Anahtar Kelimeler; Hizmet Alım, Laboratuvar, Sağlık İhaleleri, Cihaz Yaşı, Tıbbi Cihaz, İdari Şartname, Teknik Şartname, Tekliflerin Değerlendirilmesi, Düzeltici İşlem
İtirazen Şikayet Konusu; Başvuru sahibinin dilekçesinde özetle; İhale üzerinde bırakılan istekli tarafından teklif edilen cihazların yaşları, imalat tarihleri ve seri numaralarının EKAP sistemine yüklenmek suretiyle beyan edilmediği, sunulan evrakın İdari Şartname’nin 7.3.2’nci maddesinde talep edilen bilgileri karşılamadığı iddialarına yer verilmiştir.
Konu İle İlgili Emsal Kamu İhale Kurulu Kararına Göre;
Yapılan inceleme ve tespitler neticesinde; İdari Şartname’nin “Katılım ve yeterlik kriterleri” başlıklı 7’nci maddesinde “… 7.3.2. İhale konusu işin ya da malın satış faaliyetinin yerine getirilebilmesi için ilgili mevzuat gereğince alınması zorunlu olan sicil, izin, ruhsat, faaliyet belgesi vb. belgeler: “Cihazın Yaşı Tüm Kısımlar için Hizmet satın alımına karar verilen tetkik ve tedavi maksadıyla kullanılan tıbbi cihazlar 13 yaşından büyük olmayacaktır. Bu cihazların yaşları, imalat tarihi ve seri numarası ile belgelendirilecektir. Hizmet alımının bir yıldan fazla süreyi aşması halinde, sözleşme süresinin bitimine kadar cihaz yaşı 13 yılı geçmeyecektir. “
…..
7.5. Bu Şartnamenin 7 nci maddesi dışında ihale dokümanında sayılan diğer belgeler ve/veya düzenlenen diğer yeterlik kriterleri tekliflerin değerlendirilmesinde dikkate alınmaz…” düzenlemesi yer almaktadır.
İdari Şartname’nin 7.3.2’nci maddesinde, “Belge Adı” kısmında “Cihazın Yaşı”; “Açıklama” kısmında ise “Hizmet satın alımına karar verilen tetkik ve tedavi maksadıyla kullanılan tıbbi cihazlar 13 yaşından büyük olmayacaktır. Bu cihazların yaşları, imalat tarihi ve seri numarası ile belgelendirilecektir. Hizmet alımının bir yıldan fazla süreyi aşması halinde, sözleşme süresinin bitimine kadar cihaz yaşı 13 yılı geçmeyecektir. Tabloda belirtilmemesi halinde istekli teklifi değerlendirme dışı bırakılacaktır.” düzenlemesine yer verildiği görülmüştür.
…………. Lab. ve Sağ. Sis. A.Ş. tarafından ihaleye katılım belgesinin “Mesleki ve Teknik Yeterliğe İlişkin Bilgiler” başlıklı bölümünün “Sicil, İzin, Ruhsat ve Faaliyet Belgeleri” satırının “Cihazın Yaşı” alt satırında “203999-599-00150_CİHAZ YAŞ TAAHHÜTÜ.pdf EKAP’a yüklenen belgedir.” beyanına yer verildiği görülmüştür.
İhaleye katılım belgesinde beyan edilen uzantıya erişildiğinde, “Cihaz Yaş Taahhütü” başlıklı belgeye ulaşıldığı, söz konusu belgede “Firmamızın teklif etmiş olduğu cihazlar ihale süresi boyunca 13 yaşını geçmeyeceğini kabul ve taahhüt eder. İhale uhdemizde kaldığı takdirde kurulum aşamasında cihaz yaşı, imalat tarihi ve seri numaraların yer aldığı belgeleri ibraz edeceğimizi taahhüt ederiz.” ifadesine yer verildiği ve belgenin anılan istekli tarafından kaşelenip imzalandığı görülmüştür.
İdari Şartname’nin 7.3.2’nci maddesindeki düzenlemeden, alıma konu edilen ve tetkik ve tedavi amacıyla kullanılacak olan tıbbi cihazların 13 yaşından büyük olamayacağı, söz konusu cihazların yaşlarının, imalat tarihi ve seri numarası ile belgelendirileceği, işin süresinin bir yıldan fazla olması durumunda cihazların yaşının sözleşme süresinin sonuna kadar 13 yaşını geçemeyeceği, bahse konu bilgilerin tabloda belirtilmemesi halinde ise isteklilerin tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılacağı anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, alıma konu edilen ve tetkik ve tedavi amacıyla kullanılacak olan tıbbi cihazların 13 yaşından büyük olamayacağı, söz konusu cihazların yaşlarının, imalat tarihi ve seri numarası ile belgelendirileceği, işin süresinin bir yıldan fazla olması durumunda cihazların yaşının sözleşme süresinin sonuna kadar 13 yaşını geçemeyeceği, bahse konu bilgilerin tabloda belirtilmemesi halinde ise isteklilerin tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılacağının İdari Şartname’nin 7.3.2’nci maddesinde düzenlendiği, dolayısıyla söz konusu hususun başvuruya konu ihalede yeterlik kriteri olarak belirlendiği,
Bu doğrultuda, anılan istekli tarafından ihaleye katılım belgesinin ilgili bölümünde “Cihaz Yaş Taahhütü” başlıklı belgenin yüklendiği, bahse konu belgede, istekli tarafından teklif edilen cihazların yaşlarının ihale süresi boyunca 13 yaşını geçmeyeceği ve ihalenin kendileri üzerinde kalması durumunda kurulum aşamasında cihazların yaşı, imalat tarihi ve seri numaralarının yer aldığı belgelerin sunulacağının kabul ve taahhüt edildiğine dair beyanda bulunulduğu, ancak anılan Şartname düzenlemesi uyarınca, isteklilerce teklif edilecek cihazların yaşına dair imalat tarihi ve seri numarası bilgilerinin, tekliflerin sunulması aşamasında ihaleye katılım belgesinde belirtilmesi gerekmekte iken anılan istekli tarafından bu bilgilerin sunulmadığı, söz konusu bilgilerin ihalenin kendileri üzerinde kalması durumunda sunulacağının beyan edildiği, dolayısıyla anılan istekli tarafından cihazların yaşına ilişkin yeterlik kriterinin sağlanmadığı, bu nedenle isteklinin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği anlaşılmış olup başvuru sahibinin bu husustaki iddiasının yerinde olduğu sonucuna varılmıştır.
Algı mı Gerçeklik mi? Satın Alma Kararlarında Görünenin Ötesini Yönetmek
M. Efsun Yüksel Tunç Eğitmen ve Yönetim Danışmanı Yaşam ve Yönetici Koçu
Satın alma fonksiyonu, kurumların en kritik karar alanlarından biridir. Tedarikçi seçiminden fiyat müzakerelerine, risk değerlendirmesinden uzun vadeli iş ortaklıklarına kadar birçok karar, doğrudan iş sonuçlarını etkiler.
Bu kararların önemli bir kısmı veri, analiz ve kriterlere dayanır. Ancak çoğu zaman göz ardı edilen bir gerçek vardır; kararlarımız sadece veriye değil, algıya da dayanır.
Satın Alma Süreçlerinde Algının Rolü
Davranış bilimleri, bireylerin karar alma süreçlerinde bilişsel yanlılıkların önemli bir etkisi olduğunu ortaya koymaktadır. Harvard University çalışmalarına göre bireyler, farkında olmadan belirli kişi ve kurumlara karşı daha olumlu ya da olumsuz eğilimler geliştirebilir. World Economic Forum verileri ise karar kalitesinin yalnızca teknik yeterlilikle değil, bilişsel farkındalıkla da doğrudan ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu durum satın alma süreçlerine doğrudan yansır.
Tedarikçi Seçiminde Algı Tuzakları
Satın alma profesyonelleri çoğu zaman aşağıdaki durumlarla karşılaşır; daha kurumsal görünen firma daha güvenilir kabul edilir; daha güçlü sunum yapan tedarikçi daha yetkin algılanır; daha önce çalışılmış firmalar otomatik olarak tercih edilir.
Oysa bu değerlendirmeler her zaman objektif değildir. Algı, veriyle desteklenmediğinde yanıltıcı olabilir.
“Tanıdık Olan”ın Avantajı: Affinity Bias
Satın alma kararlarında en sık karşılaşılan yanlılıklardan biri “benzerlik yanlılığıdır”. Aynı sektörden gelen, benzer iletişim tarzına sahip, daha önce olumlu deneyim yaşanmış tedarikçiler, farkında olmadan daha avantajlı hale gelir.
McKinsey & Company araştırmaları geçmiş deneyimlerin, yeni kararları objektiflikten uzaklaştırabildiğini göstermektedir. Bu durum, alternatif ve daha iyi çözümlerin gözden kaçmasına neden olabilir.
Müzakere Süreçlerinde Algı Yönetimi
Müzakere sadece rakamlarla değil, algıyla da yönetilir. Kendine güvenli konuşan tedarikçi daha güçlü algılanabilir. İlk fiyat teklifleri referans noktası oluşturabilir (anchoring etkisi). İletişim becerisi yüksek olan taraf daha avantajlı görülebilir.
Boston Consulting Group çalışmalarına göre müzakerelerde algı yönetimi, sonuçları doğrudan etkileyen kritik faktörlerden biridir. Bu nedenle müzakere süreci sadece ticari değil, psikolojik bir süreçtir.
Risk Değerlendirmesinde Görünmeyen Kör Noktalar
Satın alma süreçlerinde risk değerlendirmesi yapılırken “Güvenilir” görünen firmalara daha az sorgulama yapılabilir; yeni tedarikçilere karşı daha temkinli yaklaşılabilir, geçmiş performans, geleceğin garantisi olarak kabul edilebilir. Oysa veri şunu gösterir algıya dayalı güven, risk yönetiminde ciddi boşluklar yaratabilir.
Algı ile Gerçeklik Arasındaki Farkı Yönetmek
Satın alma profesyonelleri için kritik olan, algıyı yok etmek değil, algının farkında olarak karar vermektir. Bu noktada:
Standart değerlendirme kriterleri oluşturmak
Tedarikçi analizlerini veri ile desteklemek
Alternatifleri sistematik olarak değerlendirmek
Müzakere süreçlerinde psikolojik etkilerin farkında olmak
karar kalitesini önemli ölçüde artırır.
Liderler İçin 5 Kritik Kontrol Sorusu
Satın alma liderlerinin karar öncesinde kendilerine sorması gereken temel sorular:
Bu kararı hangi somut verilere dayanarak veriyorum?
Bu tedarikçiye yönelik olumlu/olumsuz algımın kaynağı nedir?
Alternatif seçenekleri gerçekten eşit şekilde değerlendirdim mi?
Bu kararımda geçmiş deneyimlerim ne kadar etkili oldu?
Algı ile gerçek performansı ayırabildiğimden emin miyim?
Kurumlar İçin 3 Hızlı Aksiyon
Satın alma süreçlerinde algı kaynaklı hataları azaltmak için uygulanabilecek üç temel adım:
Standart ve Ölçülebilir Değerlendirme Sistemleri Kurmak
Tedarikçi seçim ve değerlendirme süreçlerini kişisel yorumlardan bağımsız hale getirmek
Karar Süreçlerine Çoklu Perspektif Dahil Etmek
Farklı ekiplerden görüş alarak tek boyutlu değerlendirme riskini azaltmak
Satın alma ekiplerinin karar süreçlerinde kendi düşünme kalıplarını tanımasını sağlamak
Doğru Karar, Doğru Görmekle Başlar
Satın alma fonksiyonu, yalnızca maliyet yönetimi değil, stratejik değer yaratma alanıdır. Bu değerin sürdürülebilir olması için görünene değil, veriye; algıya değil, analize; varsayımlara değil, gerçeklere dayalı kararlar almak gerekir.
Ve belki de en kritik soru şudur: Karar verirken gerçekten veriye mi güveniyoruz, yoksa farkında olmadan algılarımıza mı teslim oluyoruz?
M. Efsun Yüksel Tunç Eğitmen ve Yönetim Danışmanı Yaşam ve Yönetici Koçu
Bir market rafındaki ürünün fiyatı çoğu zaman bir tarım haberi gibi okunur, oysa arkasında uzun ve kırılgan bir tedarik zinciri durur. Bu zincirin en az konuşulan halkası gübre ve tarımsal girdidir, çünkü gözden uzak kaldığı sürece sanki hiç sorun yokmuş gibi görünür. Gübre olmadan verim düşer, verim düştüğünde arz daralır ve arz daraldığında fiyat yükselir. Bu durumda, sade görünen zincir bugün küresel ölçekte ciddi biçimde test ediliyor ve sonuçları yalnızca çiftçinin değil, gıdayla iş yapan herkesin masasına geliyor. Tarladan çatala tüm süreçler etkileniyor. Gübre artık sıradan bir tarım girdisi değil, gıda tedarik zincirinin stratejik bir kırılganlık noktasıdır.
Meseleyi bu çerçeveden okumak, onu tarladan çıkarıp doğrudan tedarik masasına taşır. Gübredeki bir dalgalanma sadece üreticiyi değil, o üreticiden mal alan sanayiyi, o sanayiden ürün alan perakendeyi ve nihayetinde tüketiciyi etkiler. Son aylarda yaşanan gelişmeler, bu zincirin ne kadar ince bir tel üzerinde durduğunu bir kez daha gösterdi. Tek bir bölgedeki gerilim, binlerce kilometre uzaktaki bir hasadın kaderini belirleyebiliyor ve bu etki haftalar içinde fiyat etiketlerine kadar iniyor. Bu yüzden gübre, bugün tarım kadar tedarik ve satınalma gündeminin de doğrudan konusu haline gelmiş durumda.
Gübrenin Stratejik Kırılganlığı Nereden Geliyor
Azotlu gübrenin temel hammaddesi doğal gazdır ve bu gerçek, gübreyi doğrudan enerji piyasasına bağlar. Üre ve amonyak üretiminin maliyetinin büyük bölümü gaz fiyatından oluştuğu için enerjideki her dalgalanma kısa sürede gübre fiyatına yansır. Üretimin coğrafi olarak yalnızca birkaç bölgede toplanması bu bağı daha da kırılgan hale getirir. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerine göre uluslararası gübre ticaretinin yüzde 30’a kadarı tek bir deniz koridorundan yani Hürmüz Boğazından geçiyor ve üreye bakıldığında bu oran daha da yükseliyor. Tek bir tesisin ağırlığı bile bu yoğunlaşmayı somutlaştırıyor, çünkü Körfez’deki dev bir üre kompleksi tek başına küresel üre ticaretinin yaklaşık yüzde 14’ünü karşılayabiliyor.
Kırılganlık yalnızca azotlu gübreyle de sınırlı değil. Fosfatlı gübrelerin üretiminde kritik bir girdi olan kükürdün önemli bir bölümü de aynı dar koridordan geçtiği için, bir aksama tek bir gübre türünü değil neredeyse tüm ana kalemleri aynı anda etkiliyor. Azotlu, fosfatlı ve potasyumlu gübreler farklı kaynaklardan beslense de üretim ve lojistik halkaları birbirine sıkıca bağlı. Bu yüzden bir üründeki darboğaz hızla diğerlerine sıçrayabiliyor ve alıcı tarafı aynı anda birden çok cephede baskı altına giriyor. Tek bir kalemde alternatif bulmak bile, zincirin tamamı sıkıştığında beklenenden çok daha zor hale geliyor.
