AB Destekli Hibe Başvuruları Başladı, Asıl Sınav Şirketlerin Değer Zincirinde

AB Destekli Hibe Başvuruları Başladı, Asıl Sınav Şirketlerin Değer Zincirinde

Sürdürülebilir Tedarik Zinciri Ve Yeşil Satınalma Eğitimi Haber Ab Destekli Hibe Başvuruları Başladı, Asıl Sınav şirketlerin Değer Zincirinde Avrupa Birliği (AB) finansmanıyla Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) tarafından yürütülen yeni bir hibe programı bu ay başvurulara açıldı. Sorumlu İşletmeler, Dayanıklı Sivil Toplum başlığını taşıyan program, Türkiye’deki sivil toplum kuruluşlarının (STK) İş Dünyası ve İnsan Hakları (BHR) alanındaki rolünü ve kapasitesini güçlendirmeyi amaçlıyor. İlk bakışta bu, yalnızca dernek ve vakıfları ilgilendiren bir fon duyurusu gibi görünüyor. Oysa programın asıl önemi kimin başvurabileceğinde değil, neyin habercisi olduğunda saklı. Bir ülkede insan hakları temelli bir hibe programının kurulması, o ülkede şirketleri bu konuda hesap verebilir kılacak zeminin hazırlandığının işaretidir. Burada inşa edilen şey tek başına bir fon değil, bir beklenti altyapısı. Ve o beklenti, başvuru yapacak kuruluşlardan çok, değer zincirinin içinde yer alan şirketleri ilgilendiriyor. Aşağıda programın tüm ayrıntısı yer alıyor. Ama yazının asıl sorusu daha baştan belli. Bu zemin olgunlaşırken şirketler nerede duruyor.

İnsan Hakları Artık Beklenti Değil Yükümlülük

İş dünyasının insan haklarına saygı göstermesi uzun süre gönüllü bir iyi niyet meselesi olarak görüldü. Bu çerçeve son on yılda hızla değişti. Birleşmiş Milletler İş Dünyası ve İnsan Hakları Rehber İlkeleri ile Ekonomik İş Birliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) Rehber İlkeleri, şirketlerin yalnızca kendi faaliyetlerinden değil, içinde bulundukları iş ilişkileri ağından da sorumlu olduğu anlayışını ana akım haline getirdi. AB ise bu anlayışı bağlayıcı bir kurala dönüştürme yolunda en ileri adımı attı. Kurumsal Sürdürülebilirlik Özen Yükümlülüğü Direktifi (CSDDD), büyük şirketlere değer zincirleri boyunca insan hakları ve çevresel riskleri tespit etme ve giderme sorumluluğu getiriyor. Bu yaklaşımın özünde cezalandırmaktan çok önleme var, yani amaç riski ortaya çıktıktan sonra gidermek değil, henüz oluşmadan görüp engelleyecek bir düzeni kurmak.

Bu süreç düz bir çizgide ilerlemedi. 2026 başında yürürlüğe giren sadeleştirme paketiyle direktifin kapsamı belirgin biçimde daraltıldı ve doğrudan yükümlülük en büyük ölçekli şirketlerde toplandı. Bu geri adım gerçek, fakat işin yönünü tersine çevirmedi. Düzenlemenin kapsamı daralsa da insan hakları özeninin gönüllü bir tercih olmaktan çıkıp ölçülebilir bir uyum ölçütüne dönüşme yönü değişmedi. Bu yön yalnızca insan haklarıyla da sınırlı değil. Karbon sınırı düzenlemesinden tedarik zinciri şeffaflığına uzanan geniş bir uyum dalgasının parçası ve şirketlerden istenen kanıt giderek somutlaşıyor. Üstelik doğrudan kapsam dışında kalan şirketler bile bu baskıyı dolaylı olarak hissediyor. Çünkü kapsam içindeki büyük alıcılar, kendi yükümlülüklerini yerine getirebilmek için tedarikçilerinden de aynı disiplini talep ediyor. Türkiye’deki ihracatçı için bunun anlamı açık. Yükümlülük çoğu zaman bir hukuk metninden değil, müşterinin sözleşmesinden ve denetim talebinden geliyor.

