulunuyor. Temmuz 2026 tarihli politika notunda işletmelerin yapay zekayı benimsemesinin henüz sınırlı kaldığı belirtiliyor. Kalıcı beceri uyumsuzluklarına ve kısıtlı bir yerli yapay zeka yetenek havuzuna dikkat çekiliyor. Yapay zekanın Türk işletmelerine yayılmasını en çok, bu teknolojiyi kuracak ve yönetecek insan kaynağının azlığı yavaşlatıyor. Çevrim içi profesyonel ağ verilerine dayanan bir başka çalışma da ileri düzey yapay zeka mühendisliği yeteneğinin dar bir kesimde toplandığını ve bir bölümünün yurt dışına gittiğini ortaya koyuyor.
OECD’nin KOBİ raporuna göre, Batı Balkanlar ve Türkiye’deki KOBİ’ler görece yüksek maliyet ve sınırlı şirket içi uzmanlıkla karşı karşıya ve dijital yatırımları hangi sırayla yapacakları konusunda da belirsizlik yaşıyor. Yapay zeka yatırımı da bu sıralama sorusunun bir parçası. Türkiye Yapay Zeka İnisiyatifi (TRAI – Turkish Artificial Intelligence Initiative), 11 Kasım 2026’da düzenlediği Türkiye Yapay Zeka Zirvesi’nde, 350’den fazla kurumun katıldığı araştırmasının 2026 sonuçlarını açıkladı. Araştırmada kurumların yapay zeka stratejileri, kullanım alanları ve uygulama düzeyleri ele alınıyor. TRAI’nin kurucusu Halil Aksu zirvede, yapay zeka dönüşümünde başarılı olmak için kurumların açık bir stratejiye, güvenilir veriye ve çalışanların katılımına ihtiyaç duyduğunu söyledi. Aksu, yönetimin desteğini ve kurum kültürünün değişime uyumunu da belirleyici saydı.
Yapay Zeka Çoğunlukla Dışarıdan Satın Alınıyor
TÜİK verileri, yapay zekanın Türk işletmelerine çoğunlukla dışarıdan geldiğini gösteriyor. Yapay zeka kullanan işletmelerin bu teknolojiyi edinme yolları şöyle dağılıyor.
- Kodu herkese açık olan açık kaynaklı yazılımlar %67,8
- Lisansla sunulan kapalı kaynaklı yazılımlar %49,1
- Harici sağlayıcılara geliştirtilen sistemler %46,5
- İşletmenin kendi çalışanlarıyla geliştirdiği sistemler %32,1
Bir işletme birden fazla yolu birlikte kullanabildiği için oranların toplamı %100’ü aşıyor. Bu dağılım yapay zekayı birçok işletmede bir yazılım ya da hizmet alımına, dolayısıyla bir satınalma kararına dönüştürüyor. Yapay zeka kullanan işletmelerin %16,6’sı bu sistemlerle kişisel veri de işliyor. Hizmet dışarıdan alındığında işletmenin verisinin nerede işlendiği, kimin erişebildiği ve sözleşme bittiğinde bu veriye ne olacağı da satınalmanın konusu haline geliyor.
Industrial Marketing Management dergisinde, 2026 yılında yayımlanan bir çalışma, KOBİ’lerin yapay zekaya ortaklıklar üzerinden nasıl yaklaştığını inceliyor. Lancaster Üniversitesinden Emre Tarım, Sivas Cumhuriyet Üniversitesinden Selçuk Yasin Yıldız ve Hertfordshire Üniversitesinden Yuliya Oğuz’un çalışmasında, Türkiye’den 274 ve İngiltere’den 214 KOBİ yöneticisinin, 2024 yılında yanıtladığı anket kullanılıyor. Türk KOBİ’lerinin yapay zeka için en sık teknoloji sağlayıcılarıyla ortaklık kurduğu (%28,2), kamuyla kurulan ortaklıkların payının %18,5’e ulaştığı, bu oranın İngiltere’de %0,2’de kaldığı ifade ediliyor. Türk KOBİ’lerinin ortaklığa girerken en çok finansal desteği gözettiği (%19,2) ve ortaklıkta çoğunlukla pasif rol üstlendiği de belirtiliyor. Çalışmada ortağa duyulan güven arttıkça KOBİ’lerin yapay zekayı benimseme niyetinin azaldığı görülüyor. Yazarlar bunu, mevcut ortaklığı ve kaynak düzenini koruma eğilimiyle açıklıyor. Çalışmada fiili kullanım yerine benimseme niyeti ölçülüyor ve kapsam pazarlama ile iş yönetimi araçlarıyla sınırlı tutuluyor.