Bu yoğunlaşma, küçük bir aksamanın bile küresel ölçekte fiyat ve tedarik şoku yaratmasına zemin hazırlıyor. Petrolden farklı olarak gübrede uluslararası düzeyde koordine edilmiş bir stratejik rezerv sistemi bulunmuyor ve bu da arz kesintilerini yönetmeyi çok daha zor kılıyor. Bir ülke ihracatını kısıtladığında ya da bir koridor kapandığında devreye girecek bir tampon mekanizma neredeyse yok. Dolayısıyla sistem, normal zamanlarda son derece verimli fakat şok anlarında savunmasız bir yapıya sahip. Enerji ile gıda arasındaki bağ artık teorik bir ilişki değil, üretim sürekliliğini doğrudan belirleyen somut bir bağımlılıktır.
Tetikleyici Şokun Anatomisi
2026’da Orta Doğu’da yaşanan gerilim, bu kırılganlığı adeta laboratuvar koşulları altında görünür kıldı. FAO Baş Ekonomisti Maximo Torero, bölgedeki kritik deniz koridorunda (Hürmüz Boğazı) tanker trafiğinin çatışmanın ilk günlerinde yüzde 90’dan fazla çöktüğünü açıkladı ve bunu yalnızca bir enerji şoku değil, küresel gıda sistemlerini etkileyen sistemik bir şok olarak tanımladı. Fiyat tarafındaki yansıma çok hızlı oldu, Mısır üresi kısa sürede yüzde 28 yükselirken bölgesel granül üre fiyatları da çift haneli arttı. FAO, krizin sürmesi halinde 2026’nın ilk yarısında küresel gübre fiyatlarının ortalama yüzde 15 ila 20 daha yüksek seyredebileceğini öngörüyor. Aynı kurumun değerlendirmesine göre her ay milyonlarca ton gübre sevkiyatı askıya alınmış durumda ve ekim takvimi kaçırıldığında bu gecikme telafisi olmayan verim kayıplarına dönüşüyor.
Fiyat artışının arkasındaki mekanizmayı görmek, sorunun neden bu kadar kalıcı olduğunu da açıklıyor. Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı’nın (UNCTAD) değerlendirmelerine göre kriz başladığından bu yana tanker navlunları yüzde 90’ın üzerinde arttı, gemi yakıtı maliyetleri neredeyse ikiye katlandı ve savaş riski sigorta primleri sıçradı. Bazı sigortacıların bölgedeki gemiler için teminatı tamamen geri çekmesi, taşımacılığı ticari olarak çok daha zor hale getirdi. Yükselen taşıma ve sigorta maliyetleri doğrudan gübre fiyatlarına ekleniyor ve oradan da tarımsal üretime yansıyor. Yani sorun yalnızca malın kendisinde değil, o malı taşıyan zincirin her halkasında aynı anda derinleşiyor.
Bu tablonun arka planında küresel enerji düzeninin de yeniden şekillendiğini görmek gerekiyor. Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) 1 Mayıs 2026 itibarıyla Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü’nden (OPEC) ayrıldı ve bu adım, örgütün iç dengeleri açısından önemli bir kırılma olarak değerlendirildi. Kimi çevrelerde Amerika Birleşik Devletleri ile İsrail’in OPEC’in parçalanmasını istediğine dair iddialar dolaşıyor. Bu gelişme, gübre krizinin doğrudan nedeni olmasa da bölgedeki enerji mimarisinin çatırdadığını gösteren bir işaret olarak okunabilir. Önemli olan, gübreyi besleyen enerji zincirinin giderek daha öngörülemez bir zemine oturmasıdır.
Krizin Yapısal Kök Nedenleri
Bu kriz bir günde ortaya çıkmadı, uzun süredir biriken yapısal zaaflar bir tetikleyiciyle yüzeye çıktı. Birinci neden üretim coğrafyasının darlığıdır, dünyanın azotlu gübre arzının önemli bölümü ucuz doğal gaza erişimi olan sınırlı sayıda ülkede toplanmıştır. İkinci neden korumacılığın yükselişidir, ihracatçı ülkeler kendi iç pazarlarını koruma refleksiyle zaman zaman gübre ihracatını kısıtlamış ve böylece küresel arz havuzunu daha da daraltmıştır. Üçüncü neden iklim baskısıdır, kuraklık ve don olayları üretim tahminlerini altüst ederek talep tarafında ani sıçramalara yol açmaktadır. Bu üç etken bir araya geldiğinde fiyatın yönünü tek bir değişken değil, birbirini besleyen bir risk yumağı belirlemeye başlıyor.
Dördüncü ve belki en sinsi etken, sistemin şok emici bir tamponunun olmamasıdır. Gübre talebi takvime sıkı sıkıya bağlıdır, çünkü ürün doğru anda toprağa verilmezse o sezon için fırsat penceresi kapanır. Bu nedenle birkaç haftalık bir gecikme bile, sonradan piyasa normale dönse dahi telafi edilemeyen bir verim kaybına dönüşebilir. Tedarik tarafı için bu durum, klasik fiyat yönetiminin ötesinde bir zamanlama ve süreklilik problemi yaratıyor. Asıl tehdit fiyatın yükselmesi değil, fiyatı belirleyen değişkenlerin tek tek kontrol dışına çıkmasıdır.
Türkiye’nin İki Katmanlı Maruziyeti
Türkiye bu denklemde özellikle hassas bir konumda duruyor, çünkü hem küresel girdi şoklarına açık hem de temel girdilerde dışa bağımlı. Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, ülkenin tarımsal üretimde kullandığı kimyasal gübre ve mazot hammaddelerinin yaklaşık yüzde 90’ını ithal ettiğini belirtiyor ve bu yüzden yurt içi fiyatların hem dış piyasalara hem de döviz kuruna bağlı hareket ettiğini söylüyor. Aynı değerlendirmeye göre çatışma sonrası dönemde kalsiyum amonyum nitrat gübresi yüzde 26,5, amonyum sülfat yüzde 23,3 ve üre yüzde 19,5 oranında pahalandı. Bu maliyet baskısı gübreye en çok ihtiyaç duyulan dönemde geldiği için doğrudan verime ve sonraki sezonun arzına yansıma riski taşıyor. Bayraktar, üreticinin bu tabloda korunması ve temel girdilerde acil bir destek mekanizmasının devreye alınması gerektiğini açıkça dile getiriyor.
Bu baskıyı hafifletmek için bazı adımlar atıldığını da kaydetmek gerekiyor. TZOB’un aktardığına göre gübre ithalatında gümrük vergilerinin sıfırlanması, gübre ihracatının geçici olarak yasaklanması ve uzun süredir kullanımı kısıtlı olan bir gübre türünün yeniden devreye alınması gibi önlemler gündeme geldi. Bu hamlelerin yönü doğru olsa da asıl belirleyici olan üreticinin gübreye makul bir fiyatla erişebilmesi. Nitekim resmi verilerde tarımsal girdi fiyatlarındaki yıllık artışın yüzde 30’un üzerine çıkması, maliyet baskısının ne kadar derinleştiğini gösteriyor. Bu tablo, fiyatı tek başına yönetmenin yeterli olmadığını, erişim ve süreklilik boyutunun da en az fiyat kadar kritik olduğunu ortaya koyuyor.
Tabloyu ağırlaştıran ikinci katman üretim tarafından geliyor. Türkiye İstatistik Kurumu’na (TÜİK) göre tarım, ormancılık ve balıkçılık sektörü 2025’te yüzde 8,8 küçülerek son 24 yılın en sert daralmasını yaşadı. Bu daralmada kuraklık ve zirai don gibi iklim koşullarının yanı sıra artan girdi maliyetleri de belirleyici oldu, hatta bazı meyve gruplarında kayıplar yüzde 30’u aştı. Üretim zayıflarken ithalata bağımlılığın artması, hem cari dengeyi hem de gıda fiyatlarını aynı anda zorlayan bir kısır döngü yaratıyor. Türkiye için gübre meselesi bir fiyat sorunu değil, doğrudan gıda arz güvenliğini ilgilendiren stratejik bir bağımlılıktır.
Etkinin Sektörler Arası Yayılımı
Gübredeki bir sarsıntı tarlada başlar fakat orada kalmaz, dalga dalga yukarı doğru yayılır. İlk dalga gıda sanayisine vurur, çünkü tarımsal hammaddedeki her artış işlenmiş ürünün maliyet tabanını yükseltir ve fiyatlama esnekliğini daraltır. İkinci dalga perakendeye ulaşır, daralan tarımsal arz raf fiyatlarını ve marjları baskılar, bu da kategori yönetiminden stok planlamasına kadar bir dizi kararı zorlaştırır. Hayvancılık ve yem tarafı da aynı zincire bağlıdır, çünkü yem bitkilerindeki verim kaybı süt ve et maliyetlerini doğrudan yukarı çeker. Böylece tek bir girdideki kırılganlık, birbirinden bağımsız görünen sektörleri ortak bir maliyet baskısı altında buluşturur.
Bu baskı, aşağı halkaları yeni arayışlara da itiyor. Üretimdeki zayıflık ithalatla telafi edilmeye çalışıldıkça dış alım faturası büyüyor, nitekim 2025’te mal ve hizmet ithalatındaki artış bu açığın bir bölümünün dış pazarlardan karşılandığını gösteriyor. Perakende tarafında ise daralan ve pahalanan arz, oyuncuları stok yönetimini sıkılaştırmaya, özel markalı ürünlere ağırlık vermeye ve hatta kendi üretim kaynaklarına yatırım yaparak dikey entegrasyona yönelmeye itiyor. Bu eğilimler, kırılganlığın yalnızca bir maliyet kalemi değil, iş modelini yeniden şekillendiren bir güç olduğunu gösteriyor. Kısacası girdideki belirsizlik, her sektörü kendi tedarik stratejisini gözden geçirmeye zorluyor.
Dışa dönük tarafta tablo daha da karmaşık hale geliyor. Üretim zayıfladıkça ithalat faturası büyürken, gıda ihracatçıları için hem rekabet gücü hem de teslim güvenilirliği aynı anda risk altına giriyor. Girdi maliyetindeki belirsizlik uzun vadeli ve sabit fiyatlı sözleşmeleri riskli kılarken, lojistik ve sigorta maliyetlerindeki artış da tabloyu daha da zorlaştırıyor. Bu ortamda her halkanın aldığı karar bir diğerini etkilediği için, sorun tek bir sektörün değil tüm ekosistemin ortak gündemi haline geliyor. Tek bir girdideki kırılganlık, gıdayla teması olan her sektörün maliyet ve planlama denklemini aynı anda yeniden yazıyor.
Çatı Kuruluşların Penceresinden Tablo
Konuya yetkili kurumların penceresinden bakmak, sorunun ölçeğini çok daha net gösteriyor. FAO Genel Direktörü Qu Dongyu, tarımın ertelenemeyen bir takvimle çalıştığını, gübre doğru anda tarlaya ulaşmazsa verimin sonradan ne olursa olsun düştüğünü hatırlatıyor ve bu gecikmenin etkisinin 2026’nın ikinci yarısı ile 2027’ye taşınacağını söylüyor. Aynı örgütün ekonomi kanadı, krizin bir aydan kısa sürmesi halinde etkilerin sınırlı kalacağını, fakat üç ayı aşması durumunda ekim kararlarının ve gelecek hasatların ciddi biçimde zarar göreceğini öngörüyor. FAO ayrıca ithalata bağımlı ülkelerin bu şoka çok daha açık olduğunu, özellikle Asya ve Afrika’daki birçok ekonominin Körfez kaynaklı gübreye yüksek oranda bağımlı olduğunu vurguluyor. Bu değerlendirme meseleyi anlık bir fiyat hareketinden çıkarıp orta vadeli bir arz güvenliği konusuna dönüştürüyor.
Türkiye tarafında da benzer bir uyarı dili öne çıkıyor. TZOB üreticinin artan maliyetler karşısında korunmasını ve temel girdilerde acil bir destek adımı atılmasını isterken, yerel ticaret borsalarının değerlendirmeleri tarımdaki daralmanın yalnızca iklimle açıklanamayacağına, maliyet baskısı ve planlama eksikliğinin de belirleyici olduğuna işaret ediyor. Bu uyarılar, gübredeki kırılganlığın çiftçinin sınırlarını çoktan aşıp ulusal ekonomi ölçeğinde bir gündem haline geldiğini gösteriyor. Farklı pencerelerden gelen bu değerlendirmeler sonunda ortak bir noktada buluşuyor. Mesele artık tekil bir fiyat dalgalanması değil, kurumsal düzeyde yönetilmesi gereken yapısal bir tedarik riskidir.
Satınalmanın Yeni Görev Alanı
Bütün bu tablo, gıdayla iş yapan kurumlarda tedarik tarafının görev tanımını sessizce genişletiyor. Bundan sonra kritik girdilerin nereden, hangi koridordan ve hangi jeopolitik riske maruz biçimde geldiğini haritalamak rutin bir iş haline geliyor. Çünkü bu kırılganlık, klasik maliyet pazarlığının çok ötesinde bir öngörü ve hazırlık kapasitesi talep ediyor. Tek kaynağa bağımlılığı azaltacak tedarikçi çeşitlendirmesi, kriz senaryolarına göre kurgulanmış stok ve rezerv stratejileri, sabit fiyat yerine girdi maliyetine bağlı dinamik sözleşme mekanizmaları masadaki yeni başlıklar arasında yer alıyor. Bunların hepsi enerji ile gıda arasındaki bağı okuyabilen, ihracat kısıtı ve regülasyon değişikliğini erkenden sezebilen ve alternatif girdi teknolojilerini takip edebilen bir bakış açısı gerektiriyor.
Bu noktada her okurun kendine sorabileceği yalın bir soru var. Bugünün tedarik masası, bu çok katmanlı kırılganlığı görmeye, ölçmeye ve yönetmeye gerçekten hazır mı. Bu soru bugün ne kadar erken sorulursa, gelecekteki sürprizler de o kadar yönetilebilir hale gelir. Sorunun cevabı, önümüzdeki sezonlarda hangi kurumların dirençli kalıp hangilerinin zorlanacağını da büyük ölçüde belirleyecek. Görünmeyen halkayı görünür kılmak, artık tedarik tarafının en stratejik sorumluluğu haline geldi.
İŞ PROBLEMLERİNE ODAKLI EĞİTİMLER, ÖLÇÜLEBİLİR SONUÇLAR
EĞİTİM ve DANIŞMANLIK:
Kurumunuzun Turquality, satınalma ve tedarik zinciri fonksiyonunu sağlam, izlenebilir ve denetlenebilir bir kontrol yapısına kavuşturmak için eğitim ve danışmanlık hizmetlerimizle destek veriyoruz.
Fabrikanızda Bire Bir (1-1) Yönetici ve Grup Eğitimleri
Turquality, Satın Alma, Tedarik Zinciri Eğitimleri için tıklayınız.
Şirket eğitimlerinistandart kalıplarla değil, ihtiyaçlarınıza özel tasarlıyoruz. Her program, işletmenizin gerçek problemlerine çözüm üretmek ve ölçülebilir sonuçlar yaratmak için hazırlanır. Sizlerden gelen geri bildirimlerle eğitimlerimizi özgünleştiriyor, böylece her adımda somut değer katıyoruz.
Mottomuz:“Her eğitim, bir iş probleminin çözümü için tasarlanır.”
Güvenilir, verimli ve profesyonel eğitim hizmetleriyle yanınızdayız. Dolu dolu, güler yüzlü eğitimler dilerim.