Bunun somut görünümü şöyle işliyor. Avrupa pazarındaki büyük bir hazır giyim ya da otomotiv markası, kendi raporlama ve özen yükümlülüğünü karşılayabilmek için Türkiye’deki tedarikçisinden çalışma koşullarına ve işçi haklarına dair belgelendirme istiyor. Tedarikçi bu talebi karşılayamadığında sorun bir anda fiyat pazarlığı olmaktan çıkıyor ve siparişin devam edip etmeyeceğine ilişkin bir koşula dönüşüyor. Yani ihracatçı için insan hakları özeni, uzak bir Avrupa direktifinden çok, masadaki siparişin görünmez bir şartı haline geliyor. Büyük alıcı kendi kapsamı daraldığında bile bu beklentiyi sürdürüyor çünkü itibar riskini tek bir tedarikçiye bağlamak istemiyor. Bu noktada hazırlıklı olan ile olmayan tedarikçi arasındaki fark, doğrudan pazara erişimde ve sözleşmenin yenilenmesinde ortaya çıkıyor.

Sınav Değer Zincirinde Veriliyor

Bir şirketin insan hakları karnesi çoğu zaman kendi duvarlarının içinde değil, mal ve hizmet tedarik ettiği yerlerde belirleniyor. Zorla çalıştırma, güvensiz çalışma koşulları ya da örgütlenme özgürlüğünün kısıtlanması gibi riskler, genellikle zincirin görünürlüğü en düşük alt halkalarında ortaya çıkıyor. Bu yüzden özen yükümlülüğünün ağırlık merkezi, tedarik kararlarının verildiği ve tedarikçilerin seçilip değerlendirildiği süreçlere kayıyor. Bir tedarikçiyi yalnızca fiyatı ve teslim süresiyle değerlendirmek artık eksik bir yaklaşım. O tedarikçinin çalışma koşullarını, alt yüklenicilerini ve risk profilini görebilmek de kararın doğal bir parçası haline geliyor.

Bu noktada beliren şey aslında bir kapasite sorusu. Tedarik zinciri boyunca insan hakları riskini tespit etmek, tedarikçiyi yerinde denetlemek, bulguları belgelemek ve gerektiğinde düzeltici adım atmak, başlı başına bir uzmanlık alanı. Tedarikçisinin insan hakları riskini okuyamayan bir şirket, kendi itibar ve uyum riskini de zamanında göremez. Bu beceri kendiliğinden oluşmuyor. Sözleşmeye eklenen bir madde ya da yılda bir kez doldurulan bir anket, sürekli bir denetim disiplininin yerini tutmuyor. Bir başka deyişle tedarikçiden alınan tek bir taahhüt beyanı değil, o beyanın sahada doğrulanması önem kazanıyor. Zincirin görünürlüğünü sağlamak, risk haritasını çıkarmak ve bunu raporlanabilir bir sürece bağlamak, kurum içinde adım adım geliştirilmesi gereken bir yetkinlik.

Bu sorunun pratikteki yüzü çoğu zaman alt yüklenicide saklı kalıyor. Bir üretici doğrudan çalıştığı tedarikçiyi tanıyor olabilir, ama o tedarikçinin işin bir bölümünü devrettiği fason atölyeyi çoğu zaman hiç görmüyor ve riskin yoğunlaştığı yer tam da bu görünmeyen alt halka. Yerinde yapılan bir denetim, kağıt üzerinde düzgün görünen bir tedarikçinin kayıt dışı bir birimde çok daha düşük standartlarla üretim yaptığını ortaya çıkarabiliyor. Zincirin yalnızca ilk halkasına bakan bir şirket ise kendisini en çok yaralayacak riski hiç görmeden yoluna devam ediyor. Sorun patlak verdiğinde hesabı veren de kuralı ihlal eden küçük atölye değil, ürünü pazara süren markanın kendisi oluyor. Görünürlüğü ilk tedarikçiden öteye taşımak bu yüzden teknik bir ayrıntı değil, riskin merkezine inen bir karar.

