Değerli okuyucular,
Mart 2026 gündemi oldukça sert başladı. Son yıllarda neredeyse her dönem başka bir tedarik zinciri sarsıntısıyla karşılaşıyoruz. Pandemi ile görünür hâle gelen küresel kırılganlıklar; Rusya-Ukrayna savaşı, ABD-Çin tarife gerilimleri, Süveyş ve Kızıldeniz hattındaki güvenlik sorunları, sürdürülebilirlik riskleri, Panama Kanalı’ndaki geçiş kısıtları, İsrail-Filistin krizi ve bugün daha geniş bir bölgesel çatışma eksenine dönüşen Orta Doğu gerilimi ile farklı boyutlar kazandı.
Bütün bu gelişmeler şirketler açısından temel bir gerçeği ön plana taşımaktadır: tedarik zincirlerinde risk analizi ve dayanıklılık stratejileri artık ertelenebilecek başlıklar değildir. Görünen o ki, hemen her yıl yeni bir çalkantı ve yeni bir ekonomik baskı gündeme gelmektedir. Daha istikrarlı bir dönemin kendiliğinden gelmesini beklemek fazlasıyla iyimser olabilir. Bu nedenle tedarik zinciri senaryo çalışmaları ve stratejik kaynak planlaması, artık geçici bir gündem değil; firmalar için kalıcı bir zorunluluk hâline gelmiştir.
Ortadoğu’daki jeopolitik gelişmeler odağında yayımlanan raporları dikkate alarak tedarik zinciri odaklı kısa bir değerlendirme yapmak isterim.
Dünya deniz ticareti açısından kritik bir geçiş noktası olan Hürmüz, küresel deniz yoluyla taşınan petrol ticaretinin yaklaşık dörtte birini taşımaktadır. Hürmüz Boğazı’ndaki aksama, yalnızca bölgesel bir denizcilik sorunu olmaktan öte, küresel tedarik zincirleri üzerinde zincirleme etki üreten bir ticaret şokudur. Enerji, navlun, gübre, akaryakıt ve kritik girdilerde oluşan baskı; çok sayıda sektörde maliyet değişimlerini ve fiyat güncelleme baskısını hızlandırmaktadır. Özellikle enerjiye, ithal girdiye ve deniz taşımacılığına duyarlı sektörlerde bu etkinin daha hızlı hissedilmesi beklenmektedir.
UNCTAD – United Nations Conference on Trade and Development (Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı) verilerine göre, çatışma öncesi haftaya kıyasla günlük gemi geçişleri ortalama 141 seviyesinden 4–6 bandına kadar gerilemiş, başka bir ifadeyle trafik neredeyse durma noktasına gelmiştir. Aynı dönemde Brent petrol fiyatı % 27, doğal gaz fiyatı ise % 74 yükselmiştir.
Bu gelişme, enerji ve ticarette tek koridora aşırı bağımlılığın maliyetini yeniden görünür hâle getirmiştir.
Uluslararası taşımacılık operasyonları açısından bakıldığında ise ciddi bir risk ortaya çıkmıştır. Orta Doğu ve Körfez hattında faaliyet gösteren birçok taşıyıcı, güvenlik riskleri nedeniyle rezervasyon kabulünü geçici olarak durdurmuş, bazı servislerini askıya almış ya da liman rotasyonlarını değiştirmiştir. Küresel hatlar ek maliyet kalemlerini, özellikle War Risk Surcharge (Savaş Riski Ek Ücreti) uygulamalarını hızla devreye almıştır. Operasyonel açıdan bunun anlamı; ithalat ve ihracat planlarında gecikme, teslim sürelerinde uzama ve navlun bütçelerinde ani yükseliş riskidir.
Tam da bu nedenle şirketlerin yalnızca piyasa fiyatlarını değil; risk haritalarını, alternatif tedarik senaryolarını, taşıma koridorlarını, sözleşme esnekliklerini ve kriz dönemlerinde karar alma reflekslerini de güçlendirmesi gerekmektedir.
Satınalma, lojistik ve tedarik zinciri ekipleri açısından önümüzdeki dönemin en kritik başlıkları; risk analizi, dayanıklılık, senaryo planlama, alternatif kaynak geliştirme ve maliyet dalgalanmalarına karşı kurumsal hazırlık kapasitesi olacaktır. Biz de dergimizde ve eğitim programlarımızda bu yeni dönemin ihtiyaçlarına stratejik bir eksende odaklanmaya devam edeceğiz.
Katkılarından dolayı tüm yazar ailemize teşekkür ederim.
Keyifli okumalar,
Prof. Dr. Murat ERDAL