Sürdürülebilir Tedarikçi Bilgi Formu ve Kullanım Rehberi
Sürdürülebilirlik çalışmalarında temel konulardan biri, tedarikçilerden alınan verilerin düzenli, karşılaştırılabilir ve doğrulanabilir şekilde toplanmasıdır. Bu veriler, hem satınalma süreçleri hem de sürdürülebilirlik raporlaması açısından önemli bir temel oluşturur. Sürdürülebilir Tedarikçi Bilgi Formu ve Kullanım Rehberi, şirketlerin bu verileri daha sistematik, tutarlı ve uygulanabilir bir çerçevede yönetebilmesi amacıyla hazırlanmıştır.
Değer Zinciri ve Emisyon Hesaplama Rehberi için tıklayınız.
SÜRDÜRÜLEBİLİR TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ
VE YEŞİL SATIN ALMA ISO 20400 MAKALELERİ
Yeni Vergi Mimarisinde Şirketler Nasıl Pozisyonlanacak?
Torba Kanun Teklifi, Vergi Oranları ve Türkiye’nin Yeni Ekonomik Pozisyonu
Şaban KÜÇÜK – Y.M.M. Taxia & Taxademy
Torba Kanun sürecinde artık son dönemece girilmiş durumda. 24 Nisan 2026 tarihinde Sayın Cumhurbaşkanı tarafından açıklanan ekonomik paket, 5 Mayıs 2026 tarihinde TBMM gündemine taşındı ve 14 Mayıs itibarıyla komisyonda görüşülmeye başlandı. Süreç yalnızca teknik bir vergi düzenlemesi olarak değil, Türkiye’nin yeni dönemde nasıl pozisyonlanacağına ilişkin stratejik bir dönüşüm sinyali olarak okunmalı.
Komisyon aşamasında özellikle imalat sanayi için gündeme gelen %12,5 kurumlar vergisi oranı dikkat çekici oldu. İlk açıklamalarda ihracatçılar için %9 ve %14 gibi oranlar konuşulurken, daha sonra yaklaşım değişti ve üretim tarafı ön plana çıktı. Bu durum, Türkiye’nin yeniden üretim, sanayi, teknoloji ve katma değer odaklı büyüme modeline yönelmek istediğini gösteriyor.
Teklifte ayrıca Cumhurbaşkanı tarafından belirlenecek endüstri bölgelerinde faaliyet gösterecek nitelikli hizmet merkezlerine yönelik ücret istisnasının 6 kata kadar uygulanabilmesine ilişkin düzenleme de oldukça dikkat çekici. Türkiye’de aktif üretim yapan endüstri bölgeleri düşünüldüğünde, bu yaklaşımın yalnızca vergi avantajı değil; yatırım çekme, bölgesel kümelenme ve teknoloji geliştirme açısından da önemli sonuçları olabilir.
Ancak düzenlemenin en önemli etkisi yalnızca oran değişikliği olmayacak. Asıl önemli başlık, şirket yapılarını ve tedarik zincirlerini yeniden şekillendirme potansiyeli taşımasıdır.
Özellikle satınalma, tedarik zinciri ve operasyon yönetimi tarafında faaliyet gösteren şirketler açısından yeni dönemde şu başlıklar daha fazla önem kazanacaktır:
Üretim ve ticaret faaliyetlerinin ayrıştırılması
• Grup şirket yapılanmaları
• Dikey entegrasyon modelleri
• Transfer fiyatlandırması etkileri
• Faaliyet bazlı maliyet ve kârlılık analizleri
• NACE kodlarının stratejik önemi
• İhracat odaklı yeniden yapılanmalar
Bir şirket hem üretim hem de ticaret faaliyetini aynı yapı altında sürdürüyor olabilir. Yeni vergi oran farklılaşmaları, bu yapıların yeniden değerlendirilmesini gündeme getirebilir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken temel konu, yalnızca vergi avantajı amacıyla yapılan yapay ayrıştırmaların ileride önemli riskler doğurabilecek olmasıdır.
Vergi planlaması artık yalnızca mali işler departmanının konusu değildir. Özellikle büyük ölçekli firmalarda satınalma, operasyon, finans, hukuk ve strateji ekiplerinin birlikte değerlendirme yapması gereken yeni bir döneme giriyoruz.
Türkiye’nin üretim ve ihracat odaklı büyüme hedefi açısından bu yaklaşım önemli fırsatlar sunabilir. Ancak yatırımcı güveni, öngörülebilirlik, finansmana erişim, hukuk güvenliği ve operasyonel sürdürülebilirlik gibi başlıklar da en az vergi oranları kadar belirleyici olacaktır.
Yeni Torba Kanun Teklifi henüz Genel Kurul aşamasında olsa da, şirketlerin bugünden itibaren olası etkileri analiz etmeye başlaması gerekiyor. Çünkü yeni dönemde vergi artık yalnızca muhasebenin değil, stratejinin de konusu haline geliyor.
Plastik Hammaddede Fiyat Dalgalanması ve Çok Şeritli Tedarik Stratejisinin Yükselişi
Hürmüz Boğazı’nda yaşanan jeopolitik gerilim, plastik tedarik zincirinin tamamını sarsan bir dalga başlattı. Asya’da nafta fiyatı haftalar içinde yüzde 60’ı aşan bir sıçramayla Singapur’da 1.000 dolar/ton seviyesini geçti. Orta Doğu nafta akışı Asya’ya doğru mart ayında yüzde 85 daraldı, polimer reçine fiyatları kriz seviyelerine yaklaştı. Avrupa dönüştürücülerinin maliyet baskısı son satış fiyatının yüzde 70’ine ulaşırken Japonya’da gıda firmalarının yaklaşık yarısı ambalaj kıtlığı bildirdi. Bazı markalar üretimi askıya almayı dahi gündemine aldı. Tablo tek başına bir krizden çok, plastik tedarikinde uzun süredir biriken yapısal kırılganlığın yüzeye çıkışı.
Çünkü piyasanın yaşadığı sarsıntı yalnızca petrol fiyatına bağlı bir dalga değil. Mart ayında yedi büyük deniz sigorta kulübünün Solvency II (Avrupa Birliği sigorta sermaye yeterliliği düzenlemesi) kapsamında savaş riski teminatlarını iptal etmesi tanker taşımacılığını ticari olarak neredeyse imkansız hale getirdi. Körfez naftasını Asya’daki kraker tesislerine taşıyan tankerler hareketsiz kaldı, hammadde akışı kesilince fabrikalar zincirleme şekilde duruşa geçti. Petrol fiyatı geri çekildiğinde dahi sigorta riski, taşımacılık zinciri ve mücbir sebep ilanları haftalar değil aylar boyunca etkisini sürdürdü. Yaşanan tablo tekil bir fiyat dalgalanması değil, plastik tedarikinde çok katmanlı bir kırılganlığın görünür hale gelmesi. Satınalma ve tedarik yöneticilerinin gündeminde artık fiyat oynaklığından çok stratejik konum sorgulaması var.
Türkiye’nin Plastik Denkleminde İki Yüzlü Tablo
Türkiye plastik sektörü yıllık 11 milyon ton üretim hacmi ve 50 milyar dolara yaklaşan ciroyla Avrupa’nın Almanya’dan sonraki ikinci, dünyanın altıncı büyük plastik üreticisi konumunda. Doğrudan ve dolaylı ihracat hacmi 15 milyar dolar bandında. PAGEV verilerine göre plastik mamul ihracatında kayda değer bir dış ticaret fazlası veriyor. Madalyonun diğer yüzünde ise çarpıcı bir tablo var. Plastik hammadde tedarikinde toplam arzın yüzde 87’si ithalatla karşılanıyor ve bu ithalatın ağırlık merkezi Orta Doğu, Suudi Arabistan ve Güney Kore üçgeninde yoğunlaşıyor. Üretim gücü ile hammadde bağımlılığı arasındaki bu asimetri Türkiye’yi her küresel arz şokunda en hassas konuma yerleştiriyor.
PAGEV (Türk Plastik Sanayicileri Araştırma Geliştirme ve Eğitim Vakfı) Başkanı Yavuz Eroğlu yaşanan son krizi değerlendirirken sektörün gerçeğini en açık biçimde özetledi. Plastik hammaddelerinin alternatifi az olan bir ürün grubu olduğunu belirten Eroğlu, petrol ve petrokimyasal ürünlerin Türkiye’deki en büyük tedarikçisinin Orta Doğu olduğunu söyleyerek bağımlılığın stratejik boyutuna dikkat çekti. PLASFED (Türkiye Plastik Sanayicileri Federasyonu) Başkanı Ömer Karadeniz ise Hürmüz hattında yaşanabilecek en küçük aksamanın yalnızca enerji piyasalarını değil tüm petrokimya tedarik zincirini sekteye uğratacağını vurguladı. Karadeniz’in altını çizdiği nokta önemli. Plastik hammadde meselesi artık enerjiyle birlikte aynı dar boğazda hareket eden, üretim sürekliliğini doğrudan tehdit eden bir kırılganlık olarak okunmalı.
Bu kırılganlığın somut yansımalarını Nisan 2026 İSO Türkiye İmalat PMI (Satınalma Yöneticileri Endeksi) verileri net biçimde gösteriyor. Sektördeki girdi maliyet enflasyonu son 27 ayın zirvesine ulaştı. Etilen, nafta ve plastik hammaddeler gibi petrol türevleri doğrudan etkilendiği için marjlar eridi, tedarik süreleri uzadı, maliyet artışları nihai ürün fiyatlarına en sert biçimde plastik ve kimya kollarında yansıdı. Krizin yarattığı domino etkisi tekstilden otomotive, gıda ambalajından elektroniğe ve beyaz eşyaya kadar uzanan tüm sanayi kollarını eş zamanlı baskılıyor. Tedarik zincirinin tek bir halkasında yaşanan sıkışma, üretim ekosisteminin tamamında zincirleme şekilde hissediliyor.
Mart 2026 itibarıyla polietilen ve polipropilen başta olmak üzere temel polimer hammaddelerinde piyasa, yapısal arz fazlasından panik kaynaklı kıtlığa geçiş yaptı. Bazı tedarikçilerin aynı hafta içinde fiyatlarını birkaç kez artırması, bazılarının ise tekliflerini geri çekerek uluslararası pazarlara sunmadan önce beklemeyi tercih etmesi piyasanın tonunu özetliyor. Körfez İşbirliği Konseyi merkezli büyük bir polietilen üreticisi bitiş tarihi belirtmeden mücbir sebep ilan ederek sevkiyatlarını askıya aldı. Dammam ve Cebel Ali limanlarından yapılan sevkiyatların bir kısmı Umman’daki Sohar ve Salalah limanlarına ya da batı kıyısındaki Cidde limanına yönlendirildi. Bu rota değişiklikleri tedarik sürelerini uzatırken üretim tesislerinden limanlara yapılan iç kara taşımacılığı bile toplam nakliye maliyetine ton başına 50 ile 100 dolar arasında ek yük getiriyor. Türkiye’nin coğrafi yakınlık avantajı bu noktada teorik bir koz olarak kalıyor çünkü hammadde akışı kesintiye uğradığında mesafe değil rota güvenliği belirleyici oluyor.
Avrupa Birliği’nin Ambalaj Düzenlemesi ve Geri Sayım
Plastik tedarikindeki bu jeopolitik baskıya bir de yapısal regülasyon baskısı eklenmiş durumda. Avrupa Birliği’nin 22 Ocak 2025 tarihli Resmi Gazete’de yayımladığı 2025/40 sayılı Ambalaj ve Ambalaj Atığı Tüzüğü, kısa adıyla PPWR (Packaging and Packaging Waste Regulation), 12 Ağustos 2026 itibarıyla genel uygulamaya geçiyor. Düzenleme, ambalaj atığının azaltılmasından geri dönüştürülebilirliğe, asgari geri dönüştürülmüş içerik zorunluluğundan tek kullanımlık plastik kısıtlamasına kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor. Tüzük, Avrupa pazarına ambalajlı ürün arz eden tüm üretici, ithalatçı ve distribütörlere doğrudan yükümlülük getiriyor.
Tüzüğün en kritik hükmü asgari geri dönüştürülmüş içerik zorunluluğu. 1 Ocak 2030 itibarıyla PET’ten yapılmış temas hassasiyeti olan plastik ambalajlarda yüzde 30, PET dışı temas hassasiyeti olan ambalajlarda yüzde 10, tek kullanımlık içecek şişelerinde yüzde 30, diğer plastik ambalajlarda ise yüzde 35 oranında tüketim sonrası geri dönüştürülmüş içerik kullanımı zorunlu hale geliyor. 1 Ocak 2040 itibarıyla bu oranlar sırasıyla yüzde 50, yüzde 25, yüzde 65 ve yüzde 65’e çıkıyor. Hedeflere ulaşamayan ürünler Avrupa pazarına girememe riskiyle karşı karşıya. Bu mevzuat yalnızca plastik üreticisini değil, Avrupa pazarına ambalajlı ürün satan gıda, içecek, kozmetik, ilaç, deterjan ve hızlı tüketim malları (FMCG) sektörlerinin tamamını doğrudan kapsıyor.
Avrupa’nın yönü artık net biçimde döngüsel ekonomi ve geri dönüştürülmüş içerik üzerine kurulu. PLASFED Başkanı Ömer Karadeniz’in vurguladığı alternatif tedarik kanallarını hızla devreye alma çağrısı tam bu çerçevede anlam buluyor. Çünkü Hürmüz benzeri krizler dalga dalga gelir geçer, etkileri bir süre sonra hafifler. PPWR ise yapısal ve geri çevrilemez. 2026 yılında AB’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması da mali yükümlülük safhasına geçiyor, plastik üreticileri ve dönüştürücüleri karbon ayak izi cephesinde de ek baskıyla karşılaşacak. Çevre Şehircilik Bakanlığı’nın gündemindeki tek kullanımlık plastik düzenlemesi tartışılırken Avrupa’nın fiili yönelimi yasak değil geri dönüşüm, depozito sistemleri ve geri dönüştürülmüş içerik mantığı üzerinden ilerliyor. Bu durum Türkiye’deki tedarik kararlarının artık çift takvimli planlanması gerektiği anlamına geliyor.
Geri Dönüştürülmüş Hammadde ve Çok Şeritli Tedarik Mimarisi
Bu iki katmanlı baskının görünür sonucu şu. Tek hammadde, tek bölge ve tek tedarikçi mantığıyla kurulmuş klasik plastik tedarik stratejileri yapısal olarak savunmasız hale geldi. Sadece fiyat dalgalanmasına değil jeopolitik şoka, regülasyon değişikliğine, sigorta krizine, kapasite sıkışmasına ve döngüsel ekonomi yükümlülüğüne aynı anda maruz kalan bir model artık sürdürülebilir değil. Yerine geçen yaklaşım çok şeritli tedarik stratejisi. Bu yaklaşım virgin reçineden geri dönüştürülmüş hammaddeye, alternatif coğrafyalardan yerli kapasiteye kadar üç ve gerektiğinde dört farklı tedarik şeridini eş zamanlı işleten bir mantık üzerine kurulu. Tek şeritli modelden çok şeritli mimariye geçiş artık ertelenebilir bir tercih olmaktan çıktı.
İlk şerit virgin reçine (petrolden yeni üretilen, geri dönüştürülmemiş hammadde) üzerine kurulu. Teknik güvenlik, performans tutarlılığı ve özellikle gıda temaslı uygulamalardaki sertifikasyon zorunlulukları açısından virgin malzeme hala vazgeçilmez. Yeni denklemde virgin reçine artık tüm tedarik portföyünün omurgası değil, kritik nokta tedarikçisi konumunda.
