Çevresel Kuznets Eğrisi: Ters U’dan N-Şekilli Bir Gerçekliğe
Oğuzhan ÖZYİĞİT
Ekonomik büyümenin sosyal yapı ve kalkınma süreciyle ilişkisini inceleyen çalışmalarıyla tanınan Nobel Ödülü Simon Kuznets, ekonomik büyüme ile gelir eşitsizliği arasındaki ilişkiyi açıklayan bir teori ortaya atar. Kuznets Eğrisi olarak adlandırılan bu yaklaşıma göre, bir ülkenin ekonomik gelişim düzeyi ile gelir dağılımı adaleti arasındaki ilişki iki zıt aşamadan oluşmaktadır.
Şöyle ki, sanayileşmenin ilk evrelerinde sermaye belirli bir kesimde yoğunlaşır ve toplumun farklı kesimleri arasındaki ekonomik farklar artmaya başlar. Ekonomi belirli bir doygunluk düzeyine ulaştığında ise orta sınıf güçlenir ve buna paralel olarak sosyal devlet harcamaları artar. Benzer bir mantıkla ortaya atılan ve Çevresel Kuznets Eğrisi olarak adlandırılan yaklaşıma göre, ekonomik gelir arttıkça ilgili ülkenin çevre üzerindeki olumsuz etkileri de artmakta yani artan sanayileşme ve üretim hacmi, doğal kaynakların yoğun kullanımını zorunlu kılmakta; bu durum ise kişi başına gelir artışıyla birlikte çevre kirliliğini de beraberinde getirmektedir. Ancak belirli bir eşik aşıldıktan sonra bu olumsuz etkiler azalmaya başlamakta son aşamada ise daha az kaynakla daha fazla üretimi mümkün kılan teknolojik yeniliklerin kullanımı yaygınlaşmakta ve yenilenebilir enerji kaynaklarına yapılan yatırımlar hız kazanmaktadır.
Çevresel Kuznets Eğrisi (EKC), mantıksal tutarlılığı ve tarihsel olarak gözlemlenen birçok ampirik bulgu nedeniyle, ekonomik büyüme ile çevresel etkiler arasındaki ilişkiyi açıklamada uzun yıllardır politika yapıcılar tarafından başvurulan temel yaklaşımlardan biri olmuştur. Bu doğrultuda “önce büyü, sonra temizle” anlayışı, uzun süre hem kamu politikalarında hem de iş dünyasında baskın bir referans noktası olarak kabul edilmiştir.
Peki bu teori gerçekten geçerliliğini koruyor mu?
Son yıllarda yaşanan gelişmeler, bu varsayımın her zaman geçerli olmadığını; dahası söz konusu teorinin oldukça iyimser bir yaklaşım sunduğunu ve daha olumsuz sonuçların da mümkün olduğunu göstermektedir. Özellikle gelişmiş ülkelerde çevresel iyileşmenin kalıcı olmadığı, enerji krizleri ve jeopolitik riskler karşısında karbon yoğun sektörlere yeniden yönelimin ortaya çıktığı gözlemlenmektedir. ABD’nin Paris Anlaşması’ndan çekilme kararı ile Avrupa’da enerji güvenliği gerekçesiyle kömür kullanımının yeniden gündeme gelmesi bu duruma somut örneklerdir. Ayrıca Global Carbon Budget tarafından yayımlanan bir rapora göre, 2024 yılında CO₂ emisyonları bir önceki yıla kıyasla %0,8 oranında artarak rekor seviyeye ulaşmış; toplam emisyonlar ise yıllık bazda %2,0’lik bir artış göstermiştir.
Earth Overshoot Day tarafından yayımlanan başka bir raporda ise, Dünya’nın yıllık yenilenme kapasitesinin yaklaşık 1,8 katı kadar doğal kaynağın tüketildiği ortaya konmuştur. Özellikle Kuznets Teorisi’nin önde gelen savunucularının dayandığı 1970’li yıllara ait bulgular, 2003 yılında Graz Üniversitesi’nden Dr. Friedl tarafından gerçekleştirilen bir çalışmada eleştirilmiş ve geçerliliği sorgulanmıştır. Söz konusu çalışmanın bulgularına göre, çevresel ters U şeklindeki ilişkinin bu dönemde gözlemlenmesinin temel nedeninin 1973 petrol krizine bağlı olduğu ileri sürülmektedir.
Dolayısıyla, çevreye uyarlanan Kuznets Eğrisi, çevre ile ekonomik gelişme arasındaki ilişkinin yalnızca ters U biçimiyle açıklanamayacak kadar istikrarsız olduğunu; başka bir ifadeyle N-şekilli, daha dinamik bir yaklaşımın tartışılması gerektiğini ortaya koymaktadır. Gelir seviyesinin gerçek anlamda yükselmesiyle birlikte ortaya çıkan hızlı tüketim artışı, üretim üzerinde baskı yaratmakta ve bu durum çevre kalitesinde ilk aşamaya benzer bir bozulmanın yeniden görülmesine yol açabilmektedir. Farklı bir ifade ile, temiz enerji kaynaklarına ve teknolojilere yönelik eğilimlerin yetersiz kalması hâlinde, artan toplam üretim ölçeği çevresel bozulmanın tekrar yükselmesine neden olmakta ve ters U biçimindeki eğrinin N-şekline dönüşmesine sebebiyet vermektedir.
Sonuç olarak, Çevresel Kuznets Eğrisi’nin çevresel sürdürülebilirliği kendiliğinden garanti eden evrensel bir yasa olmadığı; yalnızca uygun politika araçları, teknolojik gelişmeler ve kurumsal düzenlemelerle desteklendiği ölçüde geçerlilik kazanan, dinamik ve kırılgan bir çerçeve olarak ele alınması gerektiği anlaşılmaktadır.