Sorumluluk Kurumun Kendi İçinde de Başlıyor

Özenin dışa bakan yüzünü tedarik zinciri olarak tanımlarsak, içe bakan yüzü için de kurumun kendi iş gücü olduğunu söyleyebiliriz. İnsan hakları riskini yalnızca uzaktaki bir tedarikçide aramak yerine, çoğu zaman şirketin kendi çatısı altında aramak daha gerçekçi olur. İşe alma, ücretlendirme, terfi ve çalışma koşullarının belirlendiği süreçlerde insan hakları ihlalleri riskleri ortaya çıkabiliyor. Hibe programının üçüncü öncelik alanı bu nedenle ayrıca dikkat çekici. Program, iş yerlerinde ve iş değer zincirlerinde kadın haklarının ve kadınların güçlenmesinin geliştirilmesini başlı başına bir öncelik olarak öne çıkarıyor. İlginç olan, bu içe bakan yüzün çoğu zaman kurumların en az incelediği alan olması. Dışarıdan gelen denetimler tedarikçiye odaklandığında, şirketin kendi içindeki pratikleri sorgulanmadan arka planda kalabiliyor.

Bu vurgu rastlantı değil. İş gücü içindeki ayrımcılık, ücret farkı ve temsil eşitsizliği, insan hakları uyumunun en ölçülebilir alanlarından biri haline geldi. Aynı durum çalışanların güvenliği, çocuk işçiliğinin önlenmesi ve adil ücret gibi başlıklar için de geçerli. Bir kurumun dışarıya anlattığı eşitlik söylemi ile içeride fiilen uyguladığı politikalar arasındaki mesafe giderek daha fazla mercek altında. İçeride yönetilmeyen bir insan hakları riski, dışarıya verilen hiçbir taahhüdü inandırıcı kılmaz. Çalışan hakları, şikayet mekanizmaları ve eşitlik politikaları, kurumun kağıt üzerindeki değerlerini sahadaki uygulamaya bağlayan halka. Bu da yine bir yetkinlik meselesi. Bir eşitlik politikasını tasarlamak, onu ölçülebilir göstergelere bağlamak ve düzenli aralıklarla raporlamak, iyi niyetin ötesinde bir uzmanlık istiyor.

Bu alanın güçlü yanı somut ve ölçülebilir olması. Bir kurumun yönetim kademelerindeki kadın oranı, aynı işi yapan kadın ve erkek arasındaki ücret farkı ya da kurulan bir şikayet mekanizmasının gerçekten işletilip işletilmediği, hepsi sayıya dökülebilen göstergeler. Bu göstergeler olumlu olduğunda anlatılan eşitlik söylemi inandırıcı hale geliyor, olumsuz olduğunda ise hiçbir slogan aradaki açığı kapatmıyor. Üstelik bu veriler artık yalnızca kurumun kendi içinde kalmıyor, tedarik ilişkisinde ve kamuya açık raporlamalarda da sorulabiliyor. Dışarıdan gelen bir alıcı, çalıştığı şirketin yalnızca ürün kalitesini değil, iş gücüne nasıl davrandığını da bir risk kalemi olarak değerlendirebiliyor. Dolayısıyla iş yerindeki eşitlik, vicdani bir tercih olmanın yanında ölçülen ve karşılaştırılan bir performans alanına dönüşüyor.

Programın Kapsamı ve Başvuru Koşulları

Bu beklenti zeminini besleyen programın ayrıntıları şöyle özetlenebilir. Sorumlu İşletmeler, Dayanıklı Sivil Toplum Projesi kapsamında açılan hibe, sivil toplum kuruluşlarının insan hakları alanındaki programlama, savunuculuk, izleme ve çok paydaşlı katılım kapasitesini güçlendirmeyi hedefliyor. Program üç stratejik öncelik etrafında kurulmuş ve her öncelik ayrı bir lota karşılık geliyor. Bu öncelikler birbirini dışlamıyor. Başvuru sahibi odağını koruduğu sürece tekliflerinde birden fazla önceliğe yer verebiliyor.