İkinci şerit geri dönüştürülmüş hammadde üzerine inşa ediliyor. Geri dönüştürülmüş PET, polietilen ve polipropilen artık yalnızca sürdürülebilirlik gereği değil tedarik güvenliği aracı olarak konumlanıyor. Önemli bir nüans burada devreye giriyor. Geri dönüştürülmüş hammaddenin fiyat avantajı yapısal değil duruma bağlı bir özellik. Tarihsel veriler geri dönüştürülmüş PET’in çoğu zaman virgin malzemeye göre yüzde 15 ile yüzde 80 arasında değişen bir prim taşıdığını gösteriyor. Hürmüz benzeri arz şoklarında bu makas hızla daralıyor, hatta tersine dönüyor.
Bu nedenle geri dönüştürülmüş malzemeye yönelmenin gerekçesi salt fiyat değil. Tedarik güvenliği, AB pazar erişimi, marka itibarı, karbon ayak izi yönetimi ve sigorta primi gibi çok boyutlu kalemler birlikte değerlendirildiğinde tablo netleşiyor. Üçüncü şerit ise çift kalifikasyon kavramı üzerinden kuruluyor. Çift kalifikasyon, hem virgin hem geri dönüştürülmüş tedarikçilerin eş zamanlı olarak sertifikasyon altında tutulması ve üretim hatlarının her iki malzeme türüyle de çalışacak şekilde test edilmesi anlamına geliyor. Kriz anında bir şeritten diğerine geçişin haftalar değil günler içinde gerçekleşmesini mümkün kılan bu mimari, satınalma fonksiyonunun yeni stratejik kabiliyeti olarak öne çıkıyor. Çift kalifikasyon olmadan üretici tek bir şeride bağımlı kalır, krizde geçiş süresi uzar.
Satınalma fonksiyonunun envantere ekleyebileceği somut bir araç daha var. Tedarik zinciri stres testi. Banka sektöründen ödünç alınan bu kavram, tedarik portföyünün belirlenmiş kriz senaryolarına karşı dayanıklılığını sayısal olarak ölçüyor. Jeopolitik şok, kilit tedarikçi kaybı, lojistik koridor kapanması, hammadde mücbir sebep ilanı, regülasyon ani değişikliği gibi senaryolar test edildiğinde tedarik portföyünün hangi noktada kırılacağı net biçimde görünür hale geliyor. Stres testinden geçemeyen senaryolar tedarik mimarisinin yeniden tasarlanması gerektiğine işaret ediyor. Bu çalışma artık yıllık bütçe sürecinde değil, çeyrek bazlı veya kritik gelişme sonrası yapılmalı. Statik tedarik haritaları yerine dinamik kırılganlık haritaları yöneticilerin masasında durmalı.
Türkiye’nin bu denklemde dikkat çekici bir pozisyonu var. Son sekiz yılda yapılan yatırımlarla ülkemiz 1,5 milyon ton geri dönüşüm üretim kapasitesine ulaştı. 11 milyon tonluk toplam plastik üretim hacmiyle dünyada altıncı, Avrupa Birliği’nde ise Almanya’nın ardından ikinci sırada yer alıyor. Dünyanın önde gelen plastik hammadde distribütörlerinden ALBIS’ın Türkiye Genel Müdürü Özgür Evlioğlu’nun değerlendirmesiyle Türkiye üretim altyapısı, lojistik avantajı ve teknik bilgi birikimiyle Avrupa’nın geri dönüştürülmüş plastik tedarik merkezi haline gelebilecek ülkelerden biri konumunda. PPWR ile birlikte AB’nin geri dönüştürülmüş hammadde talebi katlanarak artarken Türkiye’nin bu fırsatı değerlendirmesi hem ihracatçı için hem yerli üretici için stratejik bir kazanım anlamına geliyor. Mevzuat uyumu, yatırım teşviki ve sertifikasyon altyapısının hızla tamamlanması bu pozisyonun kalıcılığını belirleyecek.
Geri dönüştürülmüş hammaddenin tedarik portföyüne entegrasyonu basit bir tedarikçi değişimi meselesi değil. Özellikle gıda temaslı uygulamalarda Avrupa Komisyonu’nun 2022/1616 sayılı Tüzüğü kapsamında geri dönüşüm teknolojileri, geri dönüştürücüler ve süreçler için kayıt sistemi işletiliyor. Yeni geri dönüşüm teknolojilerinin Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi tarafından onaylanması, mass balance (kütle dengesi) yöntemiyle geri dönüştürülmüş içeriğin izlenebilir biçimde belgelenmesi ve sertifikasyon zincirinin sürdürülmesi gerekiyor. Bu teknik altyapı kurulmadan geri dönüştürülmüş malzeme ile üretilen ambalaj AB pazarına giremiyor. Türkiye’de PAGEV ve geri dönüşüm odaklı PAGÇEV gibi kuruluşlar bu sertifikasyon altyapısının geliştirilmesi için aktif çalışmalar yürütüyor, ancak süreç firma bazında ayrı ayrı planlama gerektiriyor. Tedarik fonksiyonu için bu, tedarikçi denetiminin sadece fiyat ve kalite üzerinden değil regülasyon uyumu üzerinden de yapılmasını şart koşan yeni bir katman.
Çok şeritli stratejinin dördüncü ayağı alternatif coğrafyalar üzerinden tasarlanıyor. ABD’nin etan bazlı petrokimya üretimi, nafta maruziyetini düşürdüğü için Orta Doğu kaynaklı şoklarda görece istikrarlı bir tedarik kaynağı sunuyor. Asya pazarında Hindistan’ın yerli kapasite artışı, Çin’in eski petrokimya tesislerini kapatma kararı sonrası dengelenecek arz tablosu ve Güneydoğu Asya’daki yeni yatırımlar önümüzdeki dönemde dikkate alınması gereken alternatifler arasında. Türkiye için ise yerli petrokimya yatırımlarının genişletilmesi, PETKİM benzeri stratejik tesislerin kapasite artışı uzun vadeli kırılganlığı azaltacak en güçlü kaldıraç. Coğrafi çeşitlendirme tek başına çözüm sunmuyor, ancak tek tedarikçiye veya tek bölgeye bağımlılığı kıran bir tampon işlevi görüyor.
Tedarikin Yeni Coğrafyası ve Çok Boyutlu Karar Eşiği
Yukarıda çizilen tablo bir gerçeği görünür kılıyor. Plastik hammadde satınalma artık sadece fiyat pazarlığı, sözleşme yönetimi ve tedarikçi ilişkileri değil. Aynı anda jeopolitik haritayı okuyabilen, AB regülasyon takvimini takip eden, geri dönüştürülmüş malzemenin teknik ve hukuki sertifikasyonunu değerlendirebilen, karbon ayak izi metriklerini tedarik kararına dahil edebilen, çok katmanlı senaryolar üzerinden stres testi yapabilen ve finansal hedging (riskten korunma) mantığını anlayabilen bir karar üreticisi olmak gerekiyor. Bu yetkinliklerden herhangi biri eksik kaldığında diğerlerinin çıktısı zayıflıyor. Tek başına fiyat odaklı satınalma, regülasyon riskini ıskalıyor. Yalnızca sürdürülebilirlik odaklı yaklaşım ise jeopolitik kırılganlığı görmüyor. Yeni denklem bu kabiliyetlerin bütünleşik şekilde işletilmesini şart koşuyor.
Tablonun üst yönetim için de bir okuması var. Plastik hammadde meselesi artık operasyonel bir satınalma kalemi değil, üretim sürekliliği, ihracat kapasitesi, marka uyumu ve sermaye verimliliğini doğrudan etkileyen stratejik bir kırılganlık. Tedarik fonksiyonunun bu çok cepheli denklemi yönetebilecek kabiliyet yelpazesine sahip olup olmadığı, önümüzdeki dönemde şirketin kar marjından ihracat pazarına erişimine kadar pek çok parametreyi belirleyecek. Üst yönetim açısından sorgulanması gereken soru fonksiyonun bugünkü performansı değil, üç yıl sonra yetersiz kalma ihtimali ve bu eksikliğin maliyetinin nasıl ölçüleceği.
Sektörü temsil eden çatı kuruluşların açıklamaları, sahadan gelen veriler ve mevzuat takvimi aynı yöne işaret ediyor. Plastik tedarikinde önümüzdeki üç yıl, klasik fonksiyon tanımlarının yeniden yazılacağı bir geçiş dönemi olarak öne çıkıyor. Bu geçişi erken okuyan, kabiliyet açığını zamanında kapatan ve çok şeritli tedarik mimarisini bugün kuran şirketler hem fiyat dalgalanmasından hem de regülasyon baskısından daha az yara alarak çıkacak. Henüz tek şeritli modelle çalışan, çift kalifikasyon yapılandırması bulunmayan ve stres testi süreci işletmeyen tedarik fonksiyonları ise önümüzdeki krizlerin maliyet yükünü ağır biçimde taşıyacak.
Asıl soru artık net. Tedarik fonksiyonu ve onunla iş yapan tüm paydaşlar yeni denklemin gerektirdiği kabiliyet yelpazesinin hangi noktasında duruyor? Jeopolitik okumadan regülasyon takibine, sürdürülebilirlik metriklerinden senaryo modellemeye uzanan bu yelpazenin tamamında donanım hisseden ne kadar yönetici var? Önümüzdeki dönemde bu sorunun cevabı rekabet edebilirliğin en belirleyici parametresi olacak.
İŞ PROBLEMLERİNE ODAKLI EĞİTİMLER, ÖLÇÜLEBİLİR SONUÇLAR
EĞİTİM ve DANIŞMANLIK:
Kurumunuzun Turquality, satınalma ve tedarik zinciri fonksiyonunu sağlam, izlenebilir ve denetlenebilir bir kontrol yapısına kavuşturmak için eğitim ve danışmanlık hizmetlerimizle destek veriyoruz.
Fabrikanızda Bire Bir (1-1) Yönetici ve Grup Eğitimleri
Turquality, Satın Alma, Tedarik Zinciri Eğitimleri için tıklayınız.
Şirket eğitimlerinistandart kalıplarla değil, ihtiyaçlarınıza özel tasarlıyoruz. Her program, işletmenizin gerçek problemlerine çözüm üretmek ve ölçülebilir sonuçlar yaratmak için hazırlanır. Sizlerden gelen geri bildirimlerle eğitimlerimizi özgünleştiriyor, böylece her adımda somut değer katıyoruz.
Mottomuz:“Her eğitim, bir iş probleminin çözümü için tasarlanır.”
Güvenilir, verimli ve profesyonel eğitim hizmetleriyle yanınızdayız. Dolu dolu, güler yüzlü eğitimler dilerim.
Sürdürülebilir Tedarikçi Bilgi Formu ve Kullanım Rehberi
Sürdürülebilirlik çalışmalarında temel konulardan biri, tedarikçilerden alınan verilerin düzenli, karşılaştırılabilir ve doğrulanabilir şekilde toplanmasıdır. Bu veriler, hem satınalma süreçleri hem de sürdürülebilirlik raporlaması açısından önemli bir temel oluşturur. Sürdürülebilir Tedarikçi Bilgi Formu ve Kullanım Rehberi, şirketlerin bu verileri daha sistematik, tutarlı ve uygulanabilir bir çerçevede yönetebilmesi amacıyla hazırlanmıştır.
Değer Zinciri ve Emisyon Hesaplama Rehberi için tıklayınız.
SÜRDÜRÜLEBİLİR TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ
VE YEŞİL SATIN ALMA ISO 20400 MAKALELERİ
Tedarik Zincirinde Gri Alanlar: Offshore Yapılar, Kara Para Riski ve Küresel Vergi Reformları
Dr. YMM. Arif AYLUÇTARHAN
Satınalma Dergisi’nin kıymetli okurları, yazıma geçmeden önce, 19 Mayıs Atatürk’ün Anma, Gençlik ve Spor Bayramımızı en içten dileklerimle kutluyorum. Cumhuriyetimizin kurucusu, Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve silah arkadaşlarını, saygı, özlem ve rahmetle anıyorum.
Küresel ticaret ağlarının genişlemesi, şirketlere önemli operasyonel avantajlar sağlarken; vergi, uyum ve finansal suç risklerini de aynı ölçüde büyütüyor. Özellikle son yıllarda vergi otoriteleri, MASAK benzeri mali istihbarat kurumları ve uluslararası düzenleyiciler; ekonomik gerçekliği zayıf offshore yapılanmalar, kaynağı belirsiz para akımları ve yapay tedarik zinciri organizasyonları üzerinde yoğunlaşıyor.
Artık satınalma süreçleri yalnızca fiyat, iskonto ve teslim süresinden ibaret değil. Bir tedarikçinin gerçek faaliyet kapasitesini, finansal şeffaflığını ve hukuki altyapısını incelemek; doğrudan şirketin vergi güvenliğini, banka ilişkilerini ve kurumsal itibarını korumak anlamına geliyor.
Çünkü günümüz denetim yaklaşımında temel soru değişmiş durumda:
“Fatura var mı?” değil,
“Bu işlemin gerçek ekonomik karşılığı var mı?”
Özellikle offshore şirketler üzerinden gerçekleştirilen danışmanlık, aracılık, lisans, yazılım ve finansman işlemleri; artık yalnızca vergi incelemelerinin değil, kara para aklama ve suç gelirlerinin finansmanı denetimlerinin de odağında bulunuyor.
Türkiye’de Offshore Yapılar ve Hukuki Gri Alan
Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 30/7 maddesi, vergi cenneti olarak değerlendirilen ülkelere yapılan ödemeler üzerinden %30 oranında vergi kesintisi öngörüyor. Ancak uygulamadaki temel sorun yıllardır aynı:
Vergi cenneti sayılacak ülkelere ilişkin resmi listenin yayımlanmamış olması.
Bu nedenle vergi idaresi çoğu zaman doğrudan bu hükme dayanmak yerine;
– Vergi Usul Kanunu Madde 3/B’deki “gerçek mahiyet” yaklaşımını,
– transfer fiyatlandırması hükümlerini,
– örtülü kazanç dağıtımı düzenlemelerini,
– sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge hükümlerini
kullanmaktadır.
Buradaki kritik nokta şudur:
Türkiye’de offshore yapıların varlığı tek başına hukuka aykırı kabul edilmemektedir. Ancak ekonomik gerçekliği zayıf, ticari amacı belirsiz ve fiili faaliyet üretmeyen organizasyonlar yüksek risk kategorisinde değerlendirilmektedir.
Yargının Yaklaşımı: Şekil Değil Ekonomik Gerçeklik
Danıştay kararlarında son yıllarda öne çıkan temel yaklaşım; işlemin yalnızca şeklen değil, ekonomik özü itibarıyla incelenmesidir.
Özellikle yargı şu sorulara odaklanmaktadır:
– Hizmet gerçekten verilmiş mi?
– Şirketin fiili faaliyet kapasitesi var mı?
– Çalışanı, ofisi, teknik altyapısı mevcut mu?
– İşlem ticari hayatın olağan akışına uygun mu?
– Para hareketlerinin ekonomik açıklaması yapılabiliyor mu?
Danıştay 4. Dairesinin çeşitli kararlarında, yalnızca fatura düzenlenmiş olmasının gider kabulü için yeterli olmadığı; işlemin ekonomik gerçekliğinin somut delillerle desteklenmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
Benzer şekilde transfer fiyatlandırması davalarında da yargı;
– emsallere uygunluk,
– karşılaştırılabilirlik analizi,
– ekonomik fayda,
– gerçek ticari ihtiyaç
unsurlarının birlikte değerlendirilmesini aramaktadır.