Oğuzhan ÖZYİĞİT
İtirazen Şikayet Konusu; Başvuru sahibinin dilekçesinde özetle; şikâyet başvurularına idare tarafından cevap verilmediği, Teknik Şartname’nin 4.5’inci maddesinde “Araç şoförü, İdare’nin her kademesinde ve pozisyonundaki tüm istihdam türlerindeki (işçi, memur vb.) personeli veya İdarece görevlendirilmiş kişileri (Kurum personeli, hizmet alımı yoluyla çalışan kişiler ve benzeri) ve teknik şartnamenin madde 8’de belirtilen sürücülü araç kiralamaları için araç ile birlikte hizmet alımı personelini ifade eder. Araç kaskosu bu madde göz önünde bulundurularak yaptırılacaktır.” düzenlemesine yer verildiği, istekli tarafından verilecek sürücüler haricinde kurum personelinin de araçları süreceğinin öngörüldüğü, araç kaskosunun bu madde göz önünde bulundurularak yapılmasının istendiği ve Teknik Şartname’nin 6.4’üncü maddesinde de “İhale konusu iş süresince kiralanan araçların her ne suretle olursa olsun işin ifası ve araçların kullanımları sırasında meydana gelecek her türlü maddi, manevi zarar ve ziyanlardan (idareye ve 3. şahıslara verilecek zararlar dahil) yüklenici sorumlu olacaktır. Ancak; maddi hasarlı trafik kazalarında araç değer kaybı ve benzeri durumlarda sürücü sorumlu tutulmayacaktır.” düzenlemesine yer verildiği, söz konusu maddede bu durumun sadece firmanın temin edeceği sürücüler için mi, yoksa sürücü olarak görevlendirilecek kurum personeli için de mi geçerli olacağı ayrımının yapılmadığı, bu duruma ilişkin açıklama getirilmesi gerektiği, kurum personeli için de geçerli olması halinde Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin genel hükümlerinin kapsamının dışına çıkıldığı, idarenin personelinin kusurundan doğacak zararların da yüklenicinin sorumluluğu kapsamına alındığı, idare personelinin araçları kullanacağı dikkate alındığında ilgili düzenlemede yüklenicinin veya idare personelinin kullandığı araç ayrımı da yapılmadığından düzenlemenin mevzuata aykırı olduğu, bu nedenlerle ihalenin iptal edilmesi gerektiği iddialarına yer verilmiştir.
Mehmet ATASEVER
İş Dünyası ve Sürdürülebilir Kalkınma Derneği (SKD Türkiye) bünyesinde, Alarko Holding liderliğinde faaliyet gösteren “Tarımda Sürdürülebilirlik Görev Gücü” önemli bir rapor çalışmasına imza attı. “Tarımda Kadın ve Genç İstihdamının Güçlenmesi” raporu, ortaya koyduğu durum analizi ve önerilerle kadınların ve gençlerin tarım ekosistemindeki varlığını artırmayı hedefliyor. SKD Türkiye ve Alarko Holding öncülüğünde, Ülker, İş Bankası, İmece Mobil ve Alarko Tarım Grubu’nun farklı bölgelerdeki tarım paydaşlarının katılımıyla gerçekleştirilen saha araştırmasına dayanan rapor, sektörde sürdürülebilirliği, fırsat eşitliğini ve katılımcılığı ileri taşıyacak aksiyonlar için önemli bir referans teşkil ediyor. 
İşveren, fesih yetkisini kendisi kullanabileceği gibi bu yetkiyi işyerinde oluşturulmuş bir disiplin kuruluna da verebilir. İşyerinde disiplin kurulu oluşturulacağına dair mevzuatımızda bir zorunluluk bulunmamakla birlikte, işverenler işyeri iç yönetmeliklerinde, disiplin yönetmeliklerinde ya da toplu iş sözleşmelerinde disiplin kurulu oluşturulması ile ilgili düzenleme yapabilmektedirler. Disiplin kurulları, genellikle bir işveren temsilcisinin başkanlığında işçi ve işvereni temsilen toplamda 5 asil üyeden oluşur. Kurul çoğunluk ile toplanarak ve karar alabilir.
Bazı krizler vardır, bağırmaz. Manşet olmaz. Acil toplantılarla, kırmızı alarmlarla gelmez. Ama içten içe kurumun reflekslerini yavaşlatır, liderlerin enerjisini emer, organizasyonun aklını köreltir. Bugün pek çok kurum tam olarak böyle bir krizle karşı karşıya: karar yorgunluğu.
Dövizin artış hızının, enflasyon artış hızından daha yavaş olmasından dolayı piyasa dinamiklerin dengesi şaşmış durumda iken, uykulu dövizin birkaç ay hiç uyanmamak üzere derin uykuya dalışı söz konusu olsa. Acaba piyasanın hali ne olurdu?
Dövizin uykuda kaldığı süre, para piyasalarına hükmedenlerin de bir nevi rahat etmesini sağlat. Ancak döviz uyandığı vakit, piyasaya rahat yok.
Sanayide çalışan herkes bilir: Kitapta yazanla sahada olan çoğu zaman aynı şey değildir. Kâğıt üstünde her şey planlıdır ama üretim bandına indiğinizde sizi bambaşka gerçekler karşılar. İşte su meselesi de tam böyle bir konu. Kimse “suyumuz bitti” diye makine durdurmaz sanır, ama bugün pek çok tesis tam olarak bunu yaşıyor.