Birinci öncelik, iş dünyası ile çalışan ve işveren temsilcileri arasında yapılandırılmış diyaloğu güçlendirmeye yönelik ve bu lot için iş dünyası ile hak sahiplerini buluşturan bir ortaklık zorunlu tutuluyor. Bu lotta asgari 80.001, azami 140.000 dolarlık projeler destekleniyor ve toplam tahsis yaklaşık 590.000 dolar.

İkinci öncelik, sivil toplumun insan hakları alanındaki programlama ve savunuculuk kapasitesini geliştirmeye odaklanıyor. Bu lotun proje aralığı 60.000 ile 80.000 dolar, toplam tahsisi ise yaklaşık 340.000 dolar.

Üçüncü öncelik iş yaşamında kadın haklarının ve kadınların güçlenmesinin geliştirilmesine ayrılmış. Aynı 60.000 ile 80.000 dolarlık aralıkla destekleniyor ve toplam tahsisi yaklaşık 200.000 dolar.

Başvuru sahibi olabilmek için kuruluşların, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ve 5253 sayılı Dernekler Kanunu kapsamında kurulmuş ve tüzel kişiliğini 31.12.2024 tarihinden önce kazanmış olması gerekiyor. Küçük ve orta büyüklükteki işletmelere (KOBİ) destek veren ve insan hakları yaklaşımlarının iş ortamına taşınmasını kolaylaştırabilecek kurumlar ise kar amacı gütmeyen tüzel kişilik olmaları koşuluyla istisnai olarak ortak kabul edilebiliyor. Önerilen faaliyetlerin Türkiye’de uygulanması ve proje süresinin altı ile on iki ay arasında olması bekleniyor.

Başvurular yalnızca UNDP’nin çevrim içi sistemi üzerinden ve İngilizce olarak alınıyor. Basılı ve Türkçe başvurular geçersiz sayılıyor. Sistem 8 Mayıs 2026 tarihinde erişime açıldı. Son başvuru ise 14 Ağustos 2026 Cuma günü saat 17.00 olarak belirlendi.

Programa ilişkin başvuru rehberi, gerekli ekler ve çevrim içi başvuru sistemine UNDP’nin resmi sayfasından ulaşılabiliyor.

Beklenti Hızla Kurala Dönüşüyor

Bu duyuruya yüzeyden bakan, yalnızca birkaç sivil toplum kuruluşunun fon başvurusu olarak görür. Derinine bakan ise bir ülkenin insan hakları temelli iş yapma standardını kurumsallaştırma yönünde attığı adımı fark eder.

Devreye giren her hibe, her kapasite geliştirme programı ve her raporlama beklentisi aynı yöne işaret ediyor. Şirketlerin değer zincirlerinde ve kendi içlerinde insan haklarına nasıl davrandığı artık görünmez bir alan olmaktan çıkıyor. Bu zemin olgunlaştığında geriye sade bir soru kalıyor. Beklenti kurala dönüştüğünde şirket bu sınava hazırlıklı mı girecek, yoksa kuralı sahada öğrenirken mi yakalanacak. İnsan hakları uyumu artık uzak bir gündem değil, değer zincirinin içine çoktan girmiş bir beklenti. Onu erken okuyan için bu bir yük olmaktan çıkarak, zamanında verilmiş bir hazırlık kararı haline geliyor.

İŞ PROBLEMLERİNE ODAKLI EĞİTİMLER, ÖLÇÜLEBİLİR SONUÇLAR

EĞİTİM ve DANIŞMANLIK:

Kurumunuzun Turquality, satınalma ve tedarik zinciri fonksiyonunu sağlam, izlenebilir ve denetlenebilir bir kontrol yapısına kavuşturmak için eğitim ve danışmanlık hizmetlerimizle destek veriyoruz.