Dolayısıyla modern vergi denetimi artık “belge kontrolü” olmaktan çıkmış; ekonomik substance ve ticari mantık analizine dönüşmüş durumdadır.
Offshore Yapılar ve Kara Para Riski
Uluslararası düzeyde offshore organizasyonlara yönelik yaklaşım artık yalnızca “vergi kaybı” ekseninde ilerlemiyor.
Bugün birçok soruşturmada;
– offshore şirket ağları,
– katmanlı para transferleri,
– faydalanıcısı gizlenen yapılar,
– fintech ve ödeme sistemleri üzerinden gerçekleştirilen uluslararası transferler
kara para aklama riskleri kapsamında değerlendiriliyor.
Özellikle FATF (Mali Eylem Görev Gücü) standartları çerçevesinde ülkeler artık şu konuya yoğunlaşıyor:
“Gerçek faydalanıcı kim?”
Nominal ortaklık yapıları artık yeterli görülmüyor. Vergi otoriteleri ve mali istihbarat kurumları, işlemin arkasındaki gerçek ekonomik kontrolü incelemeye çalışıyor.
Birçok ülkede “beneficial ownership” ve “economic substance” testleri nedeniyle;
– çalışanı bulunmayan,
– fiziksel operasyon üretmeyen,
– yalnızca fon aktarımı amacıyla kullanılan
offshore yapılar yüksek riskli kabul ediliyor.
Bu nedenle geçmişte “vergi planlaması” olarak değerlendirilen bazı organizasyonlar, bugün kara para aklama ve suç gelirlerinin gizlenmesi incelemeleriyle karşı karşıya kalabiliyor.
OECD Dönemi: Offshore Modelinin Daralan Alanı
OECD’nin BEPS (Base Erosion and Profit Shifting) projesiyle birlikte klasik offshore modelinin hareket alanı ciddi ölçüde daralmış durumda.
Özellikle Pillar 1 ve Pillar 2 düzenlemeleri, çok uluslu şirketlerin vergi planlama modellerini köklü biçimde değiştiriyor.
Pillar 1
Şirketlerin fiziksel işyeri bulunmasa bile gelir elde ettikleri pazarlarda vergilendirilmesini hedefliyor.
Pillar 2 — Küresel Asgari Vergi
750 milyon Euro üzeri konsolide ciroya sahip çok uluslu şirketler için %15 oranında küresel asgari kurumlar vergisi sistemi getiriliyor.
Bu sistemin temel sonucu açık:
Bir şirket karını sıfır vergili offshore ülkeye taşısa bile, ana ülke aradaki farkı “tamamlayıcı vergi” olarak tahsil edebiliyor.
Yani klasik anlamdaki “vergi cenneti avantajı” giderek etkisini kaybediyor.
Satınalma Yönetimi Açısından Kritik Risk Alanları
Bugün satınalma departmanlarının yalnızca maliyet değil, hukuki savunulabilirlik yönetmesi gerekiyor.
Özellikle sınır ötesi işlemlerde şu alanlar kritik hale gelmiş durumda:
Tedarikçi Due Diligence Süreci
Şirketin;
– gerçek faaliyet kapasitesi,
– çalışan yapısı,
– vergi kaydı,
– fiziksel ofisi,
– operasyonel geçmişi
teknik olarak doğrulanmalıdır.
Özellikle danışmanlık, lisans, yazılım, aracılık ve komisyon faturaları yüksek risk alanı oluşturmaktadır.
Emsallere Uygunluk Analizi
İlişkili kişilerle yapılan işlemlerde fiyatın piyasa koşullarına uygunluğu belgelenmelidir.
Aksi durumda transfer fiyatlandırması incelemeleri kaçınılmaz hale gelmektedir.
Beneficial Ownership Kontrolü
Fatura düzenleyen şirket ile gerçek faydalanıcının aynı kişi olup olmadığı analiz edilmelidir.
Çünkü modern incelemelerde artık yalnızca şirket değil; şirketin arkasındaki ekonomik kontrol yapısı araştırılmaktadır.
Sözleşmesel Koruma Mekanizmaları
Tedarik sözleşmelerine;
– vergi uyum taahhütleri,
– OECD/Pillar 2 uyum hükümleri,
– rücu maddeleri,
– denetim hakkı,
– beneficial ownership beyanları
eklenmesi giderek zorunlu hale gelmektedir.
Sonuç
Küresel mali sistem artık “gizlilik ekonomisi”nden “şeffaflık ekonomisi”ne geçiyor.
Bugün kısa vadeli maliyet avantajı sağlıyor gibi görünen birçok offshore organizasyon;
yarın:
– vergi incelemeleri,
– transfer fiyatlandırması cezaları,
– MASAK raporları,
– banka uyum problemleri,
– finansmana erişim zorlukları,
– bağımsız denetim bulguları,
– ciddi itibar kayıpları
olarak şirketlerin karşısına çıkabiliyor.
Yeni dönemde kritik soru artık şudur:
“Bu yapı vergi avantajı sağlıyor mu?” değil,
“Bu yapı ekonomik olarak gerçekten savunulabilir mi?”
Çünkü modern denetim dünyasında belge tek başına yeterli değildir.
Ekonomik gerçeklik, şeffaflık ve gerçek faaliyet kapasitesi artık en önemli güvenlik kalkanı haline gelmiştir.
Dr. YMM. Arif AYLUÇTARHAN
EĞİTİM PROGRAMI
Finansal Raporlama Perspektifiyle Kurumsal Suistimal Analizi ve Önlenmesi
1. EĞİTİMİN AMACI
Bu eğitimin amacı;
Suistimal kavramını muhasebe ve finansal raporlama bağlamında sistematik biçimde ele almak,
Finansal tablolar üzerinden suistimal sinyallerini analiz edebilme becerisi kazandırmak,
Muhasebe bilgi akışındaki kontrol zafiyetlerini tespit edebilme yetkinliği geliştirmek,
Kurumsal riskin hukuki, vergisel ve yönetsel sonuçlarını bütüncül bir çerçevede değerlendirebilmek,
Önleyici iç kontrol ve etik altyapının nasıl kurulacağını göstermek.
Bu eğitim teorik farkındalık değil; finansal veri üzerinden analitik düşünme pratiği kazandırmayı hedefler.
2. EĞİTİMİN İÇERİĞİ
2.1 Kavramsal Çerçeve
Fraud kavramı ve kapsamı
Fraud üçgeni (baskı – fırsat – rasyonelleştirme)
Suistimal türleri
2.2 Muhasebe ve Finansal Raporlama Altyapısı
Bilanço denklemi ve risk alanları
Gelir tablosu manipülasyon teknikleri
Muhasebe kayıt yapısı ve kontrol noktaları
2.3 Finansal Tablolarda Suistimal İzleri
Mizan tutarsızlıkları
Gider hesaplarında anormal artışlar
Kasa/banka hareketlerinde uyumsuzluk
Nakit akımı – kârlılık çelişkisi
Oran analizi ile risk tespiti
2.4 Vaka Analizleri
Mini uygulama vakaları
Uluslararası finansal skandalların analizi
RS Motor vaka çalışması üzerinden teknik değerlendirme
2.5 İç Kontrol ve Önleme Mekanizmaları
Görevler ayrılığı
Yetki ve onay sistemleri
İç denetim ve sürekli kontrol
COSO çerçevesi
2.6 Hukuki ve Vergisel Boyut
TCK, VUK ve TTK kapsamında sorumluluk
Yönetim kurulu ve üst yönetim yükümlülükleri
Suistimalin cezai ve mali sonuçları
3. EĞİTİM KAZANIMLARI
Eğitim sonunda katılımcılar:
Analitik Yetkinlik
Finansal tablolar üzerinden potansiyel suistimal sinyallerini ayırt edebilir.
Oran analizi ve karşılaştırmalı analiz yoluyla risk değerlendirmesi yapabilir.
Teknik Bilgi
Gelir ve gider manipülasyon tekniklerini tanımlar.
Kayıt düzeni üzerinden sistem zafiyetlerini tespit eder.
Nakit akımı ile kârlılık arasındaki tutarsızlıkları yorumlar.
Kontrol Perspektifi
İç kontrol mekanizmalarının hangi noktada kırıldığını analiz eder.
Görevler ayrılığı ve yetki dağılımının önemini kavrar.
Hukuki Farkındalık
Suistimalin cezai ve yönetsel sonuçlarını değerlendirir.
Yönetim sorumluluğu ile finansal raporlama arasındaki ilişkiyi açıklar.
Stratejik Bakış
Reaktif değil, önleyici risk yönetimi yaklaşımı geliştirir.
Kurumsal etik kültürünün finansal sürdürülebilirlik üzerindeki etkisini analiz eder.
Turquality’de Sürdürülebilirlik ve Karbon Disiplini Ağırlık Kazanıyor
1 Ocak 2026, Türk ihracatçıları için sessiz ama belirleyici bir tarih oldu. Bu tarihte Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması yani CBAM, geçiş dönemini bitirip mali yükümlülük rejimine geçti. Demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, hidrojen ve elektrik sektörlerinde AB’ye ihracat yapan üreticiler artık ürünlerinin gömülü karbon emisyonları için somut bir maliyetle karşı karşıya. İlk sertifika teslimi 30 Eylül 2027’de yapılacak olsa da 2026 yılı boyunca üretilen veri ve hesaplamalar bu mali yükümlülüğün dayanağını oluşturuyor. TÜSİAD’ın analizleri, uyum sürecinde gecikme yaşanması durumunda Türk ihracatçılarının yıllık karbon maliyetinin yaklaşık 1,8 milyar euroya ulaşabileceğini gösteriyor.
Tablonun arka planı da bu rakamı sıradan bir uyum yükü olmaktan çıkarıyor. Türkiye 2025 yılını 273,4 milyar dolarlık ihracatla, Cumhuriyet tarihinin en yüksek seviyesinde kapattı. Aralık ayında AB ülkelerine yapılan tek aylık ihracat 10 milyar doları aştı. Yani CBAM’in dolaysız etki yarattığı pazar, Türkiye’nin en kalın ticaret damarı. AB Emisyon Ticaret Sistemi’nde karbon izinlerinin 2025 sonunda 80-85 euro/ton bandına yükselmesi ve CBAM sertifika fiyatının bu seviyeye eşitlenmesi, Türk ihracatçısının kar marjını doğrudan basınç altına alıyor.
Bu dış basıncın iç yansıması ise Turquality programının seyrinde okunuyor. Ticaret Bakanlığı 2026’da Turquality kapsamındaki şirketlerin sürdürülebilirlik altyapısını geliştirmek üzere yeni destek kalemleri açtı. Sürdürülebilirliğe yönelik danışmanlık alımları yıllık 27,9 milyon TL’ye kadar destekleniyor, pazara giriş belgeleri ve ruhsatlandırma harcamaları ise şirket başına yıllık 19,7 milyon TL’ye kadar geri ödeme alabiliyor. Rakamlar görünür yüzde duruyor. Görünmez yüzde ise programın ön inceleme kriterlerinin sürdürülebilirlik ağırlığını sessiz biçimde artırması bulunuyor.
Türk ihracatçıları için 2026, iki ayrı cepheden gelen baskıyı aynı masaya çekti. CBAM dışarıdan mali yük olarak dayatıyor, Turquality içeriden yapısal dönüşüm bekliyor. Bu iki cephenin kesişim noktası tek bir yetkinlikte buluşuyor o da karbon disiplini olarak karşımıza çıkıyor. Programa giriş kriterlerinden tedarikçi seçimine, raporlama altyapısından sözleşme dilinin yenilenmesine kadar şirketin tüm karar sistemleri bu disiplinin merceğine giriyor.
Sürdürülebilirlik Turquality’nin Sessiz Ağırlık Kazanan Kriteri
Turquality ön inceleme sürecinde firmalar on bir başlık altında değerlendiriliyor. Stratejik Planlama, Marka Yönetimi, Tedarik Zinciri Yönetimi, İnsan Kaynakları ve Kurumsal Yönetim gibi bu başlıklar arasında sürdürülebilirlik uzun süre dolaylı biçimde gündeme geliyordu. 2026 yılı bu durumu değiştiriyor. Bakanlığın yeni destek genelgesi sürdürülebilirliği müstakil bir performans alanı olarak konumlandırıyor ve buna yıllık 27,9 milyon TL’lik bir danışmanlık desteğini doğrudan bağlıyor. Bu hareket, programın puanlama mantığında sürdürülebilirlik kriterinin görünür biçimde ağırlık kazandığının sinyali.
Desteklenen kalemler hangi yetkinliğin aranacağını da gösteriyor. Sera gazı emisyon hesaplaması, karbon ayak izi doğrulaması, ESG raporlama altyapısı, TSRS (Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları) uyumu, tedarikçi sürdürülebilirlik verisi toplama sistemleri — bu kalemlerin hepsi danışmanlık desteği kapsamında. Bakanlık şirketlere bu yetkinliklerin gerekli olduğunu söylerken, harcamayı yıllık 28 milyon TL’ye kadar destekleyerek aciliyetin altını da çiziyor. Şirket içi karbon okuryazarlığı artık programa giriş ve programda kalış için bir lüks değil, asgari operasyonel zemini oluşturuyor.
Performans denetimi tarafı da bu yöne evriliyor. Programın beş yıllık süresinin sonunda yapılan performans denetiminde sürdürülebilirlik kriterleri puanlamaya daha güçlü biçimde dahil olmaya başladı. ESG raporlaması düzenli yapmayan, Scope 1-2-3 emisyon hesaplamasını sahada yürütemeyen, tedarikçi sürdürülebilirlik verisi toplama mekanizması kurmamış olan şirketler artık programda kalma şartlarını sağlamakta zorlanıyor. Yapısal hazırlığı olmayan şirket için Turquality programında kalmak, eskisinden çok daha pahalı bir çaba haline geliyor.
Bu yöneliş Turquality’nin sınırlarını da aşıyor. Bankalar kredi tahsisinde karbon ayak izini ve CBAM stres senaryolarını dikkate almaya başladı. Yeşil finansman ve sürdürülebilirlik bağlantılı krediler artık prim değil, erişim koşulu. Tedarikçi olarak yer aldığı büyük zincirlerde sürdürülebilirlik anketlerini geçmesi gereken şirket, müşterisinin satınalma kriterinden bankasının kredi kararına kadar uzanan bir koridorun içinde bulunuyor. Karbon disiplini bu koridordan geçişin tek anahtarı, ve şirket içi yetkinlik olmadan bu anahtar üretilemiyor.
Tedarikçi Karbon Disiplini ve Scope 3 Sorumluluğu
CBAM doğrudan altı sektörü kapsama alıyor — demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, hidrojen ve elektrik. Dolaylı etki ise çok daha geniş bir yüzeye yayılıyor. Hazır giyim devleri Zara ve H&M gibi AB merkezli büyük alıcılar, otomotiv ana sanayi firmaları ve elektronik üreticileri kendi Scope 3 hesaplamalarını yapabilmek için Türk tedarikçilerinden ürün bazlı karbon ayak izi verisi istemeye başladı. Bu talep mevzuatla gelmiyor, müşterinin satınalma kriterinden geliyor. AB’deki alıcı, kendi karbon yükünü düşürmek için tedarik zincirinin her halkasını sorguluyor.
Veriyi sunamayan Türk tedarikçisinin önünde iki seçenek var. Ya AB Komisyonu’nun yayınladığı varsayılan değerlerle hesaplanıyor. Bu değerler genellikle AB’deki en kötü performans gösteren tesislerin ortalaması üzerine eklenen bir mark-up ile belirleniyor ya da tedarikçi listesinden çıkarılıyor. Bu durum satınalma yöneticisinin gündemini sessizce yeniden yazıyor. Tedarikçi seçim kriterleri arasına karbon performansı, sürdürülebilirlik raporlaması ve doğrulanmış emisyon verisi sunma kapasitesi giriyor. Eskiden fiyat ve teslim süresi belirleyiciyken artık üçüncü bir eksen olarak karbon disiplini masaya geliyor.