Büyük alıcı yapay zekaya geçerken, tedarikçisi aynı hızda ilerleyemezse, tedarik zincirindeki veri akışı tedarikçinin bulunduğu halkada yavaşlıyor. Büyük işletmelerde yapay zeka kullanımının küçük işletmelerin yaklaşık üç katı olduğu ve küçük işletmelerde BİT uzmanı çalıştıranların oranının %10,8’de kaldığı düşünüldüğünde, bu risk küçük tedarikçilerle çalışan alıcılar için somutlaşıyor. Alıcının talep tahmini, kalite izleme ya da sevkiyat planlaması için yapay zekaya bağladığı süreçlerin küçük bir tedarikçide benzer bir veri kapasitesiyle karşılanması her zaman mümkün olmuyor. Bu durumda satınalma ekipleri, tedarikçi değerlendirmesine fiyat, kalite ve teslim süresinin yanında dijital kapasiteyi de eklemek durumunda kalıyor. Yapay zekayı hizmet olarak satın alırken şartnameyi, veri koşullarını ve sözleşme hükümlerini doğru kurmak da aynı ekiplerin sorumluluğuna giriyor. Yapay zekanın satın alma operasyonlarını da dönüştürmeye başladığı bir dönemde, bu işleri yürütecek ekiplerin hazırlığı belirleyici oluyor.
Yapay Zekanın Getirisi Sanayinin Zeminine Bağlı
UNIDO endeksi, İSO’nun sanayi kuruluşları araştırmaları ve TÜİK’in işletme verileri birbirini tamamlıyor. Türkiye üretim hacmiyle dünyanın büyük imalatçıları arasında sayılıyor ancak büyük sanayi kuruluşlarında orta-yüksek ve yüksek teknolojinin katma değerdeki payı 2023’ten bu yana geriliyor. İşletmelerde yapay zeka hızla yayılsa da büyük işletmelerde yoğunlaşıyor ve bu teknolojiye geçmeyi düşünen işletmelerin önünde en çok uzmanlık eksikliği duruyor.
Dünya Bankasına göre, yapay zekanın Türkiye’de işgücü piyasasına ve verimliliğe yansıması da büyük ölçüde işletmelerin benimseme hızına dayanıyor. Yapay zekanın ihtiyaç duyduğu elektrik ve şebeke altyapısı ne kadar hızlı kurulursa kurulsun, bu altyapıyı kullanacak işletmelerin sayısı ve teknoloji derinliği sanayinin bugünkü yapısına bağlı kalıyor. İSO da verimlilik artışının ve yüksek katma değerli üretimin ancak teknoloji yoğunluğu yüksek bir sanayi yapısıyla mümkün olacağını vurguluyor.

Türkiye’de kamunun veri merkezi kapasitesinin alıcısı olarak konumlanması yeni bir talep yaratıyor, ancak bu kapasitenin sanayide karşılık bulması için iki koşul gerekiyor. Birinci koşul, imalat katma değerinde orta-yüksek ve yüksek teknolojinin payının yeniden artması. İSO İkinci 500’de, bu payın 2025 yılında %32,1’e çıkması, birinci koşulun orta ölçekte karşılanmaya başladığına dair bir işaret.
İkinci koşul, küçük işletmelerin yapay zekayı kuracak ve yönetecek uzmanlığa ulaşması. OECD, Dijital Ekonomi ve Toplum Görünümü raporunda işletmeler arasındaki farkı azaltmak için bulut hizmetlerine erişimin genişletilmesini, yapay zeka ve büyük veri analitiğine hedefli destek verilmesini ve tamamlayıcı yeteneklerin güçlendirilmesini öneriyor. Raporun 2025 yılında 42 ülkede tespit ettiği 1.497 politika girişimi de dijital politikaların genel araçlardan teknolojiye özgü araçlara kaydığını belgeliyor.
İŞ PROBLEMLERİNE ODAKLI EĞİTİMLER, ÖLÇÜLEBİLİR SONUÇLAR
EĞİTİM ve DANIŞMANLIK:
Kurumunuzun satınalma ve dijital tedarik zinciri fonksiyonunu sağlam, risklere karşı dayanıklı, izlenebilir ve denetlenebilir bir kontrol yapısına kavuşturmak için eğitim ve danışmanlık hizmetlerimizle destek veriyoruz.
Eğitim teklifi almak için egitim@satinalmadergisi.com
Fabrikanızda Bire Bir (1-1) Yönetici ve Grup Eğitimleri

Şirket eğitimlerini standart kalıplarla değil, ihtiyaçlarınıza özel tasarlıyoruz. Her program, işletmenizin gerçek problemlerine çözüm üretmek ve ölçülebilir sonuçlar yaratmak için hazırlanır. Sizlerden gelen geri bildirimlerle eğitimlerimizi özgünleştiriyor, böylece her adımda somut değer katıyoruz.
Mottomuz: “Her eğitim, bir iş probleminin çözümü için tasarlanır.”
Güvenilir, verimli ve profesyonel eğitim hizmetleriyle yanınızdayız. Dolu dolu, güler yüzlü eğitimler dilerim.