Eğitim teklifi almak için egitim@satinalmadergisi.com

Fabrikanızda Bire Bir (1-1) Yönetici ve Grup Eğitimleri

Tedarik Zinciri Satın Alma Sürdürülebilirlik Eğitimi Satın Alma Tedarik Zinciri Eğitimi

Turquality, Satın Alma, Tedarik Zinciri Eğitimleri için tıklayınız.

Şirket eğitimlerini standart kalıplarla değil, ihtiyaçlarınıza özel tasarlıyoruz. Her program, işletmenizin gerçek problemlerine çözüm üretmek ve ölçülebilir sonuçlar yaratmak için hazırlanır. Sizlerden gelen geri bildirimlerle eğitimlerimizi özgünleştiriyor, böylece her adımda somut değer katıyoruz.

Mottomuz: “Her eğitim, bir iş probleminin çözümü için tasarlanır.”

Güvenilir, verimli ve profesyonel eğitim hizmetleriyle yanınızdayız. Dolu dolu, güler yüzlü eğitimler dilerim.

Prof. Dr. Murat Erdal

Eğitim içeriklerini görmek için başlıklara tıklayınız.

☐ Sürdürülebilir Tedarik Zinciri Yönetimi ve Yeşil Satınalma ISO 20400 Eğitimi (2 gün)

☐ İhale ve Sözleşme Yönetimi Eğitimi (2 gün)

☐ İhale Kazanma, Teklif Verme, Satış ve Sözleşme Eğitimi (2 gün)

☐ Stratejik Satın alma Yönetimi Eğitimi (2 gün)

☐ Tedarikçi Performans Değerlendirme ve Tedarikçi İlişkileri Eğitimi (2 gün)

☐ Sözleşme Yönetimi ve Sektörel Kontrat İncelemeleri Eğitimi (2 gün)

☐ Satış Mühendisleri için Kurumsal Satış Eğitimi (Rol Canlandırma/Oyun) (2 gün)

☐ Satınalma ve Tedarik Zincirlerinde YAPAY ZEKA Eğitimi (2 gün)

☐ Emtia ve Kategori Uzmanları için Maliyet ve Fiyat Eskalasyon Analizi Eğitimi

☐ ISO 37001 Rüşvetle ve Yolsuzlukla Mücadele Yönetim Sistemi Standardı Eğitimi

Hediye mi, Rüşvet mi? Tedarikçi İlişkilerinde Üç Şaşırtıcı Dava Örneği | Satınalma Dergisi

☐ Satınalma Süreçlerinde Denetim ve Suistimal Önleme Eğitimi (2 Gün)

☐ Filo Yönetimi Eğitimi: “Operasyon ve Planlama İlkeleri” (2 gün)

☐ Dış Ticarette Lojistik Sözleşme Yönetimi Eğitimi (2 gün)

☐ Lojistik ve Depo Yönetimi Eğitimi (2 gün)

☐ Müzakere Teknikleri ve Pazarlık Becerileri (İleri Seviye) Eğitimi (2 gün)

Kuruma özel program talepleri için: egitim@satinalmadergisi.com

C Level Pazarlık Eğitimi — C Level Pazarlık Eğitim Broşürünü İndirmek için Tıklayınız. PDF – Broşür——————————————————————————————————————————————-

Sürdürülebilir Tedarik Zinciri ve Yeşil Satınalma ISO 20400 Eğitimi için tıklayınız.

Sürdürülebilir Tedarikçi Bilgi Formu ve Kullanım Rehberi

Sürdürülebilirlik çalışmalarında temel konulardan biri, tedarikçilerden alınan verilerin düzenli, karşılaştırılabilir ve doğrulanabilir şekilde toplanmasıdır. Bu veriler, hem satınalma süreçleri hem de sürdürülebilirlik raporlaması açısından önemli bir temel oluşturur. Sürdürülebilir Tedarikçi Bilgi Formu ve Kullanım Rehberi, şirketlerin bu verileri daha sistematik, tutarlı ve uygulanabilir bir çerçevede yönetebilmesi amacıyla hazırlanmıştır.