Tedarikçi denetiminin kapsamı da genişliyor. Denetim soruları teknik özelliklerden çevre yönetim sistemlerine, enerji tedariği sözleşmelerine ve atık yönetimi belgelerine kadar uzanıyor. Sözleşme dilinde karbon verisi paylaşımı, doğrulama yükümlülüğü, varsayılan değer riski ve sorumluluk paylaşımı gibi maddeler standart hale geliyor. Lojistik fonksiyonu da bu denklemin parçası, çünkü taşımacılık emisyonları Scope 3 hesaplamalarının önemli bir kalemini oluşturuyor. Karbon ayak izi düşük taşıma çözümleri, çoklu taşımacılık ağırlığının artırılması, deniz yolu tercihinin yeniden değerlendirilmesi artık operasyonel bir tercih olmaktan çıkıp rekabetçi konumlanmanın aracına dönüşüyor.
Sektörel yansıma da homojen değil. CBAM’in doğrudan kapsamındaki altı ürün grubu Türk sanayisinin kalbinde duran sektörler — örneğin demir-çeliğin AB’ye ihracatı tek başına milyarlarca dolarlık bir kalem. Dolaylı kapsamda ise hazır giyim, otomotiv yan sanayi, beyaz eşya, makine ve elektronik sektörleri yer alıyor. Bu sektörlerin AB’deki büyük müşterileri, kendi sürdürülebilirlik raporlamalarını doldurabilmek için Türk tedarikçilerinden detaylı karbon verisi istiyor. Bunu üretemeyen şirket düşük karbon sınıfı ile yüksek karbon sınıfı ayrımında dezavantajlı tarafa düşüyor ve fiyat pazarlığında bu konumdan çıkamıyor.
Tedarik zinciri haritalandırması bu noktada kritik bir başlık olarak öne çıkıyor. Şirketin doğrudan tedarikçisi (Tier 1) kadar onun tedarikçisi (Tier 2) ve hatta daha derin halkaların karbon verisi de takip edilmek zorunda. Karbon yönetimi bir departman işi olmaktan çıkıp tedarik, satınalma, lojistik ve üretim fonksiyonlarının ortak operasyonel diline dönüşüyor.
Veri ve Raporlama Disiplini
CBAM’in mali tarafı çoğunlukla konuşuluyor, ama programın asıl sertleştiği alan veri tarafı. 2024 sonu itibarıyla varsayılan değerler kullanımı sona erdi. Yani AB gümrüklerine sunulacak emisyon verisinin tesise özel ve doğrulanmış olması artık zorunlu. Doğrulanamayan veriler için CBAM mevzuatı varsayılan değerleri kullandırıyor ve bu değerler AB içindeki emisyon performansı en kötü tesislerin ortalamasının üzerine bir mark-up eklenerek hesaplanıyor. Veri sunamayan ihracatçı bilerek yüksek bir karbon maliyetinin altına imza atıyor. Çelikte 2,0-2,2 tCO₂/ton bandındaki tipik bir emisyon yoğunluğu, AB Emisyon Ticaret Sistemi fiyatına bağlı olarak ton başına 140-198 euro maliyet baskısı yaratabiliyor.
Bu durum şirket içi veri altyapısını sessiz bir öncelik haline getiriyor. Üretim tesisinden enerji tüketimine, tedarikçi faturalarından lojistik kayıtlarına kadar her veri kaynağının Sera Gazı Protokolü (GHG Protocol) standartlarına uygun derlenmesi ve denetlenebilir bir formatta saklanması gerekiyor. TSRS yani Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları 2024-2026 arasında kademeli yürürlüğe giriyor ve BIST’te işlem gören büyük şirketler için sürdürülebilirlik raporlaması finansal raporlama ile aynı titizlikte tutulması gereken bir disipline dönüşüyor. ERP sistemlerinin karbon takip modülleriyle entegrasyonu, faaliyet verilerinin emisyon faktörleriyle eşleştirilmesi, üçüncü taraf doğrulama süreçlerinin yönetimi — bunların hepsi yeni bir kurumsal yetkinlik kümesi oluşturuyor.
İnsan kaynağı bu sürecin kıt halkalarından biri. Karbon ayak izi hesaplaması yapan, ESG raporu yazan, doğrulama süreçlerini yöneten profesyonel Türkiye’de henüz arzı sınırlı bir yetkinlik. Sürdürülebilirlik birimlerinin organizasyon şemasında ayrı bir fonksiyon olarak konumlanması, mevcut çalışanların eğitim ve sertifikasyonla geliştirilmesi, üst yönetim seviyesinde karbon performansını izleyecek karar destek panellerinin kurulması gibi ihtiyaçlar masaya yığılıyor. Şirketin sürdürülebilirlik veri toplama, hesaplama ve raporlama kapasitesi yoksa CBAM tarafında varsayılan değer faturasını, Turquality tarafında ön inceleme puan kaybını birlikte ödüyor. İki cephe aynı anda baskı yapınca içeride okur-yazar bir ekibin yokluğu çok hızlı bir maliyete dönüşüyor.
Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi’nin (TR ETS) 2026-2027’de pilot fazına girmesi, denklemin bir başka katmanını oluşturuyor. 7552 sayılı İklim Kanunu ile yasal zemini kurulan bu sistem AB tarafından tanındığı takdirde, Türk üreticilerin yurt içinde ödediği karbon bedeli CBAM sertifika yükünden mahsup edilebilecek. Yani veri ve raporlama kapasitesi olan şirket, TR ETS üzerinden CBAM yükünü düşürebilecek araca da sahip olacak. Bu kapasiteden yoksun şirket aynı karbonun bedelini iki kez ödeme riskiyle karşı karşıya. YEK-G yenilenebilir enerji garanti belgeleri, uzun vadeli yeşil elektrik tedarik sözleşmeleri ve fabrika çatısı GES yatırımları artık tesis emisyon profilini doğrudan etkileyen finansal kararlar olarak ön plana çıkıyor.
Karbon Disiplini İhracat Denkleminin Yeni Sabiti
2026 yılı Türk ihracatçısının iki ayrı dosyada aynı anda sınava girdiği bir yıl olarak okunabilir. CBAM dosyası dışarıdan mali yük olarak geliyor, ürünün gömülü karbon emisyonunu doğrudan bilançoya yansıtıyor. Turquality dosyası içeriden yapısal beklenti olarak duruyor, sürdürülebilirlik kriterini ön inceleme ve performans denetimi puanlamasının görünmez ağırlık merkezine yerleştiriyor. İki dosyanın ortak paydası tek bir şey — şirketin karbonu ölçme, yönetme ve raporlama disiplini. Bu disiplin bir yıldan diğerine, bir teslimattan diğerine, bir tedarikçi sözleşmesinden diğerine aktarılabilen kurumsal bir bilgi birikimi olmak zorunda.
Bu disiplinin kurumsal hafızaya yerleşmesi tek bir departmanın işi değil. Satınalma yöneticisi tedarikçi seçimini yeniden çerçeveliyor, tedarik zinciri uzmanı haritalandırma derinliğini artırıyor, lojistik birimi taşımacılık emisyonlarını ölçülebilir tutuyor, insan kaynakları sürdürülebilirlik yetkinliğini örgütlüyor, finans birimi karbon maliyetini bütçe modellerine entegre ediyor.
Bu fonksiyonların hepsi aynı veri tabanına bakıp aynı standartla okuyabildiğinde şirket karbon disiplinini taşıyabiliyor. Aksi halde her bir cephe ayrı dilde konuşuyor ve raporlar birbirini tutmuyor. Şirket bu fonksiyonlarda okur-yazarlığı kuramazsa CBAM faturasını ve Turquality puan kaybının bedelini paralel ödüyor. Karbon disiplini bir uyum yükümlülüğü değil, 2026 yılı ve sonrası ihracat denkleminin matematik sabiti.
İŞ PROBLEMLERİNE ODAKLI EĞİTİMLER, ÖLÇÜLEBİLİR SONUÇLAR
EĞİTİM ve DANIŞMANLIK:
Kurumunuzun Turquality, satınalma ve tedarik zinciri fonksiyonunu sağlam, izlenebilir ve denetlenebilir bir kontrol yapısına kavuşturmak için eğitim ve danışmanlık hizmetlerimizle destek veriyoruz.
Fabrikanızda Bire Bir (1-1) Yönetici ve Grup Eğitimleri
Turquality, Satın Alma, Tedarik Zinciri Eğitimleri için tıklayınız.
Şirket eğitimlerinistandart kalıplarla değil, ihtiyaçlarınıza özel tasarlıyoruz. Her program, işletmenizin gerçek problemlerine çözüm üretmek ve ölçülebilir sonuçlar yaratmak için hazırlanır. Sizlerden gelen geri bildirimlerle eğitimlerimizi özgünleştiriyor, böylece her adımda somut değer katıyoruz.
Mottomuz:“Her eğitim, bir iş probleminin çözümü için tasarlanır.”
Güvenilir, verimli ve profesyonel eğitim hizmetleriyle yanınızdayız. Dolu dolu, güler yüzlü eğitimler dilerim.
Sürdürülebilir Tedarikçi Bilgi Formu ve Kullanım Rehberi
Sürdürülebilirlik çalışmalarında temel konulardan biri, tedarikçilerden alınan verilerin düzenli, karşılaştırılabilir ve doğrulanabilir şekilde toplanmasıdır. Bu veriler, hem satınalma süreçleri hem de sürdürülebilirlik raporlaması açısından önemli bir temel oluşturur. Sürdürülebilir Tedarikçi Bilgi Formu ve Kullanım Rehberi, şirketlerin bu verileri daha sistematik, tutarlı ve uygulanabilir bir çerçevede yönetebilmesi amacıyla hazırlanmıştır.
Değer Zinciri ve Emisyon Hesaplama Rehberi için tıklayınız.
SÜRDÜRÜLEBİLİR TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ
VE YEŞİL SATIN ALMA ISO 20400 MAKALELERİ
Hediye mi, Rüşvet mi Tedarikçi İlişkilerinde 3 Şaşırtıcı Dava Örneği
Hediye mi, Rüşvet mi? Tedarikçi İlişkilerinde Üç Şaşırtıcı Dava Örneği
Tedarikçi İlişkilerinde Hediye, Promosyon ve Menfaat Riskleri
Prof. Dr. Murat ERDAL – merdal@istanbul.edu.tr
Hediye mi, Rüşvet mi Tedarikçi İlişkilerinde 3 Şaşırtıcı Dava Örneği
Bir çalışan, tedarikçi tarafından gönderilen televizyonu evine yönlendirdiğinde buna “masum bir hediye” diyebilir miyiz? Yoksa şirket kayıtları dışında kalan, ne zaman başladığı ve nereye uzandığı belli olmayan bir ilişkiyle mi karşı karşıyayız? Konu ortaya çıktığında şirket nasıl hareket etmelidir? Savunma, disiplin, fesih ve yargı süreci nasıl ilerler?
Bugüne kadar satınalma, tedarikçi ilişkileri ve iç kontrol zafiyetleri bakımından beş ayrıntılı dava dosyası incelemiştik. Bu yazıda ise tedarikçiden para, hediye, promosyon veya kişisel menfaat talebi iddialarının şirketlerde nasıl sonuçlar doğurabileceğine bakmak istiyorum.
Üç dava üzerinden hem şirket hem de çalışan tarafındaki yansımaları birlikte ele alalım. Dosyalar gösteriyor ki bu tür olaylar ortaya çıktığında mesele çoğu zaman kurum içinde kapanmıyor; sınırlı da kalmıyor. Karşılıklı iddialar, savunmalar, tazminat talepleri, temyiz başvuruları ve bozma kararlarıyla uzun ve yorucu bir yargı sürecine dönüşebiliyor.
Şirketlerde Rüşvet Olur mu?
Ülkemizde rüşvet kavramı çoğu zaman kamu kurumlarıyla ilişkiler bağlamında düşünülüyor. Rüşvet denildiğinde akla genellikle parasal menfaat, ihale, ruhsat, denetim veya izin süreçleri etrafında kurulan ilişkiler geliyor. Oysa özel sektörde de harcama operasyonları çok sayıda hassas temas noktası barındırıyor. Tedarikçi seçimi, fiyat pazarlığı, mal kabul, depo teslimi, kalite kontrol, promosyon ürün, teknik şartname, hak ediş, servis süreçleri ve sözleşme yenileme gibi alanlarda para, hediye, komisyon, kişisel menfaat ve kayıt dışı fayda ilişkileri oluşabilir. Bu nedenle rüşvet ve menfaat ilişkileri yalnızca kamu kurumlarının sorunu olarak görülmemelidir; özel sektör ve kamu sektörü açısından ortak bir risk alanıdır.
Rüşvet Kavramı
Küresel ölçekte yaşanan yolsuzluk, rüşvet ve suistimal skandalları; şirketlerde güven erozyonu, şeffaflık ihtiyacı, hesap verebilirlik ve kurumsal güvenilirlik konularını daha görünür hale getirmiştir. Bu nedenle dünyada rüşvetle mücadele, etik yönetimi, iç kontrol, suistimal riski yönetimi, çıkar çatışması ve kurumsal uyum alanlarında çok sayıda uluslararası sözleşme, mevzuat, rehber ve standart geliştirilmiştir.
Bu çerçevelerden biri de ISO 37001 Rüşvetle Mücadele Yönetim Sistemleri (Anti-Bribery Management Systems) standardıdır. ISO 37001 kapsamında rüşvet; bir kişinin görevini yapması veya yapmaktan kaçınması için mali ya da mali olmayan haksız menfaatin teklif edilmesi, vaat edilmesi, verilmesi, kabul edilmesi veya talep edilmesi olarak tanımlanır.
Uygulamada şirketler rüşvet, hediye ve menfaat iddialarını çoğunlukla etik değerler, disiplin kuralları ve yerleşik işyeri uygulamaları üzerinden değerlendirir. İlk bakışta konu, işçi–işveren ilişkisi, İş Kanunu hükümleri, fesih ve tazminat talepleri çerçevesinde ele alınır. Ancak olay yargıya taşındığında; tedarikçi ilişkisi, hediye veya menfaat aktarımı, rüşvet iddiası, tarafların rolleri ve şirket zararının niteliği görünür hale geldikçe meselenin daha geniş bir hukuki zemine oturduğu anlaşılır. Bu tür davalar, olayın kapsamına göre yalnızca İş Kanunu kapsamında değil; TTK – Türk Ticaret Kanunu ve TCK – Türk Ceza Kanunu hükümleri bakımından da değerlendirme gerektirebilir.
Şirketimizde Benzer Bir Olay Yaşanırsa Ne Yaparız?
Harcama süreçlerinde çıkar çatışması, rüşvet isteme, hediye alma veya tedarikçiden kişisel menfaat sağlama vakaları çoğu zaman tek bir çalışanın ahlaki problemi gibi görülür. Oysa bu tür olaylarda mesele yalnızca “çalışan ne yaptı?” sorusu değildir. Kurumsal açıdan değerlendirilmesi gereken asıl konu; satınalma, onay, kayıt ve kontrol sisteminin bu tür davranışları önleyip önleyemediğidir. Bu sistemdeki boşluklar görülmeden, benzer olayların tekrar etmesini önlemek kolay değildir.
İhbar hattına gelen şikayetler, duyumlar, dedikodular, söylentiler ve büyük küçük şirket demeden herkesin gündeminde. Bu nedenle aşağıdaki üç dava dosyasını “kim haklı, kim haksız?” sorusuyla değil; “Benim şirketimde benzer bir olay yaşanmaması için hangi tedbirleri almalıyım?” sorusuyla okumakta yarar var.
Personelin Tedarikçiden Hediye Talebi ve İş Yerini Terk Etmesi
Hediye Kampanyasıyla Gelen Telefonun Şirket Kayıtları Dışında Kalması
Satıcıdan Gelen Hediye Televizyonun Ev Adresine Yönlendirilmesi
Pratik Çalışma – Dava Dosyası
Dava 1: Personelin Tedarikçiden Hediye Talebi ve İş Yerini Terk Etmesi
Bu davada tedarikçiden ürün alımı karşılığında hediye istendiği iddiası var.
Söz konusu olayda tedarikçi firmalardan hediye talep eden personel,
işin duyulması sonrasında iş yerini terk ediyor. Terk dolayısıyla çalışandan savunma alınamıyor. Ancak çalışan daha sonra iş sözleşmesinin haksız sona erdirildiğini ileri sürerek kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötü niyet tazminatı ve bazı işçilik alacakları için şirketine dava açıyor.
Tarafların Pozisyonu
Çalışan (Davacı) İsteminin Özeti:
Bu şirkette 6 yıl boyunca yedek parça sorumlusu olarak çalıştığını ifade ederek taleplerde bulunmaktadır. Fazla mesai yaptığını, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalıştırıldığını, mesai ücretlerinin ödenmediğini, … tarihinde işveren tarafından kendisine haksız ve mesnetsiz suçlamalar yöneltilerek iş akdinin feshedildiğini, feshin kötü niyetli olduğunu ileri sürerek, kıdem, ihbar ve kötü niyet tazminatı ile fazla çalışma, ulusal bayram ve genel tatil alacaklarının tahsilini istemiştir.
Şirketin (Davalı) Cevabı:
Personelin iş yerinde teknik işler grup müdürlüğü personeli olarak çalıştığını, şirketin tedarikçi firmalarından F1 Otomotiv firmasının yetkilisi K1’tan tedarik ettiği ürünlerin şirket tarafından satın alınması karşılığında davacının (personelin) rüşvet talep ettiğinin tespiti üzerine davacının iş sözleşmesinin İş Kanunu’nun 25/II, e ve g uyarınca haklı sebep ile …. tarihinde feshedildiğini belirtmektedir.
Ayrıca…. gerekçe göstererek kıdem ve ihbar tazminatı taleplerinin haksız olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.
Mahkemece, toplanan delillere ve bilirkişi raporuna dayanılarak, davacının iş sözleşmesinin işverence eylemli olarak … tarihinde feshedildiğinin anlaşıldığı, işverenin fesih nedeni olarak dayandığı hususları kanıtlama yükümlülüğü altında olduğu, davacıya isnat edilen eylemin gerçekleştiği hususunun dosya kapsamı ile sübuta ermediği, davacının kıdem ve ihbar tazminatına hak kazandığı gerekçesiyle, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
Kararı yasal süresi içinde davalı (şirket) vekili temyiz etmiştir.
Karar:
Dosyadaki bilgi ve belgeler ile tanık anlatımlarından, işyerinde yedek parça sorumlusu olarak çalışan ve ihtiyaç olan ürünlerin tedarikinde de görevli olan personel hakkında tedarikçi F1 Otomotiv şirket yetkilisi K1’tan ürün alımı karşılığı bir takım hediyeler istediğinin şirkete ihbar edildiği, ihbar mektubu üzerine kendisi ile görüşülen personelin savunma vermekten kaçınarak işyerini terk ettiği, bu olay üzerine işyerini terk eden personelin iş sözleşmesinin terk ile sona erdiği ve terkin haklı nedene dayanmadığı anlaşıldığından, davacının kıdem ve ihbar tazminatı taleplerinin reddi yerine yazılı gerekçeyle kabulü hatalıdır.
Dava 2: Hediye Kampanyasıyla Gelen Telefonun Şirket Kayıtları Dışında Kalması
Bu davada, satınalma müdürü olarak çalışan kişi hakkında, tedarikçi firma tarafından şirkete verilmek üzere teslim edilen promosyon telefonu şirket kayıtlarına geçirmeden kendisinde tuttuğu ve daha sonra sattığı iddiasıyla ceza yargılaması yapılmıştır. Yerel mahkeme hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçundan mahkûmiyet kararı vermiş; kararın temyizi üzerine Yargıtay suç niteliğinin farklı değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varmıştır.
Tarafların Pozisyonu
Hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçundan sanığın mahkumiyetine ilişkin hüküm, sanık tarafından temyiz edilmekle, dosya incelenerek gereği düşünüldü:
Sanığın, katılan … San. Ltd. Şti.de satın alma müdürü olarak çalıştığı dönemde şirketin temizlik malzemelerini tedarik eden “… ” isimli şirket tarafından promosyon olarak katılan şirkete verilmek üzere kendisine tevdi ve teslim edilen 1 adet Samsung galaxy S3 marka cep telefonunu şirket kayıtlarına geçirmeksizin uhdesinde alıkoyduğu ve tanık … aracılığı ile Küçükköy’de bulunan telefon bayiine 1.250 TL’ye satıp parasını mal edindiği, bu suretle müsnet suçu işlediği iddia edilen olayda;
Sanık savunması, katılan ve tanık beyanları ve tüm dosya kapsamı ile suça konu promosyon hediye kampanyası ile verilen cep telefonunun şirkete teslimi sürecinin satın alma müdürü olan sanığın hizmet ilişkisi ve görev kapsamında olmayan eyleminin 6763 sayılı Kanun’un 31. maddesi ile değişik 5271 sayılı CMK’nın 253 ve 254. maddeleri gereğince uzlaşma kapsamında yer alan 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 155/1. maddesinde düzenlenen takibi şikayete bağlı basit güveni kötüye kullanma suçundan cezalandırılması gerektiği gözetilmeden suç vasfında hataya düşülerek yazılı şekilde hüküm kurulması,Kanuna aykırı olup, sanığın temyiz itirazı bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükmün bu sebeplerden dolayı 5320 sayılı Kanun’un 8/1. maddesi gereğince uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK’nın 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, … tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Dava 3: Satıcıdan Gelen Hediye Televizyonun Ev Adresine Yönlendirilmesi
Bu davada, satınalma uzmanının tedarikçi firma tarafından gönderilen televizyonu şirket yönetiminin izni ve bilgisi dışında kargodan teslim alarak kendi ev adresine yönlendirdiği iddia edilmektedir.
Tarafların Pozisyonu
Çalışan (Davacı) isteminin özeti:
…çalışanın satın alma uzmanı olarak … tarihinde davalı (şirket) işyerinde çalışmaya başladığını, yönetici…’nun zimmetine geçirmeye çalıştığı bir kısım beyaz eşya ve telefon gibi mallar ile çalışanın ilişkisinin olduğu gerekçesi ile haksız olarak iş aktinin işveren tarafından feshedildiğini, yönetici hakkında … Asliye Ceza Mahkemesi’nin … dava açıldığını, davalı işyerinde en son … TL net maaş ile çalışan davacının hizmet akdinden kaynaklanan tazminat ve alacaklarının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir
Şirket (İşveren / Davalı) cevabının özeti:
..satın alma uzmanı olarak çalışan davacının aynı yerde çalışan satın alma yöneticisi… ile birlikte hareket ederek promosyon ürünlerini şirket yönetiminin izni ve bilgisi olmadan kargodan teslim alıp kendi adresine yönlendirmesi sebebi ile iş aktinin haklı nedenle feshedildiğini savunarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
Mahkeme Kararının Özeti : Mahkemece, yapılan yargılama sonucunda toplanan deliller ve bilirkişi raporuna dayanılarak, yazılı gerekçe ile davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
Temyiz: Karar süresi içinde taraf vekilleri tarafından temyiz edilmiştir.
Gerekçe:
Mahkemece davacının iş akdinin fesih gerekçesi olarak ileri sürülen olayın davacı tarafından gerçekleştirilmediği dava dışı…’nun promosyon ürünü ile ilgili çalışanın (davacının) evinin adresini vermesi üzerine ürünün çalışanın evine gönderildiği, bu olaydan çalışanın haberi olmadığı gibi promosyon ürünü televizyonun da davalı iş verene (çalıştığı şirkete) iade edildiği anlaşılmakla çalışanın haberi olmadan gerçekleştirilen bu eylem nedeni ile iş akdinin haklı bir neden olmaksızın feshedildiği kanaatine varılmakla davacının ihbar tazminatına hak kazandığı gerekçesiyle istek konusu ihbar tazminatlarının kabulüne karar verilmiştir.
Çalışanın (Davacının) olayla ilgili alınan ifadesinde; “tarafıma bir TV gönderildiğini bende bugün… beyden öğrendim. Bunun dışında olayla ilgili herhangi bir bilgiye sahip değilim. Bilal bey kendisine düğün hediyesi olarak göndermek istediğini dile getirdi” yönünde beyanda bulunduğu anlaşılmaktadır.
Çalışanın (Davacının) … Ceza Mahkemesi’nin … sayılı dosyasının … tarihli celsesinde tanık olarak verdiği ifadede; ” …Şirkete mal alınırken şirket de görevli yöneticiler mal aldıkları yerlerden toplu mallar alındığında bunlara karşı hediyeler verilir.Bunları da üst yöneticilerle görüşerek ya çalışanlara dağıtılır ya da çekilişle birisine verilirdi.” şeklindeki beyanı dikkate alındığından davacının kabulünde olan kendisine TV gönderilmesine dair olayda iş yeri arkadaşları arasında dava dışı mal alınan firmalardan firmaya hediye edilen eşyalardan düğün hediyesi olarak TV gönderilmesinin eylemi doğruluk ve bağlılığa aykırı davranış olup 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25/2-e maddesi kapsamında değerlendirilmelidir. Mahkemece yazılı gerekçe ile davacının ihbar tazminatının reddi yerine kabulüne karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.
SONUÇ: Temyiz olunan kararın yukarda yazılı sebeplerden BOZULMASINA, oybirliği ile karar verildi.
Genel Analiz ve Değerlendirme
Bu üç dava birlikte değerlendirildiğinde ortaya çıkan tablo düşündürücüdür. Şirketi temsil eden kişilerin satıcı, tedarikçi ve paydaş ilişkilerinde çok daha dikkatli davranması gerekir. Firma ihtiyaçlarının karşılanması sürecinde ortaya çıkan ilave talepler, para ve hediye istekleri yalnızca ilgili çalışanın değil, kurumun itibarına da zarar vermektedir. Etik olmayan her hareketin er ya da geç görünür hale gelme ihtimali vardır. Promosyon ürünlerin kurum kayıtlarına alınmaksızın kişisel tasarrufa konu edilmesi ise ayrıca kaygı verici bir durumdur.
Hediye, promosyon ürün ve menfaat iddiaları yalnızca çalışanın ahlaki değerleri üzerinden değerlendirilmemelidir. Bu tür olaylar, şirketin personel seçiminden başlayarak birçok yapısal eksikliğini de gözler önüne serebilir. Kurumsallaşma adına oluşturulan prosedürlerin işlememesi, kuralların göz ardı edilmesi, kontrol düzeninin zayıflığı, kayıt disiplininin eksikliği ve iş akışlarının net kurulmaması bu riskleri büyütür. Ne yazık ki birçok şirkette bu kurumsallaşma bileşenleri yeterince ciddiye alınmamakta; risk ancak olay ortaya çıktıktan sonra fark edilmektedir.
Oysa yukarıda yer verdiğim olayların benzeriyle şirketinizde karşı karşıya geldiğinizde zamanınız, enerjiniz ve paranız kaybolur. Konu yargıya taşındığında şirket yalnızca çalışanla değil; uzun mahkeme süreçleri ve avukatlık giderleri, tazminat riski, yönetim zamanı kaybı, tedarikçi güveninin zedelenmesi, şirket içi huzursuzluk ve itibar kaybı ile de karşı karşıya kalır. Bu nedenle iki günlük eğitim ve danışmanlık atölyesinde hediye alma-verme kuralları, tedarikçi temas noktaları, ihbar akışı, savunma süreci ve disiplin uygulamaları gerçek dava örnekleri üzerinden birlikte değerlendirilmektedir.
Rüşvet, Yolsuzluk ve Suistimal Riskleri için Anket
Şirketler İçin Eğitim ve Danışmanlık Çalışması
Bu dava örnekleri, hediye ve menfaat riskinin yalnızca etik metinlerle yönetilemeyeceğini göstermektedir. Şirketin hediye alma-verme prosedürü, tedarikçi temas noktaları, ihbar akışı, savunma süreci ve disiplin uygulamaları gerçek olaylar karşısında test edilmelidir.
Olay yaşandıktan sonra maliyet sadece bir çalışanın işten ayrılması değildir. Avukatlık giderleri, dava süreci, tazminat riski, yönetim zamanı kaybı, tedarikçi güveninin bozulması ve şirket içi huzursuzluk çok daha büyük bir maliyet yaratır.
Bu nedenle iki günlük eğitim ve danışmanlık atölyesinde mevcut prosedürler, hediye/promosyon ürün akışı, ihbar ve savunma süreçleri gerçek dava örnekleri üzerinden değerlendirilir. Amaç, şirketin riskli alanlarını görmek ve uygulanabilir bir kontrol yol haritası oluşturmaktır.
Yönetim Ekipleri İçin Pratik Ağırlıklı Eğitim ve Atölye Çalışması
Şirket Harcama Yönetiminde Riskler:
Suistimal, Usulsüzlük ve Rüşvetle Mücadele Eğitimi
Eğitim: Şirket Harcama Yönetiminde Riskler:
Suistimal, Usulsüzlük ve Rüşvetle Mücadele Eğitimi
Eğitim Kapsamı: Stratejik satınalma operasyonları, CAPEX, inşaat ve altyapı projeleri, taşeron ve tedarikçi ilişkileri, bilgi işlem alımları, teknik ofis, bakım-onarım, idari işler, depo, satış ve satınalma süreçleri
Şirket harcamalarının ve paydaş ilişkilerinin olduğu her yerde risk vardır. Kritik soru şudur:
Şirket Harcama Yönetiminde Riskler Eğitimi
Para doğru yere mi gidiyor, yoksa şirket sessizce soyuluyor mu? Zamanında görülmeyen kontrol boşlukları ve kirli ilişkiler, bir süre sonra işten çıkarma, ticari dava, ceza dosyası, tazminat ve itibar kaybı olarak geri döner. Rüşvet iddiaları, usulsüzlük söylentileri ve itibar suikastleri şirketin enerjisini içeriden tüketir.
Amaç; usulsüzlük izlerini yakalamak, yapılan ihbarları doğru analiz etmek, ön inceleme ve soruşturma sürecini prosedüre uygun yönetmek, ihale ve sözleşme alanlarındaki riskleri fark etmek ve şirketi mahkeme süreçlerine girmeden önce önlem almaya zorlamaktır. Çünkü önlem zamanında alınmazsa, bedel daha sonra çok daha ağır ödenir.
Eğitim Öncesi Hazırlık: Pratik çalışmalarda kullanılacak dava dosyalarını eğitimden önce indirip inceleyiniz.
Eğitim Kategorisi: Premium
ŞİRKETİNİZİ KORUMAK DA GELİŞTİRMEK DE SİZİN ELİNİZDE.
Harcama yönetiminde yaşanan suistimal, yolsuzluk ve rüşvet, şirketlere yalnızca doğrudan zarar vermez. Konu yargıya taşındığında; ilk derece mahkemesi, istinaf ve Yargıtay aşamalarında yıllara yayılabilen süreçler, avukatlık ücretleri, bilirkişi giderleri, yargılama masrafları, gecikme etkileri ve yönetim zamanı kaybıyla birlikte toplam maliyeti katlayarak büyütür.
Buna karşılık, zamanında alınan eğitim ve danışmanlık desteği; kurumsal yapıyı güçlendiren, olası kayıpları azaltan ve şirketi ileri taşıyan stratejik bir yatırım olarak öne çıkar.
Profesyonel rehberlik ile harcama analizlerinizi, kategori yönetiminizi ve iş akışlarınızı güçlendirebilir; kontrol noktalarını netleştirebilir, prosedürlerinizi standardize edebilir ve riskleri ortaya çıkmadan önce yönetebilirsiniz.
Eğitim: şirket Harcama Yönetiminde Riskler Suistimal, Usulsüzlük Ve Rüşvet
Bu Malzeme Neden Hep Sorun Çıkarıyor? Tedarik Zincirinde Eleştirinin Anatomisi
Zafer URFALIOĞLU
Fabrikalarda bazı cümleler vardır ki vardiya sireni gibi her gün duyulur:
– Bu rulman yine dağıldı…
– Bu conta neden sürekli kaçırıyor?
– Kim aldı bunu?
Ve sihirli soru hemen gelir: “Satınalma ne iş yapıyor?”
Aslında Satınalma Departmanı, modern sanayinin en yanlış anlaşılan alanlarından biridir. Çünkü çoğu insan satın almayı yalnızca “Ucuz ürün bulma işi” zanneder. Oysa gerçek satın alma; seçim yapma, değerlendirme, risk yönetimi ve en önemlisi eleştiriye açık karar alma sanatıdır.
Bir fabrikada teknik şartname hazırlanıyorsa, kullanıcı görüşü alınıyorsa, alternatif tedarikçiler değerlendiriliyorsa orada artık sadece ürün alınmıyordur. Orada bir tercih mekanizması kuruluyordur. Ve tercih edilen her şey, doğal olarak eleştiriye de açık hale gelir. Çünkü seçilen ürün artık yalnızca bir ürün değildir. O ürün; bakımcının gece vardiyasını, operatörün sinir sistemini, üretim planlamacının tansiyonunu ve fabrikanın kâr marjını etkileyen bir karardır.
İşin ilginç tarafı şudur:
Fabrikada en çok eleştirilen ürünler genelde en çok kullanılan ürünlerdir. Kimse depoda duran cıvatayı konuşmaz. Ama makineyi durduran sensör, bütün fabrikanın gündemi olur. Çünkü sistemin içine dahil olmuştur. Karar verilmiş, seçilmiş ve kullanım sahasına çıkmıştır.
Tam da bu yüzden gerçek tedarik süreci katalogdan fiyat seçme işi değildir. Gerçek süreç; kullanıcı deneyimini, teknik şartnameyi ve saha gerçeklerini aynı masada buluşturabilmektir.
Mesela bakım ekibi der ki: Bu marka sahada uzun ömürlü çalışıyor.
Üretim ekibi başka bir şey söyler: Tamam ama montajı çok zor.
Satınalma ise hepsine aynı anda bakmak zorundadır. Çünkü tedarik zincirinde doğru karar, tek bir kişinin haklı olduğu karar değildir. En az sorun çıkaracak ortak aklın bulunmasıdır. Zaten teknik şartnamenin varlık sebebi de budur. Teknik şartname aslında fabrikanın hafızasıdır. Geçmiş arızaların, kullanıcı deneyimlerinin ve yaşanmış pahalı hataların yazılı halidir. Bir bakıma fabrikanın “Bir daha aynı filmi yaşamayalım” deme şeklidir.
Bu yüzden kullanıcı görüşü alınmadan yapılan satın alma eksik kalır. Çünkü sahada çalışan insanın deneyimi, çoğu zaman katalog bilgisinden daha değerlidir. Broşürde “yüksek performanslı” yazan bir ürün, operatörün gözünde “iki vardiya sonra dağılan parça” olabilir.
Ama burada başka bir problem daha vardır: İnsanlar çoğu zaman seçime dahil olmak ister ama sorumluluğa dahil olmak istemez. Ürün iyi çıkarsa sessizlik olur. Kötü çıkarsa herkes Sherlock Holmes kesilir. Bir anda fabrikanın her köşesinden mühendislik analizleri yükselmeye başlar:
* Ben zaten bu markaya güvenmiyordum.
* Belliymiş zaten…
* Eskisi daha iyiydi.
Halbuki gerçek eleştiri, karar sürecine katkı sunulduğunda anlamlıdır. Çünkü eleştiri dediğimiz şey aslında seçim mekanizmasının doğal sonucudur. Eğer kullanıcı görüşü alınmışsa, teknik şartname ortak hazırlanmışsa ve alternatifler değerlendirilmişse; ortaya çıkan ürün artık kolektif bir tercihtir. Ve kolektif tercih de doğal olarak kolektif eleştiriye açıktır.
Belki de iyi çalışan fabrikalarla sürekli kriz yaşayan fabrikalar arasındaki temel fark budur. Birinde satın alma yalnızca sipariş açar. Diğerinde ise sistem, sahadan gelen bilgiyi gerçekten dinler.
Çünkü sanayide en pahalı ürün her zaman en kötü ürün değildir. Bazen en pahalı ürün, yanlış seçilmiş en ucuz üründür.
Satınalma Dergisi Mayıs 2026, Sayı:161, Yıl:14 Yayında
Değerli okuyucular,
Satınalma ve tedarik zinciri yönetimi son yıllarda önemli bir dönüşümden geçiyor.
Bir tarafta jeopolitik riskler, emtia fiyat hareketleri, lojistik darboğazlar ve tedarik sürekliliği gündemi var. Diğer tarafta ise sürdürülebilirlik, emisyon hesaplamaları, müşteri gereklilikleri, tedarikçi şeffaflığı ve değer zinciri sorumluluğu giderek daha fazla öne çıkıyor.
Bugün şirketlerden yalnızca doğru ürünü, doğru fiyata ve doğru zamanda temin etmeleri beklenmiyor. Aynı zamanda bu ürünün hangi tedarikçiden geldiği, nasıl üretildiği, hangi enerji ve malzeme girdileriyle ortaya çıktığı, üretim ve kullanım süreçlerinde hangi çevresel etkileri doğurduğu daha fazla sorgulanıyor.
Bu nedenle satınalma kararları artık yalnızca ticari kararlar değil; aynı zamanda sürdürülebilirlik, risk yönetimi ve mevzuata uyum kararlarıdır.
Küresel görünümde Satınalma Yöneticileri Endeksi (PMI) verileri, satınalma ekipleri için yakından izlenmesi gereken bir veri seti sunuyor. J.P. Morgan Küresel Bileşik PMI Endeksi, Nisan 2026’da 52.6 seviyesinde gerçekleşerek ekonomik faaliyetlerde olumlu havaya işaret ediyor.
İmalat PMI tarafında ise bölgelere göre farklılaşan bir tablo görülüyor: Japonya 55.1, Hindistan 54.7, ABD 54.5, İngiltere 53.7, Fransa 52.8, Çin 52.2, Euro Bölgesi 52.2 ve Almanya 51.4 seviyeleriyle pozitif sinyaller veriyor. İSO Türkiye Nisan 2026 İmalat PMI verisi ise 45.7 ile daralma bölgesinde kaldı. Bu görünüm, küresel ölçekte imalat tarafında toparlanma sinyalleri alınsa da Türkiye’de iç talep, üretim koşulları, maliyet baskısı ve temkinli satınalma davranışının daha belirgin hissedildiğini göstermektedir.
Emtia fiyat hareketlerine yakından baktığımızda, yılbaşından bugüne enerji ürünlerinin belirgin biçimde öne çıktığını görüyoruz. Benzin % 106.8, dizel % 101.2 ve Batı Teksas tipi ham petrol % 72.7 artış gösterirken; lityum % 64.1 ve kalay % 32.7 artışla sanayi ve teknoloji bağlantılı metaller tarafındaki hareketliliği gösteriyor. Haftalık bazda ise gümüş % 10.3, lityum % 9.5, kalay % 9.1, bakır % 5.3 ve platin % 2.5 artışla öne çıkıyor.
Navlun piyasalarındaki gelişmeler dikkat çekici. Drewry Dünya Konteyner Endeksi, Mayıs ilk haftasında üç haftalık düşüşün ardından % 3 artarak 40’lık konteyner başına 2.286 dolar seviyesine yükseldi. Talep zayıflığı ve kapasite fazlası fiyat artışlarını sınırlasa da, Hürmüz Boğazı çevresindeki gerilimler rota, operasyon ve fiyatlama kararları üzerinde dikkatle izlenmeye devam ediyor.
Satınalma ve tedarik zinciri ekipleri açısından önemli risk alanları öne çıkıyor. Artık yalnız fiyatı ve teslim süresini takip etmek yeterli değil; emtia, navlun, tedarikçi riski ve sürdürülebilirlik yükümlülüklerini birlikte değerlendirmek gerekiyor.
Satınalma Ekipleri İçin Gelişim Alanları
Yeni dönemde malzeme seçimi, teknik şartname, sözleşme hükümleri, tedarikçi seçimi, lojistik tercihleri, ambalaj, bakım-onarım ve hizmet alımları şirketlerin sürdürülebilirlik performansını da etkiliyor.
Bu çerçevede Değer Zinciri ve Kapsam 3 Emisyon Hesaplamaları Eğitimi, şirketlerin sürdürülebilir tedarikçi ekosistemi, Kapsam 3 verileri, müşteri-pazar gereklilikleri ve emisyon hesaplama altyapısını birlikte değerlendirmesine katkı sağlamayı amaçlıyor.
Katkılarından dolayı tüm yazar ailemize teşekkür ederim.
İtirazen Şikayet Konusu; Başvuru sahibinin dilekçesinde özetle; İhale üzerinde bırakılan istekli tarafından teklif edilen cihazların yaşları, imalat tarihleri ve seri numaralarının EKAP sistemine yüklenmek suretiyle beyan edilmediği, sunulan evrakın İdari Şartname’nin 7.3.2’nci maddesinde talep edilen bilgileri karşılamadığı iddialarına yer verilmiştir.
Satın alma fonksiyonu, kurumların en kritik karar alanlarından biridir. Tedarikçi seçiminden fiyat müzakerelerine, risk değerlendirmesinden uzun vadeli iş ortaklıklarına kadar birçok karar, doğrudan iş sonuçlarını etkiler.
Bir market rafındaki ürünün fiyatı çoğu zaman bir tarım haberi gibi okunur, oysa arkasında uzun ve kırılgan bir tedarik zinciri durur. Bu zincirin en az konuşulan halkası gübre ve tarımsal girdidir, çünkü gözden uzak kaldığı sürece sanki hiç sorun yokmuş gibi görünür. Gübre olmadan verim düşer, verim düştüğünde arz daralır ve arz daraldığında fiyat yükselir. Bu durumda, sade görünen zincir bugün küresel ölçekte ciddi biçimde test ediliyor ve sonuçları yalnızca çiftçinin değil, gıdayla iş yapan herkesin masasına geliyor. Tarladan çatala tüm süreçler etkileniyor. Gübre artık sıradan bir tarım girdisi değil, gıda tedarik zincirinin stratejik bir kırılganlık noktasıdır.
Bu noktada her okurun kendine sorabileceği yalın bir soru var. Bugünün tedarik masası, bu çok katmanlı kırılganlığı görmeye, ölçmeye ve yönetmeye gerçekten hazır mı. Bu soru bugün ne kadar erken sorulursa, gelecekteki sürprizler de o kadar yönetilebilir hale gelir. Sorunun cevabı, önümüzdeki sezonlarda hangi kurumların dirençli kalıp hangilerinin zorlanacağını da büyük ölçüde belirleyecek. Görünmeyen halkayı görünür kılmak, artık tedarik tarafının en stratejik sorumluluğu haline geldi.
Torba Kanun sürecinde artık son dönemece girilmiş durumda. 24 Nisan 2026 tarihinde Sayın Cumhurbaşkanı tarafından açıklanan ekonomik paket, 5 Mayıs 2026 tarihinde TBMM gündemine taşındı ve 14 Mayıs itibarıyla komisyonda görüşülmeye başlandı. Süreç yalnızca teknik bir vergi düzenlemesi olarak değil, Türkiye’nin yeni dönemde nasıl pozisyonlanacağına ilişkin stratejik bir dönüşüm sinyali olarak okunmalı.
Hürmüz Boğazı’nda yaşanan jeopolitik gerilim, plastik tedarik zincirinin tamamını sarsan bir dalga başlattı. Asya’da nafta fiyatı haftalar içinde yüzde 60’ı aşan bir sıçramayla Singapur’da 1.000 dolar/ton seviyesini geçti. Orta Doğu nafta akışı Asya’ya doğru mart ayında yüzde 85 daraldı, polimer reçine fiyatları kriz seviyelerine yaklaştı. Avrupa dönüştürücülerinin maliyet baskısı son satış fiyatının yüzde 70’ine ulaşırken Japonya’da gıda firmalarının yaklaşık yarısı ambalaj kıtlığı bildirdi. Bazı markalar üretimi askıya almayı dahi gündemine aldı. Tablo tek başına bir krizden çok, plastik tedarikinde uzun süredir biriken yapısal kırılganlığın yüzeye çıkışı.
Satınalma Dergisi’nin kıymetli okurları, yazıma geçmeden önce, 19 Mayıs Atatürk’ün Anma, Gençlik ve Spor Bayramımızı en içten dileklerimle kutluyorum. Cumhuriyetimizin kurucusu, Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve silah arkadaşlarını, saygı, özlem ve rahmetle anıyorum.
1 Ocak 2026, Türk ihracatçıları için sessiz ama belirleyici bir tarih oldu. Bu tarihte Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması yani CBAM, geçiş dönemini bitirip mali yükümlülük rejimine geçti. Demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, hidrojen ve elektrik sektörlerinde AB’ye ihracat yapan üreticiler artık ürünlerinin gömülü karbon emisyonları için somut bir maliyetle karşı karşıya. İlk sertifika teslimi 30 Eylül 2027’de yapılacak olsa da 2026 yılı boyunca üretilen veri ve hesaplamalar bu mali yükümlülüğün dayanağını oluşturuyor. TÜSİAD’ın analizleri, uyum sürecinde gecikme yaşanması durumunda Türk ihracatçılarının yıllık karbon maliyetinin yaklaşık 1,8 milyar euroya ulaşabileceğini gösteriyor.
Bu fonksiyonların hepsi aynı veri tabanına bakıp aynı standartla okuyabildiğinde şirket karbon disiplinini taşıyabiliyor. Aksi halde her bir cephe ayrı dilde konuşuyor ve raporlar birbirini tutmuyor. Şirket bu fonksiyonlarda okur-yazarlığı kuramazsa CBAM faturasını ve Turquality puan kaybının bedelini paralel ödüyor. Karbon disiplini bir uyum yükümlülüğü değil, 2026 yılı ve sonrası ihracat denkleminin matematik sabiti.
Dava 2: Hediye Kampanyasıyla Gelen Telefonun Şirket Kayıtları Dışında Kalması
Fabrikalarda bazı cümleler vardır ki vardiya sireni gibi her gün duyulur:
